آدھُنِک یُگّ دے وِچ نِجّتا چھِکّے تے ٹںگّی دِکھائی دِںدّی ہَے۔ ساڈے بذُرگ بھاویں انپڑھ سی پر٬ پردے دا متلب سمجھدے سن۔ اُہ بںدّ مُٹھِّییاں دی اہِمِیئت تۄں جاݨُۄ سن۔ پر اجّ ہر کۄئی آپݨے پۄتڑے جگّ دے ساہمݨے پھِرۄلݨ ’چ وڈِیائی مہِسُۄس کردا ہَے۔ ہۄ سکدا اِسے نُۄں پِیڑھِییاں دا پاڑا (جنریشن گَیپ) کِہا جاںدا ہۄوے؟ ہۄ سکدا پڑھن لِکھݨ نال اُہناں دا تِیجا نیتر کھُلّہ کے اِہ کہِںدّا ہۄوے کِہ نِجّتا دا جناذا کڈھّݨ والا ہی مہان ہُںدّا ہَے۔ پر اِس دا دُۄجا پکھّ وی ہَے اُہ وی وِچراںگے اِس لیکھ ’چ اتے آپ سبھ اگّے اِک بینتی کراںگے۔ جے کر منّۄ تاں بھلا٬ جے ناں منّۄ تاں وی بھلا۔
نِجّتا نُۄں دۄ ہِسِّیاں ’چ وںڈّدے ہاں اِک آپݨی تے اِک دُۄجے دی(وَیسے نِجّتا شبد نِج تۄں ہۄںد ’چ آئِیا ہَے سۄ شائِد اِتھّے دُۄجے لئی اِںجھ نہِیں ورتِیا جا سکدا پر اسِیں اِتھّے اِس نُۄں پْرائیِویسی تۄں لَے رہے ہاں)۔
آپݨی نِجّتا تے تُہانُۄں پُۄرا ادھِکار ہَے۔ سۄ اِس تے گلّ کرن ’چ سماں جائِیا نہِیں کراںگے۔ دُۄجے دی نِجّتا وی اگّے دۄ کِسم دی ہُںدّی ہَے اِک جِئُںدے جی دی تے اِک اُس دے مرن پِچھّۄں دی۔ جِئۄُںدے جِیء تاں اگلا آپے نجِٹھُّۄ٬ جے کۄئی اُس دی نِجّتا ’چ خلل پائۄُ۔ پر جۄ اِنسان دُنِییا چھڈّ گِیا اُس دے کِیتے چںگّے مںدّے کمّاں نُۄں تاں تُسِیں کھںگھّال سکدے ہۄ پر اُس دی نِجّتا اُتّے تُہاڈا کۄئی ادھِکار نہِیں بݨدا۔ سۄ آئۄ کُجھ اِسے وِشے ’تے وِچار کرِیئے۔
آسٹْریلِییا آ کے بہُت کُجھ نواں دیکھِیا٬ سُݨِیا٬ سمجھِیا اتے اپݨائِیا۔ بھاویں اُہناں ’چۄں بہُت سارِییاں گلّاں بارے سںکھّیپ ’چ پہِلا تۄں ہی جاݨدے سی پر گہِرائی ’چ اِتھّے آ کے پتا چلِّیا۔
اجّ جدۄں دُنِییا اِک مہاماری نال جُۄجھ رہی ہَے تے ہر دِن چڑھدے نُۄں سۄشل مِیڈِییا دُکھدائی سُنیہِیاں نال لدِّیا دِکھائی دِںدّا ہَے تاں اُسے دَۄران جۄ نِجّتا دا گھاݨ سانُۄں دیکھݨ نُۄں مِلدا بسّ اُسے بارے اجّ گلّ کرنی ہَے کِہ کی “اِک مِرتک دیہ دِییاں تسوِیراں جنتک تَۄر تے سۄشل مِیڈِییا اُتّے پائُݨا کِنّا کُ جائِذ ہَے؟”
گلّ نُۄں پُختا کرن لئی دۄ کُ ہڈّ-بِیتِییاں آپ جی نال ساںجھِییاں کرنِییاں چاہاںگا۔
یُۄ ٹِئۄُب چَینل ’پیںڈُۄ آسٹْریلِییا‘ شُرُۄ کرن تۄں پہِلاں دی گلّ ہَے۔ مَینُۄں اتے منپْرِیت سِںگھّ ڈھِیںڈسا نُۄں سںگِّیتِک فِلماں بݨائُݨ دا بھُۄت سوار ہۄ گِیا۔ اِک گاݨا تِیار کِیتا تے شُرُۄ ہۄ گِیا اُس نُۄں پھِلمائُݨ دا کمّ۔ چںگّی پٹکتھا لِکھی٬ اداکاری لئی نَۄجوان مُںڈّے کُڑِییاں لبھّے۔ اِسے دَۄران اِک اِرانی کُڑی ’ڈۄرسا‘ مِلی۔ جۄ کِہ ہِںدّی فِلماں دی مُرِید سی۔ اُس نُۄں گاݨے دی مُکھّ اداکارا دے تَۄر ’تے چُݨ لِیا۔ وکھّۄ-وکھّ منمۄہک تھاںواں تے گِیت فِلمائِیا۔ کُجھ اکھِیری سِین لَیݨ لئی اسِیں سائۄُتھ آسٹْریلِییا دے بہُت ہی خُۄبسُۄرت اِلاکے برۄسا-وَیلی دی اِک خُۄبسُۄرت شمشان نُۄں چُݨِیا۔ اسِیں سَیٹّ لا کے اداکارا دا اِںتذار کر رہے سی۔ جدۄں اُہ آئی تاں کار ’چۄں اُتّردے ہی بۄلی کِہ “کی سِین ہَے؟” اسِیں کِہا بسّ تُسِیں ساتھی اداکار دا ہتھّ پھڑ کے اِس شمشان بھُۄمی وِچۄں دی لںگھّ جاݨا ہَے۔ کِئُںکِہ گِیت دے کُجھ بۄل ایداں دے سن۔ پر اُہ تاں اِہ سُݨن سار سانُۄں پَے گئی کہِںدّی “کی تُہاڈے ہِردے ’چ اِہناں تُر گئے لۄکاں پْرتی بھۄرا ستِکار نہِیں؟ مَیں تاں تُہاڈِییاں فِلماں ’چ دیکھِیا سُݨِیا سی کِہ تُسِیں بہُت سںسّکاری ہُںدّے ہۄ۔ جائۄ مَیں نہِیں کرنا اِہ سِین تے ناں اِہ گاݨا۔” اُس وکت ساڈے کی ہال ہۄئے ہۄݨگے! اِہ تُسِیں ہُݨ آپ آپݨے دِماغ ’چ چِتر لوۄ۔
چلۄ بڑی مُشکل نال اسِیں ڈۄرسا نُۄں سمجھا کے گھر تۄرِیا تے آپݨی ساری مِہنت کھُۄہ ’چ پا کے نویں سِرے تۄں ہۄر اداکاراں تے ہۄر پٹکتھا نال گِیت فِلمائِیا۔ پر ہاں جۄ سبک اُہ کُڑی سانُۄں دے گئی٬ “ناں ہالے بھُلّے ہاں ناں کدے بھُلّاںگے۔” جاںدی-جاںدی اُہ کہِںدّی کِہ “کی ہۄئِیا اِہ اجّ سںسّار ’چ نہِیں ہن پر کی جے اُہ ہُںدّے٬ اُہ سانُۄں آپݨی نِجّتا ولّ جھاکݨ دِںدّے؟” اُس دے سوال بہُت گہِرے سن۔ اُہناں دا جواب نمۄشی بھری چُپّ نال اتے پچھتاوے نال ہی دِتّا جا سکدا سی۔ جۄ اسِیں اُس وکت دِتّا۔
دُۄجی گھٹنا وی سُݨ لوۄ۔ مَیں آسٹْریلِییا آپݨے وڈّے ساڈھُۄ ساہِب س نِرمل سِںگھّ دے کہِݨ اتے اُہناں دی مدد سدکا ہی آئُݨ ’چ کامیاب ہۄئِیا سی۔ ربّی رُۄہ سن اُہ۔ اچانک اِک بھَیڑی بِماری اُہناں نُۄں ساڈے کۄلۄں لَے گئی۔ اُہناں دے بچّے ہالے جوانی دی دہِلِیذ ’تے سن۔ جدۄں آخری رسماں دی گلّ آئی تاں وِیر جی دے کُجھ کُ خاس مِتّر میرے نال بَیٹھے سلاہ مشورا کر رہے سن۔ سارِیاں نیں رل-مِل آخری رسماں دی رُۄپ ریکھا تہِ کر لئی۔ جدۄں اِہ اُہناں دے بچِّیاں نال ساںجھی کِیتی تاں اُہناں دا بیٹا تخت سِںگھّ٬ جۄ کِہ اِتھّۄں دا جمّپل ہَے کہِںدّا٬ نہِیں! اِہ سانُۄں منذُۄر نہِیں۔ اسِیں ٹھٹھمبّر گئے کِہ کِہڑی گُستاخی ہۄ گئی۔ ساڈے کۄلۄں۔ کہِںدّے میرے ڈَیڈی دی نِجّتا دا سوال ہَے۔ اُہناں نُۄں اکھِیری اِشنان دا ہکّ سِرف ساڈے کۄل آ۔ اُہ بچّا اکھّاں لال کر کے سانُۄں سوال کر رِہا سی کِہ جے میرے ڈَیڈی جِئۄُںدے ہُںدّے اُہ ایداں اِک بھِیڑ کۄلۄں نہائُݨا چاہُںدّے؟ بھاویں ساڈے لئی اِہ گلّ مُڈھّۄں نوِیں سی اسِیں کدے اِس پکھّ تۄں دیکھِیا سۄچِیا ہی نہِیں سی۔ پر گلّ بہُت پتے دی اتے وذندار سی۔ سۄ اسِیں اُہناں دِییاں بھاوناواں دی کدر کِیتی اتے پروارِک نِجّتا نُۄں کائِم رکھِّیا۔
