کتھِت تَۄر ’تے گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی ولّۄں رچِت٬ ’بچِتّر ناٹک‘ وِچّ اِکّ کتھا آئُںدی ہَے کِہ ’ربّ‘ نیں سںسّار نُۄں جدۄں بھاںت-بھاںت دے فلاں٬ سبذِییاں تے ہۄر کھاݨہارے پدارتھاں نالھ بھرپُۄر کر دِتّا تاں لۄک آرتھِک تَۄر ’تے مالامال ہۄ گئے: لۄکائی دِییاں سرِیرک/مانسِک پْریشانِییاں-تکلِیفاں الۄپ ہۄ گئیِیاں۔ لیکِن کِسم-کِسم دے بھۄجناں دی بہُتات کارن٬ انیکاں پرکار دے بھۄجناں نُۄں دیکھ کے لۄک٬ آہِستا-آہِستا٬ ’جِیݨ لئی کھاݨ’ دی بجائے٬ ’کھاݨ لئی جِیݨ’ دے فلسفے وِچّ کھُبھّ کے٬ ہر چںگّے-مںدّے کھاجے ولِّیں جِیبھاں لمکائُݨ لگّے جِس نالھ اݨگِݨت رۄگ اُنہاں دِییاں دیہاں ’چ گیڑے مارن لگّے۔ کئی رۄگاں نیں تاں لۄکاں دے سرِیراں وِچّ پکِّییاں چھَۄݨِییاں ہی اُسار لئیِیاں۔ رۄگاں دی ستائی ہۄئی لۄکائی نیں ’ربّ‘ نُۄں٬ لۄکاں نُۄں رۄگاں تۄں نِجات دُیائُݨ لئی٬ کۄئی اِںتذام کرن دِییاں ارذۄئیِیاں کِیتِییاں٬ تاں ’ربّ‘ نیں وِشنُۄں نُۄں ہُکم کِیتا کِہ اُہ ’دھنںتّر وَید‘ دا رُۄپ دھار کے دھرتی ’تے اُتّرے تے لۄکائی نُۄں رۄگاں تۄں چھُٹکارا دُیاوے۔ کہِںدّے نیں کِہ دیوتِیاں نیں اِکٹھّے ہۄ کے سمُںدّر نُۄں رِڑکِیا تاں اُس وِچّۄں دھنںتّر وَید نِتّر آئِیا جِس نیں ’ایُروَیدِک‘ نام دا چکِستا سِسٹم چالُۄ کِیتا تے ساری لۄکائی نُۄں رۄگ-رہِت کر دِتّا!
وِشنُۄں تے دھنںتّر دی کتھا تاں ہَے ہی مِتھِہاسک٬ لیکِن پِچھلے تِنّ کُ دہاکِیاں دَۄران٬ گِیان دے سمُںدّراں نُۄں رِڑک-رِڑک کے٬ وِگِیان دِییاں انیکاں پْراپتِییاں ذرُۄر نِتارِییاں گئیِیاں نیں۔ سںسّار دے ہر کھِتّے ’چ٬ اجّ وِگِیان دے انیکاں ہی ’ربّ‘ اُگّ کھلۄتے نیں٬ تے اِہناں ’ربّاں‘ دُیارا رِڑک کے کڈھِّییاں گئیِیاں وِگِیانک کاڈھاں نالھ سںسّار ہر کھیتر وِچّ نواں-نکۄر ہۄ گِیا ہَے۔ پْرںتُّۄ دھنںتّر دی کتھا ’چ آئُںدے لۄکاں دے بھۄجناں ’چ کھچِت ہۄݨ واںگ٬ اجۄکے سںسّار دے لۄک وی وِگِیان دِییاں کاڈھاں نُۄں بھۄگݨ ’چ کھُبھّ گئے نیں تے کاڈھاں دے گاہے-بگاہے وِگڑ جاݨ کارن٬ اُہناں کاڈھاں نُۄں ورتݨ والھِیاں نُۄں وی مانسِک تݨائۄ ورگِییاں انیکاں بِیمارِییاں نیں آپݨِییاں نہُںدّراں ’چ جکڑ لِیا ہَے۔ لیکِن کتھا ’چ آئُںدے دیوتِیاں واںگ٬ وِگِیان دے ’وِشنُۄں‘ تے ’دیوتے‘, ہر رۄذ گِیان دے سمُںدّراں نُۄں رِڑکدے رہِںدّے نیں جِنہاں ’چۄں اݨگِݨت ’دھنںتّر‘, وِگِیانک کاڈھاں نُۄں (اتے کاڈھاں نُۄں ورتݨ والھِیاں نُۄں) پْریشان کر رہِییاں ’بِیمارِییاں‘ دے اِلاجاں لئی پَیدا ہُںدّے رہِںدّے نیں۔ اجیہے دھنںتّراں ’چۄں ہی اِکّ دھنںتّر ہَے کِرپال سِںگھّ پنُّۄں!
