گڈّی رُکی۔ اِکّ پھَۄجی جوان نیں پہِلاں سمان لاہِیا تے پھِر دُۄجے جوان سُۄبیدار جگمِیت سِںگھّ نُۄں سہارا دے کے تھلّے اُتارِیا۔ کُۄک مار کے گڈّی ٹُر گئی تے نِکّے جِہے سٹیشن ’تے سُنّ پَے گئی۔ اِنہاں دۄ سوارِییاں تۄں بِناں شائِد ہی کۄئی ہۄر سواری اِس سٹیشن ’تے اُتّری ہۄوے تے جاں پھِر اُتّردِیاں-سار پتا نہِیں کِہڑے ویلے٬ دھُںدّ نالھ سںگھّݨے ہۄئے ہنہیرے وِچّ الۄپ ہۄ گئی ہۄوے۔
جگمِیت سِںگھّ دے نالھ والھے پھَۄجی نیں ٹرںکّ بِسترا٬ کِٹّ آدِ سمان اِکّ-اِکّ کرکے چُکِیا تے براںڈا-نُما مُسافرکھانے وِچّ اِکّ بَیںچ کۄلھ ٹِکا دِتّا۔ پھہُڑِییاں دے آسرے پلیٹپھارم تۄں تُردا جگمِیت سِںگھّ سمان کۄلھ پُجّا تے آپݨے نال والھے جوان نُۄں سمبّۄدھن کِیتا٬ "تُۄں ایتھے بَیٹھ٬ مَیں جا کے بںدّا بھیجداں۔ تیرے نالھ سمان چُکا کے لَے جائیگا۔"
"ساہب! میرا وِچار اِہ سی پئی تُسِیں اَیتھے بہِںدّے٬ مَیں جا کے گڈّا جُڑوا لِیائُںدا۔ نالھے سمان لَے جاںدے تے نالھے تُسِیں٬ ’رام نال بَیٹھ کے چلے جاںدے۔"
"تَینُۄں گھر دا پتا نہِیں۔ کِدھّر نہیرے وِچّ ٹکّراں ماردا پھِریںگا٬ مَیں ای جاناں آں۔"
"پر ساہب! تُہانُۄں تکلِیف ہۄویگی۔" پھَۄجی جوان دے بۄلاں وِچّ ستِکار سی۔
"اۄ نہِیں٬ کۄئی تکلِیف نہِیں ہُںدّی۔ پِںڈّ ساڈا لاگے ای آ۔ بہُتا دُۄر نہِیں۔"
"چںگّا جی٬ جِویں تُہاڈی مرذی۔"
سُۄبیدار جگمِیت سِںگھّ نیں گلھ دُیالے لپیٹے مفلر تے کۄٹ دے کالراں نُۄں ٹھِیک کِیتا٬ دھُںدّ اتے ہنہیرے وِچّ سُںگّڑی ہۄئی لائیِٹ وِچّ گھڑی ’تے نذر ماری۔ پَۄݨے چار وجّے سن۔ پھہُڑِییاں دے آسرے تُردا اُہ مُسافرکھانے تۄں باہر ہۄ گِیا۔
جگمِیت سِںگھّ نیں پِچھاںہ بھئۄں کے ویکھِیا۔ اُسدا پھَۄجی ساتھی کمبّل دی بُکّل مار کے بَیںچ ’تے بَیٹھ گِیا سی۔ اُسنے سٹیشن دے اِکّ سِرے تۄں دُۄجے سِرے تکّ نذر گھُمائی۔ دھُںدّلے رُۄپ وِچّ دِکھائی دے رہے سٹیشن دے کۄنے کۄنے نُۄں اُہ پچھاݨ رِہا سی۔ پر اُسنُۄں اِںج لگّا جِویں اجّ سٹیشن نیں اُسنُۄں پچھاݨِیا نہِیں سی۔ ناں-پچھانݨ دا کارن دھُںدّ-پسرِیا ہنہیرا نہِیں سی۔ کئی وار پہِلاں وی اُہ اِس سٹیشن ’تے گڈّی چڑھِیا تے اُتّرِیا سی تے ہر وار سٹیشن اُسنُۄں پچھاݨدا رِہا سی۔ جاݨ لگِّیاں سٹیشن نیں اُسنُۄں 'الوِدا' تے آئُݨ ’تے 'جی آئِیاں' کِہا سی۔ پر اجّ سٹیشن اُسنُۄں اِکّ اجنبی واںگ ویکھ رِہا سی۔
