جِویں نِتنیم دا پاٹھ کرن لگِّیاں آپ مُہارے جپُجی ساہِب دا پاٹھ ساہمݨے آ جاںدا ہَے٬ اۄسے ترہاں کَینیڈا اتے امرِیکا دے کئی شہِراں وِچ جدۄں پںجّابی پرِواراں وِچ کمپِّئۄُٹر تے پںجّابی پھَۄںٹس دی گلّ چلدی ہَے تاں جِنہاں کُجھ ناواں دا ہوالا ساہمݨے آئُںدا ہَے٬ اُہناں وِچ ڈا: کُلبِیر سِںگھّ تھِںدّ تۄں بائد کمپِّئۄُٹر کِںگّ کِرپال سِںگھّ پنُّۄں دا ناں اگے آ جاںدا ہَے۔ نِیم پھَۄجی دل وِچ اپھسری کرن تۄں بائد جد اُہ رِیٹائِر ہۄ کے آپݨے بیٹِیاں پاس ٹراںٹۄ آ گِیا تاں جِتھے اۄس نیں جِیون نِرباہ لئی بتَۄر سِکِئُرٹی اپھسر نَۄکری ارمبھّ کر دِتی۔ اۄس دے نال نال آپݨی ساہِتک چیشٹا پُۄری کرن لئی پںجّابی ساہِت سبھاواں وِچ شمُۄلِیئت کرنی شُرُۄ کر دِتی تے کمپِّئۄُٹر سِکھّݨا وی شُرُۄ کر دِتا۔ 1991 وِچ جد مَیں کَیلیپھۄرنِییا رہِںدّے ڈا: کُلبِیر سِںگھّ تھِںدّ کۄلۄں کِرپال سِںگھّ نُۄں گُرمُکھی دے پھَۄںٹ تے سبںدھّت اِنسٹرکشنذ لِیا کے دِتِییاں تاں اِہ اۄس دی لگن تے سِرڑ دا کمال ہی سمجھۄ کِہ اۄس نیں گُرمکھی پھَۄںٹس بنائُݨ اتے کمپِّئۄُٹر وِدِیا وِچ آپݨے اکل دے بل بۄتے اینی مُہارت ہاسل کر لئی کِہ اج پںجّابی اکھباراں دے سمپّادکاں تۄں لَے کے ہر کِسے تھاں جِتھے کمپِّئۄُٹر وِچ پںجّابی دا کۄئی پھَۄںٹ پائُݨا٬ بدلݨا٬ سۄدھݨا جاں کۄئی کمپِّئۄُٹر سمسِّیا ہَے٬ اۄس نُۄں ہلّ کرن دی مُہارت وِچ پنُّۄں دا کۄئی مُکابلا نہِیں کر سکدا۔ اُس دا کِرپال سِںگھّ پنُّۄں دی سہائِتا لئے بِنا سر ہی نہِیں سکدا۔ اِس تۄں ودھّ کمال دا جۄ سِہرا کِرپال سِںگھّ دے سِر ’تے بجھِّیا ہَے٬ اُہ ہَے اُہدی اُہ مِہنت جۄ گُرمُکھی اکھّراں نُۄں شاہمُکھی اتے شاہمُکھی نُۄں گُرمُکھی اکھّراں وِچ بدل سکدی ہَے۔ مَیں٬ ڈا: کرنَیل سِںگھّ تھِںدّ٬ پھکھر ذمان اتے انیکاں ہۄر دۄست جۄ ہِںدّ پاک دے چںگّے سبںدھّاں لئی تِنّ دہاکِیاں تۄں یتنشِیل ساں٬ اُہ پاڑا پُۄرن وِچ کِرپال سِںگھّ پنُّۄں نیں لِپِّییاں دی ادلا بدلی کرن والا سَۄپھٹویئر تِیار کر کے اِک اہِم رۄل ادا کِیتا ہَے۔ نتِیجا اِس ویلے سبھ دے ساہمݨے ہَے۔ کمپِّئۄُٹر دے دھنّا جٹّ کِرپال سِںگھّ پنُّۄں بارے ہۄر جاݨکاری اِس پرکار ہَے۔

