کُلُّۄ شبد دا ناں ہی ساڈے اںدّر اجِیب تے پِیارِییاں یاداں چھیڑ دیںدا ہا کُلُّۄ درِیا بِیاس تے اِہدِییاں اُپ-ندِییاں سۄلاںگ٬ منالی٬ سرواری٬ پاروتی٬ سیںج تے تِیرںتھّن دی وادی؛ کُلُّۄ کۄشاں تے شانامبھوے دِئُداراں دی وادی؛ کُلُّۄ٬ سِئۄ دے گِلاس دے باغاں دی وادی؛ کُلُّۄ سُراںگلی منُکھّتا٬ اِستْرِییاں جِنہاں دے مُۄںہ سِئۄ واںگ بھکھدے ہن٬ اتے نْرِت٬ سںگِّیت تے لُگڑی نُۄں پِیاردے مرداں دی وادی؛ کُلُّۄ٬ دیوِییاں تے دِئُتِیاں دی وادی جِہڑے آپݨی ربّتا دے باوجُۄد منُکھّی کمذۄرِییاں نُۄں گھْرِݨا نہِیں کردے۔ گلّ کی٬ کُلُّۄ وِچ اُہ سبھ کُجھ ہَے جِس دی اِک ہاری ہُٹّی جِںدّ نُۄں لۄڑ ہَے : شاندار پہاڑی دْرِش٬ شاندار جںگّل٬ شُۄکدے جل-پْرواہ٬ رسِیلے پھل تے بڑے ہی دِلچسپ لۄک٬ جِہڑے ہیتُۄواد دے اِس یُگ وِچ وی آپݨے پہاڑی دیوی دیوتِیاں لئی آدر ستکار نال بھرپُۄر ہن۔ آپݨِییاں گُݨگُݨاںدِییاں ندِییاں اتے جںگّلاں دے باغاں نال ڈھکِییاں پربتی ڈھلواناں سدکا کُلُّۄ وادی دی کۄمل سُںدّرتا پُۄرن رُۄپ وِچ اِک اِستْری دی سُںدّرتا ہَے٬ خاس کرکے جدۄں اِنہاں دا مُکابلا سپِتی تے لاہۄل دِییاں بںجّر چٹاناں نال کِیتا جاوے٬ جِنہاں دِییاں تِکھِّییاں سخت ٹِیسِییاں سدا برفاں نال کجِّییاں رہِںدِّییاں ہن تے جِنّاں دِییاں تںگّ گھاٹِییاں بڑِییاں بھِئںکّر ہن۔ لاہَۄل وادی آپݨِییاں رُکھِییاں کھرہوِییاں چٹاناں تے جںگّلِیپن دُیارا مرداواں پْربھاو پائُںدی ہَے٬ جد کِہ رۄہتاںگ درّے تۄں پار کُلُّۄ وادی اُس دی دِلکش سنِمّر تے آگِیاکار پتنی واںگ جاپدی ہَے۔

کُلُّۄ وادی چُپاسِئۄں مدھ-ہِمالِییا پربتاں تے دھَۄلادھار دِییاں پربت- شْریݨِییاں نال گھِری ہۄئی ہَے۔ مدھ-ہِمالِیا دی پِیر پںجّال ساخ اِس دی اُتری تے پُۄربی سِیماں بݨاںدی ہَے٬ جِہڑی کُلُّۄ نُۄں لاہۄل تے سپِتی تۄں وکھرا کردی ہَے۔ کُلُّۄ وادی دے سِرے تے اِک سِدھی تے اُچّی پربت-شْریݨی پِیر پںجّال تۄں نِکل کے دکھݨ ولّ جاںدی ہَے تے اںتّ نگر دے ساہمݨے دھَۄلادھار وِچ جا مِلدی ہَے؛ اِہ پربت- شْریݨی کُلُّۄ نُۄں باڑا تے چھۄٹا بںگھّال تۄں وکھّ کردی ہَے۔ دُلچی درّہے تک کُلُّۄ دی باکی پچھّمی سِیما دھَۄلادھار ہَے۔ لگپگ تِیہ مِیل لمّی اِک پہاڑی ہمٹا درّے دے نیڑے پِیر پںجّال 'چۄں دکھݨی رُکھ وِچ پھَیلی ہۄئی ہَے۔ اِہ بِیاس وادی نُۄں ملاگا تے پاروتی دِییاں وادِییاں تۄں وکھرا کردی ہۄئی اِک اُچّی پربتی-سِخر تے جا کے مُک جاںدی ہَے۔ جِس اُپر بِجلی مہاںدیو دا مںدّر بݨِیا ہۄئِیا ہَے۔ اِس مںدّر دا لمّا باںس کُلُّۄ تۄں دِسݨ لگ پَیںدا ہَے۔ پاروتی دے دکھّݨ ولّ اِک سٹھ مِیل لمّی پہاڑی ہَے جِہڑی پچھّمی رُکھ وِچ پھَیلی ہۄئی ہَے تے پاروتی وادی دے کھبّے کںدھّ بݨاںدی ہَے۔