اُہ اجّ چھُٹّی نہِیں سی آئِیا۔ پَینشنر ہۄ کے آئِیا سی۔ پَینشنر اِس کرکے نہِیں کِہ اُسدی نَۄکری پُۄری ہۄ گئی سی۔ اِس کرکے کِہ اُہ اںگّہِیݨ ہۄ گِیا سی۔ سرِیر دے اُہ اںگّ جِنہاں دے آسرے اُسنے جِیون دے پَیںڈے تَیء کِیتے سن٬ جِنہاں دے سپرش نال پَیںڈِیاں نُۄں اُسدی پچھاݨ ہۄ جاںدی ہُںدّی سی٬ اجّ پُۄرن تَۄر ’تے اُسدے سرِیر دے نالھ نہِیں سن۔ تے ٹُرے جا رہے جگمِیت سِںگھّ نُۄں اِںج مہِسُۄس ہۄ رِہا سی کِہ سِرف سٹیشن ہی نہِیں٬ سٹیشن تۄں اُسدے پِںڈّ نُۄں جاݨ والھے کچّے راہ نیں وی اُسنُۄں پچھاݨِیا نہِیں سی۔ مُسافرکھانے وِچّ بَیںچ ’تے بَیٹھا پھَۄجی٬ جگمِیت سِںگھّ دی یُۄنِٹ دا اِکّ سِپاہی سی۔ جگمِیت سِںگھّ نُۄں گھر پہُںچّائُݨ واستے اُسدی ڈِئۄُٹی لگائی گئی سی۔ اُسنُۄں مُسافرکھانے وِچّ بِٹھا کے تے آپ پِںڈّ جا کے جگمِیت سِںگھّ دے گھر دا پتا کرنا پھَۄجی سِپاہی واستے کۄئی مُشکِل نہِیں سی۔ جگمِیت سِںگھّ وی جاݨدا سی کِہ پُچھّ-گِچھّ کرکے گھر لبھِّیا جا سکدا سی۔ بھاویں تڑکا ہی ہۄوے٬ پُچھّ-گِچھّ واستے گلی-مُہلّے کۄئی ناں کۄئی مِل ہی جاںدا ہَے۔ پر اُہ دِن-چڑھے گڈّے ’تے بَیٹھ کے پِںڈّ نہِیں سی جاݨا چاہُںدّا۔ مُۄںہ-ہنہیرے ہی اُہ گھر چلا جاݨا چاہُںدّا سی۔ کِسے دے متھّے نہِیں سی لگّݨا چاہُںدّا۔
اُسنُۄں پِںڈّ دے لۄکاں نُۄں مِلݨ دا بڑا شَۄک سی۔ سال چھے مہِینے بائد جدۄں وی اُہ چھُٹّی آئُںدا٬ پِںڈّ دے سارے جِییاں نُۄں مِلدا۔ اُنہاں دا دُکھّ-سُکھّ پُچھّدا۔ آپݨا دسّدا۔ ذِیادا نیڑ والھِیاں نالھ بَیٹھ کے دارُۄ وی پِیںدا۔ کدی رمّ تے کدی دیسی۔ پر اجّ اُہ کِسے نُۄں مِلݨا نہِیں سی چاہُںدّا۔ شائِد لۄکاں پْرتی اُسدی مِلݨ-تاںگھ نُۄں اُسدی ہِیݨ بھاونا نیں دبۄچ لِیا سی۔
راہ دے نالھ لگدے سکُۄل ساہمݨے اُہ رُک گِیا۔ سکُۄل دے گیٹ اُتّے لِکھِیا 'سرکاری ہائی سکُۄل شیرپُر' بھاویں اُسنُۄں دِس نہِیں سی رِہا٬ پر اُسنے اِہ کئی وار پڑھِیا سی تے اُہ جاݨدا سی کِہ اِہ شبد ہُݨ وی مَۄجُۄد سن۔ 'یُۄ' شکل وِچّ بݨی سکُۄل دی اِمارت ساہمݨے کھلۄتا اُہ سکُۄل نالھ آپݨی پُراݨی پچھاݨ کڈھّݨ لگّ پِیا۔ چار جماتاں اُسنے اِسے سکُۄل وِچّ پڑھِییاں سن۔ اُدۄں اِہ پْرائِمری سکُۄل ہُںدّا سی۔ پڑھائی وِچّ اُہ بڑا ہُشِیار سی۔ چارے سال اُہ منِیٹر رِہا سی۔ ماسٹر تُفَیل مُہمّد جدۄں اُردُۄ دی اِملا لِکھائُںدا تاں جگمِیت دی لِکھت ویکھ کے اش اش کر اُٹھّدا۔ اُہ لِکھدا کاہدا سی٬ مۄتی پرۄ دِںدّا سی۔ تُفَیل مُہمّد پڑھائی وِچّ نِکمّے بچِّیاں نُۄں لمّے ہتھِّیں لَیںدا سی۔ جِنہاں دی اِملا غلت ہُںدّی اُہ اُنہاں دِییاں اُںگلاں دِییاں گٹھّاں وِچّکار کلم اڑا کے گھُٹّ دِںدّا۔ پر اُہ لائِک وِدِیارتھِییاں نُۄں پِیار وی بہُت کردا سی تے جگمِیت نُۄں اُہ شائِد سبھ تۄں ودھّ پِیار کردا ہُںدّا سی۔