جنم ستھان: 25 مارچ٬ 1936, پِںڈّ کٹاہری٬ ذِلا لُدھِیاݨا٬ پںجّاب٬ اِںڈِییا

ماتا پِتا: بِیبی رتن کَۄر –س. پریم سِںگھّ

پتنی: بِیبی پتوںتّ کَۄر

اَۄلاد: نروںتّپال سِںگھّ٬ رجوںتّپال سِںگھّ٬ ہروںتّپال سِںگھّ اتے پونجِیت کَۄر

کِتّا تے اہُدا: 32 سال دی پُلِس تے بی. اَیسّ. اَیپھّ وِچ سیوا پِچھّۄں ڈِپٹی کماںڈَیںٹ رِیٹائِر ہۄئِیا۔

وِدِّیا: بی. اے. (اںگّریذی ساہِت اتے آنرذ اِن پںجّابی)

شَۄک: ہاکی کھیلݨا٬ ساہِت پڑھنا٬ لِکھݨا٬ اُسارُۄ رُچی اتے پںجّابی پھَۄںٹاں اُتّے لگاتار کمّ کردے رہِݨا ۔

پرمجِیت سںدھُّۄ لِکھدے ہن کِہ کَینیڈا ورگے اُپبھۄگتاوادی دیش وِچّ٬ جِتھّے درکھخت ’تے آلہݨا پائُݨ لئی وی کِرائِیا دیݨا پَیںدا ہَے٬ بِنا کِسے لۄبھ-لالچ٬ پںجّابی بۄلی نُۄں کمپِّئۄُٹری لِباس ’چ سجائُݨ دا شَۄک٬ سںتّ-گِیری جاں جنُۄن تۄں بغَیر سمبھّو نہِیں۔ اِس سںتّ-گِیری دا ناں ہی کِرپال سِںگھّ پنُّۄں ہَے۔ نویں پُراݨے پںجّابی لیکھکاں دِییاں رچناواں نُۄں گہُ نال پڑھنا اتے لیکھک نُۄں اُتشاہی سلاہ دیݨی پنُّۄں دے سُبھاء دا اِکّ انِکھّڑواں اںگّ ہَے۔ رِیٹائِرمَیںٹ دی اُمر تِیکر کمپِّئۄُٹر تۄں اُکّا ہی اݨبھِجّ ہُںدِّیاں ہۄئِیاں٬ کمپِّئۄُٹر دی ناڑ-ناڑ تِیک پُجّ جاݨ دا کْرِشما وی اُس دے ہِسّے ہی آئِیا ہَے۔ انُبھوی شائِر اتے ودھِییا کہاݨِیکار اِکبال رامُۄوالِییا تاں پنُّۄں نُۄں ’کمپِّئۄُٹر دا دھنّا جٹّ‘ آکھدا ہَے جِس نیں کِسے اُستاد تۄں بغَیر ہی٬ سِرف آپݨی جُستجُۄ دے سہارے٬ کمپِّئۄُٹر نُۄں پںجّابی بۄلی دے بیلے وِچّ مجھِّییاں نُۄں مۄڑے لائُݨ لائِیا ہۄئِیا ہَے۔

پنُّۄں آپݨے آپ وِچّ اِکّ سںسّتھا ہَے جِس نیں پںجّابی نُۄں کمپِّئۄُٹری راہاں ’تے تۄرن لئی جۄ کمّ کِیتا ہَے٬ اُہ سںسّتھاواں تاں کی سرکاراں وی نہِیں کر سکدِییاں۔ آدھُنِک تکنالۄجی یُگّ وِچّ٬ پَیدل تُر رہی پںجّابی نُۄں ہوائی جہاذ دے ٹِکٹ دیݨ ورگے مائرکے لئی پنُّۄں نیں جۄ گھالݨا گھالی ہَے٬ سُہِرد پںجّابی اُس لئی سدا رِݨی رہِݨگے۔ پںجّابی پھَۄںٹاں دے ولھ-وِںگّاں اُتّے رںدّا فیرن تۄں بائد٬ اُس نیں شاہمُکھی اتے گُرمُکھی لِپِّییاں نُۄں اِک دُۄسری وِچّ بدلݨ دا جِہڑا مائرکا مارِیا ہَے٬ اِس نال اُس دا کدّ دۄہاں پںجّاباں وِچ ہۄر وی اُچّا ہۄ گِیا ہَے۔ جِنّا یۄگدان پنُّۄں نیں دۄہاں پںجّابِییاں دی لِپّی اَۄکڑ نُۄں سُکھالا کرن وِچّ پائِیا ہَے٬ اُہ اجّ تِیکر کِسے ہۄر نیں نہِیں کِیتا۔ اُس دے سالاں دے یتناں نیں 1947 تۄں وِچھڑے ہرفاں نُۄں اِکّ دُۄجے دی گلوکڑی ’چ لَے آںدا ہَے۔ آس ہَے کِہ اِس نال دۄہاں پںجّاباں دا پِیار ہۄر وی پکیرا ہۄویگا۔

