برَیمپٹن:

پںجّابی کلماں دا کافلا٬ ٹۄراںٹۄ ولّۄں اِس وار ماسِک اِکتّرتا وِچّ پںجّابی کہاݨِیکار میجر ماںگٹ نال رُۄبرُۄ کروائی گئی۔ اِس تۄں پہِلاں اُس دی نوِیں آئی پُستک ’بلَیک آئِس‘ رِلِیذ کِیتی گئی۔ منپْرِیت سہۄتا نیں تھامس کِںگّ دی انُوادت کہاݨی ’سرہدّ‘ سُݨائی اتے کُجھ کوِییاں نیں کوِتاواں سُݨا کے رںگّ بنّہِیا۔ کافلے دے مُکھّ سںچّالک کُلوِںدّر کھہِرا نیں کافلے دے اِتِہاس بارے سںکھّیپ جاݨکاری دِتّی۔ اُس نیں دسِّیا کِہ 1991 تۄں میجر ماںگٹ کافلے دے مُڈھّلے مَیمبراں وِچّۄں اِکّ ہَے۔ پِیارا سِںگھّ کُدۄوال نیں منپْرِیت سہۄتا دا تُیارف کرائِیا۔ آپݨے رُۄبرُۄ وِچّ میجر ماںگٹ نیں دسِّیا کِہ اُہ نانکے پِںڈّ پُۄنِییاں (لُدھِیاݨا) وِچّ جمِّیاں۔ نَۄوِیں جمات تکّ اُتھّے ہی پڑھِیا۔ آپݨے آپ نال گلّاں کرن لئی اُہ چھیوِیں٬ ستّوِیں جمات وِچّ ہی تُکبںدّی کرن لگّ پِیا سی۔ اُس سمیں لیکھک گُردِیال دلال٬ ہمدردوِیر نَۄشہِروی٬ سورنجِیت سوی٬ ناولکار نانک سِںگھّ اتے سںتّۄکھ سِںگھّ دھِیر دِییاں ناول/ کہاݨِییاں دا پْربھاو ذِہن وِچّ کبُۄلدِیاں اُس نیں پہِلی کہاݨی ’سُنہِری سُۄئی‘ لِکھی۔

سنّ 1990 ’چ کَینیڈا آ کے ساہِتکار جرنَیل سِںگھّ٬ اۄںکارپْرِیت٬ بلتیج پنُّۄ٬ سُرجِیت پھلۄرا اتے کُلوِںدّر کھہِرا نال مِل کے ’پںجّابی کلماں دے کافلے‘ دا مُڈھّ بنّہِیا۔ اِتھّے کہاݨی دی گلّ تۄرن والا پہِلا کہاݨِیکار میجر ماںگٹ ہی بݨِیا۔ پھِر اُس دے اِکّ تۄں بائد اِکّ ستّ کہاݨی سںگّْرہِ: ’تلھِییاں ’تے اُگّے تھۄہر‘, ’کُۄںجاں دی مَۄت‘, ’تْرِشںکُّۄ‘, ’پرِییاں دا دیش‘, ’مۄمبتّی‘, ’من مَۄسم دی رںگّت‘ اتے ’بلَیک آئِس‘ پْرکاشِت ہۄئے۔ اُس دی مُلاکاتاں دی اِکّ پُستک ’آمہݨے سامہݨے‘, کاوِ سںگّْرہِ ’درِیا ’چۄں دِسدا چنّ‘, پھِلماں ’سُلگدے رِشتے‘, ’پچھتاوا تے دَۄڑ‘, ناول ’سمُںدّر مںتھّن‘ اتے ’اِکّ جنم ہۄر‘, وارتک ’مِٹّی ناں پھرۄل جۄگِییا‘ اتے ’بْرہِمںڈّ یاترا‘, سفرناما ’اسِیں وی دیکھی دُنِییا‘ پْرکاشِت ہۄ چُکّے ہن۔ ملوِںدّر سِںگھّ٬ جسوِںدّر سںدھُّۄ٬ کُلوِںدّر کھہِرا نیں ماںگٹ نال اُس دی کہاݨی بارے وِچار ساںجھے کِیتے۔ ہاذر لیکھکاں اتے پاٹھکاں نیں میجر ماںگٹ نُۄں سِرجݨا پْرکِرِیا بارے سوال وی پُچھّے۔

پْردھانگی شبد بۄلدِیاں جرنَیل سِںگھّ کہاݨِیکار نیں میجر ماںگٹ بارے کِہا کِہ اِنی دیر نِرںتّر اُہی لیکھک لِکھدا ہُںدَّے جِس دے اںدّر کہِݨ نُۄں کُجھ ہۄوے۔ منپْرِیت سہۄتا دی سِفت کردِیاں اُس نیں کِہا کِہ انُواد کرن لئی اُس کۄل دۄہاں بھاشاواں دی چۄخی مُہارت ہَے۔ گلّبات اُپرںتّ ہۄئے کوی دربار وِچّ گُردیو چَۄہان٬ گِیان سِںگھّ دردی٬ پِیارا سِںگھّ کُدۄوال٬ ہردِیال سِںگھّ جھِیتا٬ ملوِںدّر سِںگھّ اتے کُلوِںدّر کھہِرا نیں آپݨِییاں خُۄبسُۄرت نذماں پڑھ کے واہ واہ کھٹّی۔