جگمِیت دا باپُۄ٬ مُݨشی تُفَیل مُہمّد دا کافی ستِکار کردا سی۔ اُہ جگمِیت راہِیں مُݨشی دے گھر گنّے٬ ساگ تے رہُ آدِ بھیجدا رہِںدّا۔
پِںڈّ دے سکُۄل تۄں چار جماتاں پاس کرکے جگمِیت شامچُراسی دے ہائی سکُۄل وِچّ داخل ہۄ گِیا سی۔ اِس سکُۄل وِچّ وی اُہ ہُشِیار وِدِیارتھِییاں وِچّ گِݨِیا جاںدا سی۔ تے اُسدا ہُشِیار ہۄݨا سِرف اُسدے مِہنتی ہۄݨ کرکے ہی نہِیں سی٬ تُفَیل مُہمّد دی سہائِتا کرکے وی سی۔ تُفَیل مُہمّد ہائی سکُۄل دی پڑھائی وِچّ وی اُسنُۄں گائیِڈ کردا رِہا سی۔ تکرِیبن رۄذ شام نُۄں اُہ اُسدے گھر پڑھن جاںدا ہُںدّا تے پھِر... پتا نہِیں کَیسی ہنہیری چلّی۔ چارے پاسے ذُلم دی اگّ دے بھامبڑ مچ اُٹھّے۔ منُکھّ نیں منُکھّ نُۄں کۄہݨا شُرُۄ کر دِتّا۔ آپس وِچّ بھراواں واںگ وسدے لۄکاں وِچّکار مذہب دی کںدھّ کھلۄ گئی۔ پِںڈّ دِییاں دھِییاں بھَیݨاں دا رِشتا ہوس دا رُۄپ دھار گِیا۔ گھر-ہویلِییاں چھڈّ لۄکِیں واگھِئۄں اُس پار تے اِس پار نویں ٹِکاݨِیاں دی بھال وِچّ ٹُر پئے۔
سکُۄل ساہمݨے کھلۄتے جگمِیت سِںگھّ نُۄں اِجّ لگّا جِویں کِہ سکُۄل دے کمرِیاں وِچّۄں اُس دِییاں اٹھّوِیں تے چھیوِیں جمات وِچّ پڑھدِییاں دھِییاں نیں اُسنُۄں ویکھ لِیا ہۄوے تے بھجّ کے اُسنُۄں مِلݨ آ رہِییاں ہۄݨ۔ تے سۄچاں ہی سۄچاں وِچّ اُس دِییاں پُتّرِییاں نیں بشِیراں دا رُۄپ دھار لِیا۔ اُچّی لمّی تے کݨکونّے رںگّ دی بشِیراں ستارویں سال نُۄں ڈھُکّی ہۄئی سی... جگمِیت اُدۄں اٹھوِیں ’چ پڑھدا سی... تُفَیل مُہمّد تے اُسدا ٹبّر جگمِیت ہۄراں دے گھر٬ اںدّرلی کۄٹھڑی وِچّ سہِمے ہۄئے بَیٹھے سن۔ اُسدے ٹبّر دا اِکّ جِیء بشِیراں... اُنہاں وِچّ شامل نہِیں سی۔ جگمِیت نُۄں اِںج لگّا جِویں اِہ اجے کلّہ دی گلّ ہۄوے۔ لۄکاں نیں تُفَیل مُہمّد دا گھر لُٹّ لِیا سی تے رۄںدی-کُرلاںدی بشِیراں نُۄں اُٹھا کے لَے گئے سن۔ تُفَیل مُہمّد وِیہ-بائی سال پِںڈّ تے آلھے-دُیالھے دے بچِّیاں نُۄں پڑھائُںدا رِہا سی۔ لۄکِیں اُسنُۄں. اِذّت نال بُلا کے لںگھّدے سن۔ پر اجّ لۄکاں نیں اُسنُۄں کِیڑِییاں-کاڈھِیاں واںگ رۄلھ دِتّا سی... وراںڈے دے اِکّ کۄنے وِچّ جگمِیت دا باپُۄ تے دۄ کُ ہۄر بںدّے گھُسر-مُسر کر رہے سن۔ تُفَیل مُہمّد تے اُسدی پتنی آپݨے دۄناں پُتّراں نُۄں ہِکّاں نال لائی ڈَۄر-بھَۄر ہۄئے بَیٹھے سن۔ باہر کْرِپاناں٬ برچھے٬ ٹکُۄئے تے بںدُّۄکاں اُٹھائی دگڑ-دگڑ کردے لۄکِیں ادمبۄ-آدمبۄ کر رہے سن۔ تڑکسار اُسدا باپُۄ تے کُجھ ہۄر بںدّے تُفَیل مُہمّد تے اُسدے پرِوار نُۄں اِکّ کافلے وِچّ پہُںچّا آئے سن۔