پنُّۄں دا پِچھۄکڑ نِرۄل پیںڈُۄ ہَے اتے اُس اُتّے کُجھّ کُ پُٹھّ پٹِیالھیشاہی دی سرداری سبھِّیاچار دی چڑھی ہۄئی ہَے۔ بھدَۄڑِییاں دی ستِکاریۄگ سردارنی سُرِںدّر کَۄر٬ پنُّۄں دی دھرم دی ماں٬ نیں بچپن وِچّ اُسنُۄں اںگّریذی تے پںجّابی پڑھائی۔ پنُّۄں پْرائِمری وِچّ سبھ تۄں اگّے٬ ہائی سکُۄل وِچّ اُپّرلِیاں وِچّ تے کالج جا کے اَیپھّ. اَیسّ سی. وِچّۄں ادھواٹے ہی رہِ گِیا۔ اُس دے من بھائُںدے وِشے ہِساب٬ ساہِت اتے سائِںس رہے۔ ڈرائِںگ کرن دی اِچھّا اجّ تکّ ہَے پر پُۄری نہِیں کر سکِیا۔

پنُّۄں دِییاں رُچِییاں بہُپرتی رہِییاں ہن۔ دھارمِک سۄچ وِچار تۄں ارمبھّ ہۄ کے مانووادی ہۄݨ تک۔ پِںڈّ دی کَۄڈی دی ٹِیم دا کپتان اتے بہُتی ویر جیتُۄ رِہا۔ پَیپسُۄ پُلِیس وِچّ بھرتی اِکّ سِلَیکشن گریڈ سِپاہی ہۄئِیا سی جۄ سِپاہی تۄں اگلا رَیںک ہُںدّا سی۔ پھِر ہوالدار بݨ سکِیدا سی۔ گلّ کی اُہ سِپاہِییاں دِییاں لمِّییاں کتاراں وِچّۄں تھۄڑھا جِہا اگّے بھرتی ہۄݨ گِیا تاں کِلا بہادرگڑھ دے کلرک پاتشاہ اُس نُۄں نیڑے ناں لگّݨ دیݨ۔ اِکّ دِن اُس نیں بٹالِیئن دی ہاکی دی ٹِیم وِچّ ابھِیاس کِیتا تاں سںسّارپُرِیئے بلوںتّ سِںگھّ (سکُۄٹی) نیں کلرکاں دے کنّ مرۄڑے تے پنُّۄں نُۄں بھرتی کر لِیا گِیا۔

پُلِس وِچّ اُس نیں رِشوت اتے بیئیِمانی دے سِوائے ہۄر سارے کمّ کِیتے۔ تِنّ کُ ویر استِیفا وی دِتّا جۄ کدی وی منذُۄر ناں ہۄئِیا۔ اِہۄ ہی اگّے جا کے بی. اَیسّ. اَیپھّ. بݨ گئی۔ بٹالِیئن دا سَیکِںڈّ-اِن-کماںڈ وی رِہا اتے ڈِپٹی کماںڈَیںٹ دے رَیںک تۄں 1988 وِچّ کَینیڈا آئُݨ لئی سمیں تۄں پہِلۄں سیوا مُکت ہۄئِیا۔ نَۄکری کردِیاں سِدھاںتک تَۄر تے پنُّۄں نیں آپݨے آپ نُۄں کِسے وی رَیںک دے پھِٹّ نہِیں سمجھِیا پر آپݨے ہر رَیںک دے ادھِکارِییاں نالھۄں اُتّم کارگُذاری وِکھائی۔