مارچ دے شُرُۄ وِچ کُلُّۄ وادی آپݨے پُۄرے جۄبن تے ہُںدّی ہَے۔ کھیتاں وِچ کھِلرے گُلابی پھُلّاں نال بھرپُۄر کھُرماݨی دے بیپتّ بْرِچھ اکھِییاں نُۄں ٹھںڈھّ پائُںدے ہن۔ سجّرے ساوے پتِّیاں وِچ گھِرے چِٹّے پھُلّاں لدّے جںگّلی کَیںتھ (مَیڈلار) بڑے پِیارے لگدے ہن۔ اَیلماں دِییاں کھُلہ رہِییاں کلِییاں تے اںکُّر اُنہاں نُۄں بھُۄری-بَیںگݨی بھاہ بخشدے ہن۔ مئی دے مہِینے اُچیرِییاں ڈھلواناں وُگس دے بھڑکِیلے گُۄہڑے لال رںگّ نال بھکھ اُٹھدِییاں ہن٬ اتے کُۄجا دے چمکِیلے لال گُچھّے ندی لاگلے کھیتاں وِچ لِشکاں ماردے ہن۔ جُۄن دے شُرُۄ وِچ چستناٹ (کھنَۄر) دے بْرِچھ پھُلّاں نال لدّے ہُںدّے ہن٬ لکھّاں ہی مدھُۄ-مکھِّییاں اِنہاں ولّ بیوسّ کھِچِییاں آئُںدِییاں ہن٬ جد کِہ اکھرۄٹ دے چھاں تۄں پںچھِّییاں دے ٹُکے جاں ورکھا دے جھاڑے ساوے اکھرۄٹ بھُںجّے ڈِگ رہے ہُںدّے ہن۔ اُتلِییاں چراگاہاں اَینِیمۄنی٬ جَینشِیئن٬ اَیںڈرۄسادھ٬ رَینُۄنکُلُس٬ جںگّلی جھربیر٬ پَیٹنٹِلا٬ جںگّلی٬ جَیرینِیئن اتے بہُت سارے دُۄجے-پھُلّ-پَۄدِیاں نال بھرِییاں ٹہِکدِییاں ہن۔ ورکھا وِچ گُلمیںہدی دے پھُل رسِیلِییاں چراںداں نُۄں گُلابی رںگّ وِچ رںگّ دیںدے ہن۔ خُۄبسُۄرت کلِیمیٹس دے گجرے کئیِیاں بْرِچھاں دے گلِیاں وِچ پئے سۄںہدے ہن۔ سُںدّر برِیک پتِّییاں دے پݨاںگ بْرِچھاں دی سبھ سِلہِییاں تھاواں وِچ بھرمار ہَے٬ اتے ستّ ہذار پھُٹ تۄں اُپر چاراگاہاں وِچ بریکن بہار دِکھاںدے ہن۔ اُچے پربتاں تے کئی پْرکار دے رںگّ سُرںگّے پھُلّاں دے پَۄدے٬ اَیڈلوِیس تے ارِسٹۄکراٹ دے دُۄجے ہِمالِییائی سدابہار پَۄدے٬ اتے الَۄکِک نِیلِییاں پتِّییاں وِچ گھِرے سُنہِری پُشپ-کیسر دے مُکٹ والے پۄست دے پَۄدے مِلدے ہن۔

پردیسی لۄک کُلُّۄ وادی دی یاترا لئی آئُںدے تے اِس دی سُںدّرتا تے دْرِشاں دی شۄبھا گائُںدے ہن۔ پر کی اِتھۄں دے وسنِیکاں نُۄں وی آپݨی دھرتی دے ایس ہُسن دا گِیان ہَے ? کُلُّۄ دے لۄک-گِیت دسدے ہن کِہ اُتھۄں دے لۄکاں نُۄں آپݨے وتن دی سُںدّرتا دا پُۄرا پُۄرا گِیان تے ماݨ ہَے٬ کُلُّۄ اِستْرِییاں دا اِک پِیارا گِیت ہَے :

دیشا دیشا نیں شۄملے دیش کُلُّۄ را پِیارا۔

آسے سی پھُلیرے ڈۄلرُۄ رے بکِیچرُۄ مہارا۔

ٹھںڈھّی باگاری جۄتڈُۄ لںگّدی ٹھںڈّا جائی رُۄ پاݨی ۔

سِمے مَۄجا تھی آپݨے دیشا آکلی باجی ناں جاݨی۔

اُجھی نبَۄشٹھ رُۄپی نماݨی کرنا

دُۄرا دُۄرا ناں بیجاسی لۄک اِہناں دُۄئی ری شرݨا۔

رِشی مُنِیرا اُتّر کھںٹّ دیو دیوی را پِیارا۔

سُکھیری مَۄجاں لُۄٹی پردیسِیئے دُکھیرا کُتھلُۄ مہارا۔

“ساڈی خُۄبسُۄرت وادی اِک باگ ہَے تے اسِیں اِس دے پھُل ہاں۔ اِس دی سِیتل پَۄݨ تے برف-ٹھںڈھّے چشمیں ربّی داتاں ہن۔اۄگی وِچ وِششٹ دا پُۄجء ستھان اتے رُۄپی وِچ منِیکرن دے پوِتّر چشمے ہن جِتھے نِت یاتری آئُںدے ہن۔ ساڈی ذمِین وِچ کݨک تے چَۄل دِییاں وڈمُلِییاں فسلاں اُگدِییاں ہن۔ ساڈے پہاڑاں دِییاں برپھاں کجِّییاں سِخراں سورگی سمپّرک وِچ ہن۔کُلُّۄ دیوتِیاں دی دھرتی ہَے۔"

('پتّے پتّے گۄبِںدّ بَیٹھا' وِچّۄں)