... تے کُجھ ہی دِناں بائد جگمِیت دے باپُۄ نُۄں پتا لگّ گِیا سی۔ لمبّڑدار جَیمل سِںگھّ نیں بشِیراں آپݨے کبذے وِچّ رکھّی ہۄئی سی۔ گھر نہِیں٬ کھُۄہ والھے کۄٹھے وِچّ۔ گُپت ڈھںگّ راہِیں پتا کرکے جگمِیت دے باپُۄ نیں پُلِس دا چھاپا پُیا دِتّا۔ بشِیراں دی دُدھِییا رںگّی جوانی تے بھاویں دھبّے پا دِتّے گئے سن پر پھِر وی اُہ آپݨے ابّا٬ اتے چھۄٹے وِیراں کۄل جاݨا چاہُںدّی سی۔ تے پھِر تُفَیل مُہمّد دی اِکّ لمّی چِٹھّی آئی سی۔ چِٹھّی کاہدی سی٬ ہںجھُّۄ ہی ہںجھُّۄ سن... بشِیراں اُنہاں کۄل پہُںچّ گئی سی۔
لمبّڑدار جَیمل سِںگھّ پہِلاں ہی جگمِیت دے پِئۄ نالھ کھار کھاںدا سی تے بشِیراں والی گلّ تۄں بائد اُہ ذِیادا ہی بھڑک اُٹھِّیا۔ دۄ چار واری اُنہاں دی تُۄں-تُۄں مَیں-مَیں ہۄئی۔ تے پھِر اِکّ دِن... جدۄں اُہ تے اُہدا باپُۄ لاگلے پِںڈّۄں میلا ویکھ کے آ رہے سن تاں جَیمل سِںگھّ نیں اچانک اُنہاں ’تے ہملا کر دِتّا۔ پلھاں وِچّ ہی سبھ کُجھ واپر گِیا سی۔ جَیمل نیں اُسدے باپُۄ دے ڈھِڈّ وِچّ برچھا لںگھّا دِتّا سی تے تھاں ہی اُسدے پْراݨ نِکل گئے سن۔ خُۄن نال لِبّڑِیا برچھا اُس ولّ وی اُلّرِیا سی تے اُہ واہۄ داہی٬ نال لگدے مکّی دے کھیتاں وِچِّیں اِویں بھجّا سی جِویں شِکاری کُتِّیاں اگّے سِہا۔
اُسدے باپُۄ دے خُۄن دا مُکدّما چلِّیا۔ پِںڈّ وِچّۄں کۄئی گواہ ناں بݨِیا۔ لمبّڑدار نالھ لۄکاں نُۄں ہر ویلھے کمّ رہِںدّے سن تے ’کلّے کارے جگمِیت تۄں کِسے نیں کی لَیݨا سی۔ چاچا-تائِیا کۄئی ہَے نہِیں سی۔ اِکّۄ اِکّ گواہ سی مَۄکے دا اُہ آپ تے اُسنُۄں وی وکِیلاں دی جِراہ نیں بَۄکھلا دِتّا۔ اُس نُۄں پتا ہی ناں لگّا کِہ اُس تۄں کی کُجھ بۄلِیا گِیا سی۔ جَیمل بری ہۄ گِیا۔
سکُۄل پِچھّے رہِ چُکّا سی۔ راہ دے دۄنِیں پاسِیں ہنہیرے وِچّ آپݨی ہۄںد پْرگٹ کر رہی تے تْریل وِچّ نہا رہی کݨک چُپّ-چاپ کھڑی سی۔ وڈّے راہ وِچّۄں دۄ کرم دا اِکّ راہ ہۄر پاٹدا سی۔ اِہ راہ اگاںہ اِکّ کھُۄہ نُۄں جاںدا سی جۄ پہِلاں جَیمل دا ہُںدّا سی۔ اِسے راہ اُتّۄں کئی ورہے پہِلاں جگمِیت آپݨے پھَۄجی یار 'ماکھے' نال مۄٹر سائیِکل ’تے لںگھِّیا سی۔ اُدۄں اُسنُۄں پھَۄج وِچّ بھرتی ہۄئِیاں تِنّ سال ہۄ چُکّے سن۔ اُنہاں دی پلٹݨ اِکّ سکِیم ادھِین ہُشِیارپُر تۄں اگّے اِکّ رکّڑ وِچّ آئی ہۄئی سی۔ اُسنے گِڑگِڑا کے اَیڈجُۄٹَیںٹ ساہِب اگّے آپݨی ہالت بِیان کِیتی۔ آپݨے باپُۄ دے کتل تۄں بائد کِویں مُشکلاں نالھ اُسنے دسوِیں پاس کِیتی سی۔ سِر دے سائیِں دا کتلھ ہۄݨ بائد اُسدی ماں دا جِویں لکّ ٹُٹّ گِیا سی۔ کُجھ مہِینِیاں وِچّ ہی اُسدے سِر دے والھ چِٹّے ہۄ گئے سن۔ اُہ ہر ویلھے سہِمی رہِںدّی٬ رات نُۄں بُڑا-بُڑا اُٹھّدی۔ ویلے-کُویلے جگمِیت نُۄں گھرۄں باہر ناں جاݨ دِںدّی متے اُسدے اِکّۄ اِکّ پُتّر دا وی جَیمل سِںگھّ کِتے خُۄن...۔ اُہ اُسنُۄں کھیتی دے کمّ وِچّ نہِیں پائُݨا چاہُںدّی سی تے اُہ پھَۄج وِچّ بھرتی ہۄ گِیا سی۔ بھرتی ہۄݨ بائد اُہ تِنّ-چار واری چھُٹّی آئِیا تے چھُٹّی دے دَۄران گلی-مُہلّے جاں کھیتاں وِچّ جدۄں وی جَیمل اُس کۄلۄں لںگھِّیا تاں کھںگھُّۄرا مار کے لںگھِّیا سی۔ ساری وِتھِیا سُݨ کے اَیڈجُۄٹَیںٹ نیں پُۄرا کمّ چُستی تے چَۄکسی نالھ کرن دی تاڑنا کردِیاں اِجاذت دے دِتّی۔
اسُّۄ-کتّے دے دِن سن۔ مۄٹر سائیِکل اُنہاں کماد دے بنّے کھڑا کر دِتّا تے پۄلے-پۄلے پَیرِیں کھُۄہ ’تے بݨے کۄٹھے کۄل جا پہُںچّے۔ جَیمل تے اُسدا چَۄداں کُ سال دا پُتّر بلداں دی کھُرلی دے لاگے سُتّے پئے سن۔ اُسنے کنِّیئۄں پھڑ کے چادر جَیمل دے سرِیر تۄں پرے کر دِتّی۔
"کَۄݨ...?" جَیمل ابھّڑواہے بۄل اُٹھِّیا۔
"جَیملا! اُٹھّ ذرا٬ تیرا ہِساب چُکائُݨ آئِیاں۔"
"کَۄݨ? جگمِیت!" اُہ اکھّاں ملھدا اُٹھّکے بَیٹھ گِیا۔ اُسنُۄں جِویں سچّ نہِیں سی آ رِہا کِہ جگمِیت اُسدے ساہمݨے کھڑا سی جاں اُہ اُسنُۄں سُپنے وِچّ ویکھ رِہا سی۔
"ہاں٬ مَیں جگمِیت آں۔ چھیتی پچھاݨ لِئَے۔"
"جگمِیت! پر گلّ تے دسّ۔" اُسدے ہتھّ وِچّ بںدُّۄک ویکھ کے جَیمل دے ہۄش-ہواس اُڈّ گئے۔
"گھبرا کِئۄں گِئَں؟ اَیڈا وڈّا بدماش اَیں تُۄں۔ سارا پِںڈّ تَیتھۄں ڈردَے۔ اُٹھّ کے ساہمݨے تے کھلۄ٬" جگمِیت نیں گلھ دے کۄلۄں اُسدے کُڑتے نُۄں ہتھّ پا کے ذۄر دی کھِچِّیا۔ کھدّا ہۄݨ کرکے کُڑتا پاٹ گِیا۔ کمبّ رِہا جَیمل اُٹھّ کے کھلۄ گِیا٬ "تُۄں کی سمجھدا سی پئی باپُۄ دا کتل کرکے تُۄں بچ جائیںگا۔ ہرامذادے...۔" کچِیچی وٹّ کے اُہ جَیمل ’تے گرجِیا۔
"مار سُٹّے اۄئے لۄکۄ! مار سُٹّے۔" نال دے مںجّے تۄں جَیمل دے پُتّر نیں لیر ماری۔
"چُپّ کر اۄئے! جے رَۄلھا پائِیا تاں تَینُۄں وی نالھ ای بھُنّ دِیاںگے۔" ماکھے نیں بںدُّۄک دی نالھی اُس ولّ گھُمائی تے اُہ چُپّ ہۄ گِیا۔