پنُّۄں کمپِّئۄُٹر دا دھنںتّر ہَے؛ جے آم لۄکاں لئی نہِیں٬ تاں پںجّابی دے لیکھکاں لئی تاں اُہ دھنںتّراں دا وی پِئۄ ہَے۔ پہِلاں تاں اُس نیں٬ کمپِّئۄُٹر تۄں تْربھکدے٬ کلمِیں-پِیڑھی دے پِںرّسِیپل سروݨ سِںگھّ ورگے درجݨاں ہی لیکھکاں نُۄں کمپِّئۄُٹراں نالھ ساںجھ کرن لئی پْریرِیا تے پھِر کلماں دا تِیاگ کر کے آپݨِییاں رچناواں کمپِّئۄُٹر اُپّر اُتارن دے رستے تۄرِیا۔ کلمِیں-پِیڑھی دے لیکھکاں نیں کمپِّئۄُٹر نُۄں جگائُݨا تے لِکھݨ والی فائِل کھۄلہ کے٬ ٹائیِپ کرنا تاں سِکھّ لِیا٬ لیکِن جد وی کۄئی “رۄگ” کمپِّئۄُٹر ’چ آپݨِییاں وِٹھّاں کھِلار دیوے تاں کمپِّئۄُٹر دِییاں ناڑاں وِچّ ’گتّلھے‘ جمّݨ لگدے نیں٬ کمپِّئۄُٹر سِر سُٹّ لَیںدا ہَے٬ اِس دِییاں اںتّڑِییاں ’چ گڑبڑ ہۄݨ لگدی ہَے٬ تے اِس دے پْرۄگرام بُخار والھے اِنسان واںگ نِسّلھ ہۄ جاںدے نیں تاں پْریشانی ’چ کْرِجھدے٬ ساڈے ورگے ’اݨجاݨ’, کمپِّئۄُٹر دے پھَۄری ’دوادارُۄ‘ لئی سبھ تۄں پہِلاں پنُّۄں دا فۄن گھُمائُںدے نیں۔ اجّ دے ڈاکٹراں واںگ نبذ نُۄں ٹۄہݨ تۄں پہِلاں مرِیذ دے بٹُۄئے دا اَیکس-ریء کرن دی تھاں٬ بِیماراں دی سیوا لئی لۄکائی نُۄں سمرپت پُراݨے ذمانے دے وَیداں واںگ٬ کمپِّئۄُٹر دی بِیماری سُݨدِیاں ہی٬ پنُّۄں تُرت ہرکت وِچّ آ جاںدا ہَے۔ کمپِّئۄُٹر نُۄں لگّی کِسے بِیماری دا جدۄں کۄئی اُس تۄں اِلاج پُچھّدا ہَے٬ اُس وکت بھاںویں اُہ کھاݨا کھا رِہا ہۄوے٬ سُستاء رِہا ہۄوے جاں کِسے ہۄر ذرُۄری کمّ وِچّ رُجھِّیا ہۄئِیا ہۄوے٬ تاں وی اُہ فَۄرن کنّ چُکّ لَیںدا ہَے۔ اُہ جھٹ-پٹ آپݨے کمپِّئۄُٹر نُۄں تھاپڑا دیںدا ہَے تے پُچھّݨ والھے نُۄں ٹَیلِیفۄن ’تے ہی کہِںدّا ہَے: لَے بئی جگاء آپݨے کمپِّئۄُٹر نُۄں ... اۄ کے٬ ہُݨ فلاݨی چِیذ نُۄں اۄپن کر... کر لی؟ اچھّا٬ ہُݨ پھلاݨے نُۄں کلِکّ کر! اگّے آ جا ہُݨ... کی نِکّلھ آئِیا؟ ٹھِیک آ... ایہدے چۄں فلاݨی چِیذ نُۄں کلِکّ کردے... اِئۄں کردا-کردا اُہ کمپِّئۄُٹر دی بِیماری دے دھُر تِیک اپّڑ جاںدا ہَے تے اگلے پلاں ’چ پُچھّݨ والھے دے کمپِّئۄُٹر دے٬ ہر کِسم دے گںٹھِّیئے٬ اںتّڑی-رۄگ٬ مچکۄڑ٬ تے وائی نُۄں نِچۄڑ دیںدا ہَے۔