ساہِتک جاگ بچپن وِچّ ہی لگّ چُکّی سی۔ کِسّے آدِ پڑھن تۄں۔ کُجھ کُ ہائی سکُۄل دے ٹِیچراں دا وی پْربھاو رِہا۔ جِویں کِہ گِیانی رݨ سِںگھّ ٹِواݨا پںجّابی٬ نِہال سِںگھّ دھارمِک٬ س. نتھّا سِںگھّ تے جاںگپُرِییا ہِساب-ٹِیچر٬ پرۄپھَیسر شمشیر سِںگھّ ہاکی کۄچ آدِ۔ سکُۄل وِچّ لائِبریری دی گھاٹ سی۔ اٹھّوِیں پاس کرن ویلھے اںگّریذی٬ ہِساب٬ پںجّابی٬ دھارمِک آدِ وِچّ پہِلے نمبّر تے آئُݨ کر کے کُجھ کِتاباں اِنام وِچّ مِلھِییاں۔ اُہ سارِییاں پڑھِییاں۔ پْرِیت لڑی پڑھنی ارمبھّ کِیتی۔ پنُّۄں دہاکِیاں تِیکر اُس دی رَۄشنی وِچّ وِچردا رِہا۔ اخِیر وِچّ اُس وِچّۄں انںدّ آئُݨ تۄں ہٹ گِیا۔ بڑی دیر ناگمݨی پڑھی پر جدۄں امّْرِتا وہِماں-بھرماں اتے سِتارِیاں دِییاں چالاں وِچّ اُلجھ گئی تاں اُس تۄں وی دِل اُچاٹ ہۄ گِیا۔ گِیانی٬ پْرائِمری سکُۄل ماسٹر نِرںجّن سِںگھّ گریوال دے وِچار نُۄں گلت سِدھّ کرن لئی کِیتی۔ اُس دا وِچار سی کِہ پنُّۄں گِیانی نہِیں کر سکدا۔ بی. اے. پنُّۄں نیں آپݨے بچِّیاں دی پڑھائی دے برابر رہِݨ اتے ترکّی لئی کِیتی۔

پنُّۄں نیں ساہِتک بھُکھّ٬ سیوا-مُکت ہۄ کے٬ اسل وِچّ مۄہالھی آ کے تْرِپت کِیتی۔ اُتھّے بہُت سارے سہِتکاراں دا ساتھ ماݨِیا۔ کانا سِںگھّ٬ آتمجِیت٬ پریم گۄرکھی٬ گُلذار سںدھُّۄ٬ مۄہݨ بھںڈّاری٬ جسبِیر بھُلّر٬ ہربھجن ہلواروی٬ شام سِںگھّ٬ سُورگواسی بھاردواج٬ جۄگِںدّر کَیرۄں٬ منجِیت اِںدرا٬ تیجوِیر٬ سںتّۄکھ سِںگھّ دھِیر٬ سُرجِیت مرجارا٬ سۄہݨ سِںگھّ ہںسّ٬ سوراج سںدھُّۄ٬ لابھ سِںگھّ کھِیوا٬ مدھُۄ چترویدی اتے بہُت سارے ہۄر ہن تے سن۔

پنُّۄں کہِںدّا ہَے پںجّاب وِچّ آپݨی پچھاݨ بنائُݨ لئی کھاسا سںگھّرش کرنا پَیںدا ہَے۔ مِیار پکھّۄں وی اتے ٹکرائۄ پکھّۄں وی۔ جِتنے لیکھک ہن اُتنے چھپݨ دے مَۄکے نہِیں مِلھدے۔ پر کَینیڈا وِچّ اِس دے اُلٹ ہَے۔ اِتھّے لیکھک گھٹّ پر چھپݨ دِییاں سمبھّاوناواں بہُتِییاں ہن۔ سۄ اِتھّے کِسے وی سِرڑی نُۄں اگّے ودھݨ دے مَۄکے کاپھی ہن۔ ہاں آپس وِچّ جلھت-پھلھت دا کمّ تاں اِتھّے وی کئی وار گلت-ملت ہۄ جاںدا ہَے۔ برِیک-بُدھّی دے شرِیک بہُتے ہُںدّے ہن۔