"سُۄر دِیا... دسّ باپُۄ نُۄں کِئۄں مارِیا سی؟" تاڑ کردی اِکّ چپیڑ جَیمل دے وجّی تے اُہ گلہیٹݨی کھا کے جگمِیت تۄں دۄ کدم پرے ہۄ گِیا۔
"جگمِیت! مَیتھۄں غلتی ہۄ گئی٬ بہُت وڈّی غلتی۔ مَینُۄں ماف کردے٬" اُسدی آواذ کمبّ رہی سی٬ "میرے نِکّے نِکّے نِیاݨِیاں ’تے ترس کر۔"
"تُۄں ترس کِیتا سی٬ کںجّرا؟ ہۄویں لمبّڑدار تے لۄکاں دا خُۄن پِیویں۔ دھِییاں-بھَیݨاں دی اِذّت لُٹّیں؟" جگمِیت دے اَیںکل-بُۄٹ دا ٹھُڈّ اُسدی وکھّی وِچّ لگّا تے اُہ دھرتی ’تے ڈِگّ پِیا۔
"جگمِیت! ربّ دے واستے مَینُۄں ماف کردے۔ مَیں تیری مِنّت کرداں٬ جگمِیت سِیاں۔ اگّے پِیاں نُۄں تاں شیر وی نہِیں کھاںدا۔" جَیمل اُسدے پَیراں وِچّ وِچھِیا پِیا سی۔
"چلّ٬ جاݨ دے جگمِیت! سالے مرِئۄ دا کی مارنَیں؟" اِکّ ہتھّ نال تاݨی ہۄئی بںدُّۄک پھڑکے٬ دُۄجا ہتھّ اُسدے مۄڈھے ’تے رکھّدِیاں ماکھے نیں اُسنُۄں شاںت کرن دی کۄشِش کِیتی۔
کُجھ چِر سۄچݨ بائد جگمِیت نیں بںدُّۄک تھلّے کر لئی تے جَیمل نُۄں تاڑنا کردِیاں بۄلِیا٬ "جَیملا! کنّ کھۄلہ کے سُݨ لَے۔ جے پڑی پُلِس وِچّ رِیپۄرٹ کِیتی جاں کۄئی ہۄر چِںجّڑی چھیڑی تاں تیرا اتے تیرے ٹبّر دا تُکھم اُڈا دِیاںگا۔ مَیں تے سِر ’تے کفّݨ بنّہی پھِردَیں...۔"
اِس گھٹنا تۄں کُجھ مہِینے بائد جَیمل نیں شیرپُر دی ساری ذمِین-جائِداد ویچ دِتّی تے یُۄ.پی. وِچّ رہِںدّے اِکّ رِشتیدار کۄلھ جا کھرِیدی۔ اُہ پکّے تَۄر ’تے یُۄ.پی. وِچّ رہِݨ لگّ پِیا۔
جَیمل دے کھُۄہ نُۄں جاݨ والھا راہ پِچھّے رہِ چُکّا سی۔ جگمِیت اِکّ پُراݨی جِہی مٹی کۄلھ کھڑھا سی٬ جِسنُۄں پِںڈّ دے جٹھیرے کِہا جاںدا سی۔ جٹھیرِیاں دی اِہ مٹی تے پِںڈّ دے پہِلے پہِلیرے منُکھّاں دی کہاݨی سچّی سی جاں جھُۄٹھی پر اِہ سچّ سی کِہ جدۄں اُسدی جںجّ چڑھی سی تاں پِںڈّ دِییاں بُڑھِییاں اُسنُۄں متھّا ٹِکائُݨ لئی جٹھیرِیں لَے آئیِیاں سن... تے اُہ سورنۄ نُۄں وِیاہ لِیائِیا سی۔۔ سورنۄ دا گۄرا-غُلابی رںگّ٬ سُہݨے نَیݨ-نکش... اُسدے جِیون دے مِٹھّے تے کَۄڑے پلھاں وِچّ ہمیشاں اُسدے اںگّ-سںگّ رہے سن۔ سورنۄ دِییاں مِٹھِّییاں مِٹھِّییاں گلّاں نیں اُسنُۄں اِکّ انۄکھا اُتشاہ پْردان کِیتا سی۔ اُس دی ماں سورنۄ دِییاں سِفتاں کردی ناں تھکّدی۔ کئی سال بِیت گئے۔ اُنہاں دے گھر اِکّ پُتّر تے دۄ دھِییاں نیں جنم لِیا۔ سسّ دی مَۄت پِچھّۄں سورنۄ نیں گھر دا سارا کمّ-کاج سُچجّے ڈھںگّ نالھ سامبھ لِیا سی۔