فۄن اُتّے بِیماری دی پُݨ-چھاݨ کردِیاں تے اُس دا اِلاج دسدِیاں ناں اُہ کھِجھدا ہَے تے ناں ہی تَیش وِچّ آئُںدا ہَے۔ میری اِہ چںدّری آدت ہَے کِہ اُس ولّۄں کِسے ’اَۄہر‘ نُۄں درُست کرن لئی دِتِّییاں ہدائِتاں نُۄں مَیں اکسر ہی بھُلّ جاںدا ہاں٬ پر اُہی ہدائِتاں بھاویں مَیں مہِینے ’چ کئی وار پُچھّ لواں٬ اُس دے متھّے ’چ کسیویں دی لکِیر کدے نہِیں اُبھّردی۔
کمپِّئۄُٹراں دِییاں بِیمارِییاں تے اُنہاں دا اِلاج لبھّݨ دا اُس نُۄں اینا شَۄک ہَے کِہ بِیماری دِییاں الامتاں سُݨدِیاں ہی اُہ آپݨے من وِچّ ڈُۄںگھا اُتّرنا شُرُۄ کر دیںدا ہَے۔ پھِر اُہ کمپِّئۄُٹر نُۄں کھۄلہدا ہَے تے اُس دِییاں برِیک تۄں برِیک نساں ’چ وڑ جاںدا ہَے۔ کمپِّئۄُٹر دے پْرۄگراماں دِییاں نبذاں ٹۄںہدا-ٹۄںہدا٬ اُنہاں دے اِلاج لئی اُہ آپݨے من دِییاں برِیک پرتاں ’چ چُںجھّاں مارن لگدا ہَے۔
اجّ دے مائِیاوادی سںسّار وِچّ کمپِّئۄُٹر دِییاں مامُۄلی جِہِییاں پیچِیدگِییاں لئی دا ’ہتھَۄلھا‘ کرن والھے وی٬ جِتھّے تُہاڈے بٹُۄئے نُۄں بیئرام کر جاںدے نیں٬ اُتھے کِرپال پنُّۄں٬ دادے-پڑدادِیاں دے نُسخے مُفت وںڈّݨ والھِیاں واںگ٬ کمپِّئۄُٹر دِییاں اَۄہراں دا اِلاج مُفت ہی کر دیںدا ہَے۔ اِہی نہِیں؛ جِتھّے پںجّابی دے نامور سیوک٬ کمپِّئۄُٹر دے کنورٹر تے فاںٹ دی چُںجھّ وی دام تۄں بِناں نہِیں دِکھائُںدے٬ پنُّۄں آپݨِییاں لبھّتاں تے کاڈھاں پہُںچّے ہۄئے کِسے فکِیر واںگ مُفت ہی کھِلاردا فِردا ہَے۔
بہُت گھٹّ لۄکاں نُۄں اِلم ہَے کِہ کِرپال پنُّۄں بی اَیس اَیپھ وِچّ افسر ہُںدّا سی تے اُتھۄں رِیٹائِر ہۄ کے کَینڈا پُجّݨ تِیکر اُہ کمپِّئۄُٹر دا اُۄڑا-اَیڑا وی نہِیں سی جاݨدا۔ کَینڈا آ کے اُہ کمپِّئۄُٹر دا اَیسا دِیوانا ہۄئِیا کِہ اُہ ہُݨ کمپِّئۄُٹر دا ہۄ کے ہی رہِ گِیا ہَے۔ پںجّابی دے فاںٹاں نُۄں سُدھارنا٬ گُرمُکھی فاںٹاں نُۄں شاہمُکھی دے رںگّ وِچّ رںگّݨا٬ پںجّابی دِییاں کمپِّئۄُٹری ڈِکشنرِییاں اُسارنِییاں اتے پںجّابی ذُبان نُۄں کمپِّئۄُٹری یُگ دی نوِینتم بھاشا بݨائُݨا اُس دی سُرت وِچّ تردا رہِںدّا ہَے۔ مَینُۄں پکّا یکِین ہَے کِہ کمپِّئۄُٹر ہی اُس دے سُپنِیاں ’چ وار-وار واپرن والھا وِشا ہۄویگا۔