کمپِّئۄُٹر پنُّۄں دے بیٹے نروںتّپال کۄلھ سی۔ پنُّۄں اُس نُۄں ڈردا ہتھّ نہِیں سی لائُںدا کِہ کِدھرے کھراب ناں ہۄ جائے۔ اُس نیں پنُّۄں نُۄں کِہا کِہ اِہ بڑی کُتّی چِیذ ہَے٬ اِہ کھراب نہِیں ہُںدّا٬ جے اِکّ وار سٹکّ کر جائے تاں بںدّ کر کے چلا دِئۄ٬ اُلُّۄ دے پٹھّے واںگ پھِر اِہ پَیراں بھار ہی ڈِگیگا۔ اِس نالھ پنُّۄں دا ہَۄسلا ودھ گِیا تے پنُّۄں وی لگّا کمپِّئۄُٹر نالھ چھیڑ-چھاڑ کرن۔ اجّ ہۄر٬ کلّہ ہۄر۔ پہِلۄں-پہِلۄں ٹائیِپِںگّ تۄں چھیتی ہی اُکتا جاںدا۔ ہُݨ پنُّۄں نُۄں اِس وِچّ کۄئی رُکاوٹ نہِیں آئُںدی۔

پتّرکاری وِچّ پنُّۄں دی کامیاب تھاں بݨائُݨ دا اِکّ وڈّا کارن اِہ کمپِّئۄُٹر ہی ہَے۔ سہی گلّ ’تے اِہ ہَے کِہ اجّ ہر پتّرکار اتے لیکھک نُۄں کمپِّئۄُٹر سِکھّݨا٬ رکھّݨا آپݨے سوچھّ ساہ لَیݨ واںگ ذرُۄری ہَے۔

ٹائیِپِںگّ سپِیڈ بݨائُںدِیاں اُس نُۄں اِکّ ہۄر اَۄکڑ آئی کِہ انمۄل پھَۄںٹ وِچّ ادھک بہُت دُۄر سی اتے کھبّی چِیچی بہُت تھکّ جاںدی سی۔ اِس کارن پھَۄںٹ نُۄں سُدھارن لئی کمّ کِیتا۔ 1997 وِچّ ساتھِییاں دے کہِݨ اُتّے انمۄل پھَۄںٹ وِچّ سُدھار کرن لئی ڈا کُلبِیر سِںگھّ تھِںدّ ساہِب نُۄں پہُںچّ کِیتی گئی اتے سِٹّے وجۄں سمتۄل پھَۄںٹ ہۄںد وِچّ آئی۔

اِہ بْرہِمںڈّی کانُۄن ہَے کِہ جِس کھیتر وِچّ وی کمّ کرۄ اُس دا آدھار بݨدا جاںدا ہَے اتے اگّے اُس وِچّ ہۄر رُچی بݨدی جاںدی ہَے۔ جۄ اںتّ نُۄں اُستادی تِیکر پہُںچّ جاںدی ہَے۔ پنُّۄں وی اِسے وِدھان ادھِین چلّدا رِہا٬ نویں کمّ نُۄں ہتھّ پائُݨا اتے چِیڑھے ہۄ کے اُس نُۄں نِبھائُݨا۔ پنُّۄں جدۄں کۄئی وی کۄئی پْرۄجَیکٹ لَیںدا ہَے تاں کھاݨا-پِیݨا٬ سَۄݨا اتے ہۄر کمّ سارے پِچھّے پا کے دِن رات پْرۄجَیکٹ سمپُّۄرن کرن وِچ جُٹّ جاںدا ہَے۔

مئی 2000 نُۄں پنُّۄں اِںڈِییا تۄں واپِس آئِیا تاں پھۄن اُتّے راڑے والھے بابے برجِںدّر سِںگھّ دا مِلݨ لئی سُنیہا سی۔ سمپّرک کرن تے اُنہاں دسِّیا کِہ اُہ بھائی کانہ سِںگھّ نابھا دا مہان کۄش سِیڈی ’تے پا رہے ہن۔ اُہ گُرمُکھی٬ دیوناگری٬ اںگّریذی اتے پرشِیئن لِپّی وِچّ ہَے۔ باکی سبھ ٹھِیک ہۄ گِیا سی پر پرشِیئن لِپّی پھِٹّ نہِیں سی بَیٹھدی۔ اُنہاں اگّے دی اگّے ڈا. تھِںدّ نُۄں پہُںچّ کِیتی تے اُنہاں نیں وی پنُّۄں دا ہی ہوالا دِتّا۔ پنُّۄں نیں اُنہاں نُۄں اُہ شبد گُرمُکھی پھَۄںٹ سمتۄل وِچّ ٹائیِپ کر کے اتے لِپِّییاںتر کر کے اُردُۄ اکھّراں وِچّ دِتّا۔ جِس اُتّے ستّ دِن لگّے تے ستّ راتاں لگِّییاں۔ پھِر اُنہاں نُۄں مہان کۄش وِچّ پۄسٹ کرن دا آٹۄمَیٹِک پرۄگرام تِیار کر کے دِتّا۔