سورنۄ نیں جگمِیت نُۄں ہمیشاں ہی دھِیرج دِتّا سی۔ کدی ڈۄلݨ نہِیں سی دِتّا۔ پر جدۄں اُہ آپݨے بھرا نُۄں نالھ لَے کے دُراڈے پھَۄجی ہسپتال وِچّ اُسدی خبر نُۄں گئی تاں اُسدا سارے دا سارا دھِیرج جِویں نُچّڑ گِیا سی۔ اُدۄں اُسدی لتّ دا اِلاج چلّ رِہا سی٬ اجے کٹّی نہِیں سی گئی۔ مساں ہی سورنۄ دا رۄݨ ٹھلّہِیا سی۔ پتنی ولّ ویکھدِیاں اُسدے بھرے گلھے وِچّۄں کۄئی شبد نہِیں سی نِکل سکِیا۔ اُسنے سورنۄ دا ہتھّ آپݨے ہتھّاں وِچّ لَے کے پلۄسِیا سی۔
سورنۄ ہسپتال وِچّ جگمِیت کۄل ہۄر رہِݨا چاہُںدّی سی۔ پر جگمِیت نیں اُسنُۄں٬ اِہ کہِ کے کِہ نِیاݨے گھر وِچّ ’کلّے سن٬ واپس بھیج دِتّا سی۔ گھر آ کے سورنۄ دے من نُۄں دھُڑکُۄ جِہا لگّا رہِںدّا۔ بھَیڑے-بھَیڑے سُپنے آئُںدے۔ ہسپتال وِچّ اِکّ دِن اِکّ مدراسݨ نرس دی ٹُٹّی-پھُٹّی ہِںدّی وِچّ سرکدی اِہ آواذ - جیکر جگمِیت سِںگھّ دی لتّ ٹھِیک ناں ہۄئی تاں کٹّݨی پئیگی - اُس دے کنّاں کۄلۄں گۄلھی واںگ لںگھّ گئی سی۔ تے جدۄں وی اُسنُۄں اِہ گلّ چیتے آ جاںدی٬ اُہ سِر تۄں پَیراں تکّ کمبّ جاںدی۔ جگمِیت دا اِکّ دُۄر دا رِشتیدار اُنہاں دی پلٹݨ وِچّ سی۔ اُہ چھُٹّی آئِیا تاں سورنۄ اُس کۄلۄں آپݨے پتی دا ہال-چال پُچھّݨ گئی۔ اُس نیں سورنۄ نُۄں دسِّیا کِہ جگمِیت ٹھِیک ٹھاک سی تے جلدی ہی اُسنُۄں ہسپتال تۄں چھُٹّی مِل جاویگی۔ آپݨے پھَۄجی رِشتیدار نُۄں جگمِیت نیں پکّی ہدائِت کِیتی ہۄئی سی کِہ اُہ اُسدی کٹّی گئی لتّ دا کِسے کۄل وی ذِکر ناں کرے۔ پتی دی ٹھِیک-ٹھاک ہالت دی خبر نُۄں سُݨ کے سورنۄ نُۄں کُجھ دھِیرج مِلِیا٬ پر پھِر وی کدی-کدی اُسنُۄں بیچَینی جِہی ہۄݨ لگّ پَیںدی۔
اِکّ لتّ تے پَیر - جۄ جگمِیت دے سرِیر دا بۄجھ چُکّݨ وِچّ سہائی ہُںدّے سن - دۄنۄں اُس دے سرِیر نالۄں الگّ ہۄ چُکّے سن تے اُہ پھہُڑِییاں دے سہارے پھِرنی وِچّ تُرِیا جا رِہا سی... چھپّڑ دے کۄلۄں دی لںگھّ رِہا سی٬ جِتھّے لتّاں تے باہاں دے سہارے اُہ آپݨے ساتھِییاں نال تردا ہُںدّا سی۔ تے اجّ اُہ اِںجھ مہِسُۄس کر رِہا سی جِویں چھپّڑ تۄں باہر ہی گۄتے کھا رِہا ہۄوے۔ کِسنے کھۄہ لئی سی اُسدی لتّ؟ واگھِئۄں پار وسدے بھراواں نال ہۄئی لڑائی نیں۔ جںگّ وِچّ اَیم.اَیم.جی. دے برسٹ نال اُسدی لتّ ذخمی ہۄ گئی سی۔ جںگّ وِچّ اُسنُۄں اِںجھ لگّدا رِہا سی جِویں کِہ اُہ آپݨے بھراواں نال - تُفَیل مُہمّد دے پُتّراں تے بھتِیجِیاں نال لڑ رِہا ہۄوے۔
چھپّڑ لںگھّ کے اُہ آپݨی گلھی نُۄں مُڑ پِیا۔ اُسدے کۄلھۄں اُسدی گُیاںڈھݨ جسّ کَۄر لںگھّی٬ جۄ شائِد دھاراں کڈھّݨ جا رہی سی۔ جسّ کَۄر کھلۄ کے اُس ولّ تکّݨ لگّ پئی تے اُہ پیتلے-پیتلے ہنہیرے اُہلے آپݨا آپ لُکۄݨ دے یتن وِچّ اِکّ پاسے مُۄںہ کرکے لںگھّ گِیا۔