کمپِّئۄُٹر دے نالھ-نالھ کِرپال پنُّۄں سِہتمںدّ تے اُسارُۄ ساہِت٬ گائِکی تے مِیڈِییاکاری دا وی پارکھُۄ اتے پْرسںسّک ہَے۔ جِتھّے ہَۄمَے تے ہںکّار ’چ بھُجّے اجّ دے بہُتے لیکھک٬ کھُۄبسُۄرت ساہِت اُپّر وی آپݨے سڑیویں دِییاں لکِیراں پھیر دیںدے نیں٬ اُتھے کِرپال پنُّۄں چںگّے ساہِت٬ چںگّے بھاشن٬ تے ٹی وی ریڈِیئۄ دے چںگّے پْرسارن دی تارِیف کرن لگِّیاں کںجُّۄسی نہِیں کردا۔ ٹراںٹۄ ’چ مِیاری گائِکی تے ڈرامے دے ہر شۄء وِچّ اُہ جۄشۄ-خرۄش نال پہُںچّدا ہَے جِتھّے اُہ تسوِیراں کھِچّدا ہَے٬ تسوِیراں اِںٹرنَیٹّ راہِیں تُہانُۄں بھیجدا ہَے تے شۄء دی تفسِیلی رِیپۄٹ اخباراں دے ہوالے کردا ہَے۔ ساہِت دی کۄئی چںگّی کِتاب اُس دے ہتھّ لگّ جاوے تاں اُس نُۄں آپ پڑھن دے نالھ نالھ اُہ آپݨے ہر نذدِیکی نُۄں پڑھن لئی پْریردا ہَے۔ اِہی کارن ہَے کِہ کلماں دے کافلے دی ہر مِیٹِںگّ ’چ اُہ ہر ہال ہاذر ہُںدّا ہَے۔
سماج-سیوا٬ پنُّۄں دی ذِںدّگی دا اِکّ اہِم پہِلُۄ ہَے۔ اُہ سِینِیئرذ نُۄں مُفت کمپِّئۄُٹر سِکھائُݨ لئی کلبّاں ’چ کلاساں لگائُںدا ہَے تے ڈاکٹر گُرمِیت سِںگھّ مِنہاس نالھ رلھ کے٬ ہر سال پںجّاب دے پِںڈّاں وِچّ٬ اَیکُۄپرَیشر دے کَیمپاں راہِیں لۄڑوںدّ لۄکاں دی سیوا کردا ہَے۔
کمپِّئۄُٹر دا اِہ دھنںتّر پںجّابی بۄلی دی وڈّمُلّی سیوا کرن وِچّ رُجھِّیا ہۄئِیا ہَے۔ اِس نُۄں پںجّابی بھاشا نُۄں نویں یُگّ دی ہاݨی بݨائُݨ دا جھلّ چڑھِیا ہۄئِیا ہَے۔ پںجّابی بھاشا دے کمپِّئۄُٹرِیکرن لئی٬ جِہڑا کمّ یُۄنِیورسِٹِییاں تے ہۄر سرکاری ادارے کرۄڑاں رُپئے لا کے نہِیں کر سکے٬ اُہ کِرپال پنُّۄں نیں سِرڑ٬ لگن اتے مِہنت نالھ کلّے-کہِرِیاں ہی کر دِتّا ہَے۔ پںجّابی دی اُنّتی دے دمگجّے مارن والھِییاں یُۄنِیورسِٹِییاں ’چ اگر میری ’چلدی‘ ہۄوے تاں مَیں تُرت پنُّۄں نُۄں پںجّابی دے کمپِّئۄُٹر وِبھاگ دا ڈائِرَیکٹر لا دیواں!
ٹراںٹۄ دے لیکھک پنُّۄں دے سدا شُکرگُذار رہِݨگے کِئُںکِہ اُہناں نُۄں آپݨے شہِر ’چ ہی اَیسا دھنںتّر وَید مِلِیا ہَے جِہڑا بیغرذ ہۄ کے اُہناں دی ہر کمپِّئۄُٹری اَۄہر نُۄں اُہناں دے گھرِیں جا کے دُۄر کر دیںدا ہَے۔ پنُّۄں دی کمپِّئۄُٹر ولّ ایڈی تکڑی لگن نُۄں دیکھدِیاں مَینُۄں سِںگھّ سبھا لہِر نُۄں پرݨائِیا میرا نانا سںتّا سِںگھّ جگپال یاد آ جاںدا ہَے جِہڑا سِکھّی دی سُدھارک لہِر نُۄں گھر گھر پہُںچّائُݨ لئی پَیدل ہی کئی کئی کۄہ دا سفر کر کے راتِیں گھر آ وڑدا سی۔
کِرپال پنُّۄں ذِںدّاباد!