اِس سماگم وِچّ میجر ماںگٹ دی سُپتنی رشپِںدّر ماںگٹ٬ بیٹِییاں کرمن تے بِسمِن ماںگٹ نیں وی شمُۄلِیئت کِیتی۔ ہاذر لیکھکاں تے پاٹھکاں وِچّ ہرجِںدّر سںدھُّۄ٬ سُ ّچا سِںگھّ ماںگٹ٬ امّْرِت پْرکاش سِںگھّ٬ شمشیر سِںگھّ٬ سُرجِیت سِںگھّ٬ سُرِںدّر سِںگھّ٬ گُرجِںدّر سِںگھّ سںگھّیڑا٬ پارسوِںدّر سِںگھّ٬ بلجِیت کَۄر دھالِیوال٬ گُرپِںدّر دھالِیوال٬ منجِیت کَۄر٬ کمل پْرِیت کَۄر٬ ہرپال سِںگھّ٬ گُربکھش کَۄر٬ لال سِںگھّ بَیںس٬ پْرِںسِّیپل جسدِیپ اتے ہِیرا لال نیں وِچار چرچا وِچّ بھاگ لِیا۔ کافلے دے سںچّالک رچھپال کَۄر گِلّ نیں اِس سماگم وِچّ شامل سبھناں تںدّرُستی لئی گُرباݨی نال جُڑن دا سدّادا دھنّواد کِیتا۔

تںدّرُستی لئی گُرباݨی نال جُڑن دا سدّا

کَیلگری:

سرب رۄگ کا ائُکھدُ نامُ مِشن ولّۄں پْربںدھّکی کمیٹی دے سہِیۄگ نال چار رۄذا رۄگ نِوارݨ کَیمپ دسمیش کلچر سَیںٹر٬ نَۄرتھ اِیسٹ کَیلگری دے گُرُۄ گھر وِکھے لائِیا گِیا۔ اِس کَیمپ لئی مِشن دی کَینیڈا اِکائی ولّۄں دوِںدّر سِںگھّ سہۄتا٬ گِیان سِںگھّ اتے رݨجِیت سِںگھّ ٹۄراںٹۄ تۄں اُچیچے تَۄر ’۔تے کَیلگری پہُںچّے۔ گُردِیش کَۄر گریوال جۄ اِس مِشن نال کافی لمبّے سمیں تۄں جُڑے ہۄئے ہن نیں مِشن دے اِتہاس دی سںکھّیپ جاݨکاری دِتّی۔

اُنہاں نیں دسِّیا کِہ اِہ مِشن ہردِیال سِںگھّ آئیِئیئَسّ (رِٹا.) چںڈِّیگڑھ٬ دُیارا 1983 وِچّ اُدۄں ستھاپِت کِیتا گِیا جدۄں اُہ آپݨی لا- اِلاج بِیماری تۄں ’نامُ دارُۄ‘ دی وِدھی راہِیں پُۄری ترہاں چھُٹکارا پا چُکّے سن۔ پہِلا کَیمپ اُنہاں نیں گۄئِںدوال ساہِب وِکھے ڈاکٹراں دی مَۄجُۄدگی وِچّ لائِیا٬ جِس دے نتِیجے کافی سارتھک رہے۔ اِنہاں کَیمپاں تۄں پْربھاوِت ہۄ کے ڈا. بلوںتّ سِںگھّ نیں 1987 وِچّ لُدھِیاݨا وِکھے اِس مِشن دا اِکّ یُۄنِٹ ستھاپِت کرکے ہۄر کَیمپاں راہِیں اِس وِدھی دا پْرچار کرکے سپھل تجربے کِیتے۔ ہُݨ اِس دِییاں شاکھاواں چںڈِّیگڑھ٬ لُدھِیاݨا٬ ٹۄراںٹۄ٬ وَینکُۄور تۄں اِلاوا ساری دُنِییا وِچّ پھَیل چُکِّییاں ہن٬ جِس تۄں ہذاراں مرِیذ لابھ اُٹھا چُکّے ہن۔

دوِںدّر سِںگھّ سہۄتا تے گِیان سِںگھّ تۄں اِلاوا بِیبی جسوِیر کَۄر٬ گُردِیش کَۄر تے دلبِیر سِںگھّ رتن نیں گُرباݨی دے بھرۄسے والے شبداں دا جاپ اتے سِمرن کرا کے سںگّت نُۄں مںتّر مُگدھ کر دِتّا۔ مِشن دے سیواداراں ولّۄں سںگّت نُۄں دُکھّ- کلیش اتے ذِںدّگی دِییاں سمسِّیاواں نال جُۄجھݨ لئی گُرباݨی نال جُڑن دی لۄڑ ’تے ذۄر دِتّا گِیا۔ سںگّت دی مںگّ انُسار تِنّاں بھاشاواں وِچّ چھپے مِشن دے لِٹریچر٬ گُرباݨی ریڈِیئۄ تے سی. ڈِیذ دی پْردرشنی وی لائی گئی۔ سںگّت نُۄں مِشن دی وَیبّسائیِٹ تۄں اِلاوا کیںدری ستھاناں ’تے ہۄݨ والے پْرۄگرام٬ ریڈِیئۄ اتے ٹی. وی. دے پْرۄگراماں تۄں وی جاݨُۄ کروائِیا اتے لُدھِیاݨے دے کَیمپاں دے آپݨے کُجھ نِجّی تجربے وی سںگّت نال ساںجھے کِیتے۔