بِیہی وِچّۄں لںگھّدِیاں اُسنُۄں سارے گھراں دی بِڑک آ رہی سی۔ وِہڑِیاں٬ وراںڈِیاں٬ وراںڈِیاں نال لگّدے کمرِیاں تے کمرِیاں وِچّ سُتّے تے سَۄں کے اُٹھّ رہے لۄکاں دے مُۄںہ-مڑںگّے اُسدے دِماغ وِچّ گھُمّ رہے سن۔
اُسنے درواذا کھٹکھٹائِیا۔
"کَۄݨ?" اُسدے پُتّر بِٹّے دی آواذ سی٬ جۄ بَیٹھک وِچّ بَیٹھا پڑھ رِہا سی۔
پِچھلی چھُٹّی وی اُہ تڑکے ساڈھے تِنّ وجے دی گڈّی اُتّرِیا سی۔ درواذا کھٹکھٹائُݨ ’تے پُتّر نیں اِسے ترہاں آواذ دِتّی سی تے اُسنے بڑے ہی لاڈ وِچّ آ کے کِہا سی٬ "بِٹّے! مَیں آں درواذا کھۄلہ۔" تے درواذا کھۄلہدِیاں ہی اُسدا پُتّر اُس نال چمبّڑ گِیا سی۔ پر اجّ کَۄݨ دے جواب وِچّ اُسنُۄں کۄئی شبد نہِیں سی لبھّ رِہا۔ 'بِٹّا' شبد اُسدِییاں رغاں تۄں اُتاںہ ولّ آئُݨ دی بجائ ’ٹھاںہ چلا گِیا سی۔ آپݨے وِہڑے وِچّ داخل ہۄݨ لئی اُس اںدّر جۄ چاء اُمڈ رِہا ہُںدّا سی٬ اجّ پتا نہِیں کِدھّر اُڈّ گِیا سی۔
"درواذا کھۄلہۄ۔" مامُۄلی جِہی آواذ کڈھّݨ لئی اُسنُۄں جِویں سںکھّ وجائُݨ جِنّا ذۄر لائُݨا پِیا۔
بِٹّے نیں وِہڑے دی بتّی جگائی تے درواذا کھۄلہ دِتّا۔ آپݨے سرِیر نُۄں دھکیلدا ہۄئِیا جگمِیت سِںگھّ اںدّر آ گِیا۔
"بھاپا جی۔" آپݨے پِتا ولّ ویکھ کے مسّ-پھُٹّ بِٹّے دی لیر نِکلھ گئی۔
جگمِیت سِںگھّ آپݨے ہی گھر دے وِہڑے وِچّ اِںج کھڑا سی جِویں کِسے اۄپرے تھاں آ گِیا ہۄوے۔ اُس دے چارے پاسے کھِلاء ہی کھِلاء سی۔ سبھ کُجھ گتی-ہِیݨ ہۄ گِیا جاپدا سی۔ وِہڑے وِچّ جگ رہی بتّی دا چانݨ کمبّ رِہا سی۔ دلان وِچّ آپݨِییاں گھُۄک سُتِّییاں دھِییاں دے مںجِّیاں لاگے سورنۄ دُدھّ رِڑک رہی سی۔ پُتّر دی لیر سُݨکے اُہ باہر بھجّ آئی۔ پتی ولّ ویکھدِیاں ہی سُنّ جِہی ہۄ گئی تے 'ستِ سْری اکال' دے شبد اُسدے بُلّہاں نالھ ہی چمبّڑ کے رہِ گئے۔ اُسنے پتی دے چِہرے ’تے نذر ماری۔ ہمیشاں واںگ مُچھّاں اُتاںہ نُۄں سن تے داڑھی اُتّے جالی چاڑھی ہۄئی سی۔ پر چِہرے دی لالی غائِب سی۔
جگمِیت سِںگھّ دِییاں اکھّاں وِچّ ہںجھُّۄ سن۔ اُسنُۄں چکّر جِہا آئِیا تے اُسدِییاں پھہُڑِییاں ڈگمگا گئیِیاں۔ اُہ ڈِگّݨ ہی لگّا سی کِہ ہںجھُّۄ کیر رہے بِٹّے تے سورنۄ نیں اُسدِییاں باہاں تھلّے مۄڈھے دے دِتّے۔
آپݨے مۄڈھِیاں نالھ جُڑے ہۄئے مۄڈھِیاں دے سہارے جگمِیت سِںگھّ دھرتی اُتّے تُرِیا جا رِہا سی۔
(راہِیں: مُہمّد آسِف رذا 'ماں بۄلی رِیسرچ سَیںٹر لاہَۄر')