کَینیڈا وِچّ بہُت سارے اخبار نِکلھدے ہن۔ اُنہاں دے نِکلݨ دا کارن اَیڈاں راہِیں آمدن اتے آپݨی پچھاݨ بݨائُݨ دی اِچھّا ہَے۔ مُکھّ تَۄر تے اِنہاں وِچّ کلمکار نُۄں کۄئی کمائی نہِیں۔ جۄ خبراں جاں آرٹِیکل پںجّاب تۄں بھیجے جاںدے ہن اُنہاں نُۄں بھاویں کُجھ دِتّا جاںدا ہۄوے۔ اخبار دی دِکھّ بارے بہُتا دھِیان نہِیں دِتّا جاںدا۔ ذِیادا رُچی اَیڈ اُگراہُݨ دی ہی ہَے۔ کئی اکھخباراں اُتّے بلَیکمیلِںگّ کرن دے دُۄشݨ وی لگّدے ہن۔ مُفت دے ہۄݨ کر کے تکرِیبن سارے ہی اکھبار چںگّے پڑھے جاںدے ہن۔ اِویں-جِویں اِکّا-دُکّا پںجّابی مَیگذِین وی نِکّلھدے ہن۔ آم پںجّابِییاں وِچّ آپݨے سبھِّیاچار دی بھُکھّ ہَے۔ جۄ اُہ میلِیاں٬ اخباراں٬ ریڈِیئۄ اتے ٹِیوی پرۄگراماں راہِیں پُۄری کردے ہن۔ اِنہاں اکھباراں وِچ پرتویں (پھِیڈ بَیک) وِچاراں دی بڑی گھاٹ ہُںدّی ہَے۔ جِس لئی کئی ویر اُہ جھُۄٹھ-پرچار تۄں وی کمّ لَیںدے ہن۔ جِویں ٹِیوی والھے جھُۄٹھ ہی کہی جاݨگے کِہ اُنہاں نُۄں بڑے ہی پھۄن کال آ رہے ہن اتے سارِییاں ہی لائیِناں بِذی ہن۔ چۄݨاں دے دِناں وِچّ مِیڈِیئے دی چںگّی چاںدی ہُںدّی ہَے۔ اںگّریذی مِیڈِییا اِتھّے بہُت شکتِیشالی ہَے۔ سرکاراں دے پِیل-پاوے ہِلا دیݨ دے سمرتھّ۔ اُنہاں کۄلھ سادھن وی ہن۔ سبھ کہِںدّے ہن کِہ مِیڈِییا ماں-بۄلی پںجّابی اتے پںجّابی سبھِّیاچار دی سیوا کردا ہَے جدۄں کِہ کر اُہ اِس دے اُلٹ رِہا ہُںدّا ہَے۔ وہِماں-بھرماں جۄتشی بابِیاں دے اَیڈ کئی اخباراں٬ ریڈِیئۄ اتے ٹِیوی اُتّے مِلھ جاںدے ہن۔ اخباراں دِییاں کمپِّئۄُٹری لۄڑاں لئی کِرپال سِںگھّ پنُّۄں دی مدد دی سبھ نُۄں لۄڑ پَیںدی ہَے۔

پنُّۄں نیں بھوِکھّ دے پْراجَیکّٹ لئی سمتۄل (گُرمُکھی) تۄں شاہمُکھی اتے شاہمُکھی تۄں سمتۄل (گُرمُکھی) نُۄں ہۄر چھۄہاں دیݨِییاں ہن۔ اُس انُسار اُس تۄں اگّے سمیں اتے ساتھِییاں دے ہتھّ وسّ ہَے۔ لۄڑ انُسار کُجھ ناں کُجھ کردے رہِݨا پنُّۄں دی لۄڑ وی ہَے اتے سُبھاء وی۔ اُہ نِرںتّر آپݨے پْرۄجَیکٹ پُۄرے کرن لئی جُۄجھ رِہا ہَے۔