اُپرۄکت دۄ دلِیلاں شائِد بہُت ہن میری گلّ راہ پائُݨ لئی۔ سۄ دۄستۄ ہُݨ جدۄں وی سۄشل مِیڈِییا ’تے اِس ترہاں مِرتک دیہاں دِییاں تسوِیراں دیکھدا ہاں تاں دِل اںدّر دھُۄہ پَیںدی ہَے کِہ کدۄں ساڈی سمجھ ڈۄرسا اتے تخت ورگی ہۄویگی؟
وڈّی گلّ تاں اِہ ہَے کِہ جۄ آخری فۄٹۄ بںدّا دیکھ لَیںدا٬ تاء اُمر اُہی ذِہن ’چ گھُمّدی رہِںدّی ہَے۔ اُگھّے کلاکار جسپال بھٹّی ہۄراں نال مَیں اُہناں دی مَۄت تۄں کُجھ کُ گھںٹّے پہِلاں ریڈِیئۄ تے اِک مُلاکات کِیتی سی۔ بہُت خُۄبسُۄرت یاداں سن دِماغ ’چ۔ پر جدۄں اُہناں دا اَیکسِیڈَیںٹ ہۄئِیا تاں کِسے نیں اُہناں دی مِرتک دیہ دِییاں تسوِیراں ہسپتال دے اِک سٹرَیچر تے بہُت ہی بُری ہالت ’چ سۄشل مِیڈِییا ’تے پا دِتِّییاں تے اُس تۄں بائد اجّ تکّ مَینُۄں میرِییاں یاداں ’چ کدے اُہ مُسکرائُںدا جسپال بھٹّی نہِیں دِسِیا۔ کہِںدّے آ راجیش کھنّا نیں آپݨی بِماری دی ہالت ’چ آپݨے آپ نُۄں اںدّر تاڑ لِیا سی کِئُںکِہ اُہ چاہُںدّا سی اُس دی سُپر سٹار دی شاخ اُس دے چاہُݨ والِیاں ’چ بݨی رہے۔ ناں کِہ لۄک اُس دِییاں بُری ہالت ’چ تسوِیراں دیکھݨ تے اُسے راجیش کھنّے نُۄں رہِںدّی اُمر یاد کرن۔ ہر مُلک نیں آپݨے-آپݨے ڈھںگّ نال اِس مسلے تے کانُۄن وی بݨائے ہۄئے ہن۔ پر افسۄس بہُت گھٹّ لۄک جاݨدے ہن اتے اِہناں دی ورتۄں کردے ہن۔ کانُۄن ورتۄگے وی کِیہدے اُتّے؟ کِئُںکِہ اسِیں تاں آپ ہی آپݨِیاں دِییاں ہی مِرتک دیہاں دِییاں تسوِیراں جنتک ساںجھِییا کردے ہاں۔ ہاں اِک کانُۄن اکال پُرکھ دی رذا ’چ دُنِیاوی وی ہَے جِس ’چ کِسے دی مِٹّی نُۄں سامبھݨا وی اِک وڈّا پُنّ دسِّیا گِیا ہَے۔
کِسے وی مِرتک دیہ دی تسوِیر جنتک کرن تۄں پہِلاں اَینا کُ سۄچ لِیا کرۄ کِہ تُسِیں آپ دس-دس تسوِیراں ’چۄں فِلٹر لا-لا کے سۄشل مِیڈِییا ’تے اِک تسوِیر پائُںدے ہۄ تے کی تُسِیں چاہۄگے کِہ کۄئی تُہاڈی بے-سُۄرت تسوِیر کۄئی جنتک کرے؟ مَیں تاں کدے وی نہِیں چاہاںگا کۄئی میری نکّ ’چ پھمبھّے پائی تسوِیر کھِچّے تے جنتک کرے۔ سۄ اِسے لئی بینتی کردے ہاں کِہ جیکر کِسے اِنسان نُۄں تُسِیں سچِّیں دِلۄں چاہُںدّے سی تاں اُس دی نِجّتا نُۄں دھِیان رکھّدے اُس دی مِرتک دیہ دِییاں تسوِیراں نالۄں اُس دے چںگّے سمیں دی تسوِیر نُۄں جنتک کر کے آپݨی ہمدردی ذاہِر کر لِیا کرۄ۔
ہۄ سکدا مَیں غلت ہۄواں! پر اجّ دے یُگّ ’چ ہر بںدّے کۄل آپݨے وِچار رکھّݨ دے ہکّ اتے سادھن ہن سۄ اُمِید ہَے اِس وِشے ’تے اُسارُۄ چرچا جاری رکھّۄگے۔