اسِیں اکسر سِکھِّیا نُۄں سِرپھ نمبّراں٬ اںکّاں اتے اِمتِہانی نتِیجِیاں نال جۄڑ دِںدّے ہاں۔ جیکر کۄئی بچّا گݨِت وِچّ کمذۄر ہۄوے تاں اسِیں تُرںتّ اِہ نتِیجا کڈھّ لَیںدے ہاں کِہ اُہ مِہنت نہِیں کر رِہا جاں اُسدی دِلچسپی نہِیں ہَے۔ پر کی اسِیں کدے سۄچِیا ہَے کِہ اِسدے پِچھّے کۄئی گمبھِّیر سِکھّݨ سمسِّیا وی ہۄ سکدی ہَے؟ ڈِسکَیلکُۄلِییا اِکّ اجِہی ہی اݨگَۄلھی جاݨ والی ہالت ہَے٬ جۄ بچِّیاں اتے کئی وار وڈِّیاں نُۄں وی پْربھاوت کردی ہَے۔

’ڈِسکَیلکُۄلِییا‘(Dyscalculia)شبد یُۄنانی بھاشا دے دۄںہ شبداں تۄں بݨِیا ہَے۔ ’ڈِس‘ دا ارتھ ہَے مُشکِل اتے ’کَیلکُۄلِییا‘ دا ارتھ ہَے گِݨتی۔ اِہ اِکّ نِئۄُرَۄلۄجِکل لرنِںگّ ڈِسیارڈر ہَے٬ جِس وِچّ وِئکتی نُۄں گِݨتی٬ اںکّاں دی پچھاݨ, جۄڑ-گھٹائۄ٬ گُݨا-بھاگ اتے گݨِتک سںکّلپاں نُۄں سمجھݨ وِچّ مُشکِل آئُںدی ہَے۔ اِہ سمسِّیا بُدھّی دی گھاٹ نہِیں٬ سگۄں دِماگ دے اُس ہِسّے نال جُڑی ہُںدّی ہَے جۄ اںکّاں٬ گِݨتی اتے ترکشِیل سۄچ نُۄں سمبھّالدا ہَے۔ آم تَۄر ’تے ڈِسکَیلکُۄلِییا نال پْربھاوِت بچّے ہۄر وِشِیاں وِچّ چںگّا پْردرشن کردے ہن٬ پر گݨِت وِچّ پِچھّے رہِ جاںدے ہن۔

ڈِسکَیلکُۄلِییا دے لچھّݨ ہر بچّے وِچّ اِکّۄ جِہے نہِیں ہُںدّے٬ پر کُجھ آم لچھّݨ ہن- گِݨتی کرن وِچّ مُشکِل ہۄݨا۔ جۄڑ٬ گھٹائۄ٬ گُݨا اتے تکسِیم ورگِییاں مُۄل گݨِتک کِرِیاواں نُۄں سمجھݨ وِچّ دِکّت۔ اںکّاں نُۄں اُلٹ-پُلٹ لِکھݨا جاں پڑھنا۔ سماں٬ تارِیکھ جاں پَیسِیاں دی گِݨتی وِچّ بھُلّ کرنا٬ گݨِت دے پھارمُۄلے یاد ناں رہِݨا٬ گݨِت نال سمبّںدھِّت ڈر جاں چِںتّا مہِسُۄس کرنا۔ اِہ لچھّݨ آم تَۄر ’تے سکُۄلی پدھّر ’تے سپشٹ ہۄ جاںدے ہن جدۄں بچّے نُۄں گݨِت دے ادھِیائ سمجھݨ وِچّ لگاتار مُشکِل آئُںدی ہَے۔

ڈِسکَیلکُۄلِییا دے کارن اجے تک پُۄری ترہاں سپشٹ نہِیں ہن٬ پر ماہِراں انُسار اِسدے کُجھ مُکھّ کارن ہن- دِماگی وِکاس وِچّ اںتّر٬ جَینیٹِک جاں وِراستی کارن٬ گربھ اوستھا دَۄران دِماگی وِکاس ’تے پَیݨ والا پْربھاو۔ اِہ ذرُۄری ہَے کِہ ڈِسکَیلکُۄلِییا نُۄں آلسِیپن جاں گَیر-دھِیان نال ناں جۄڑِیا جاوے کِئُںکِہ اِہ اِکّ وِگِیانک تَۄر ’تے منّی ہۄئی سِکھّݨی سمسِّیا ہَے۔ ڈِسکَیلکُۄلِییا دی سہی پچھاݨ بہُت مہتّوپُۄرن ہَے۔ اِس لئی منۄوِگِیانک ٹَیسّٹ٬ وِدِّئک مُلاںکݨ اتے وِدِیارتھی دے وِہار دا نِرِیکھݨ کِیتا جاںدا ہَے۔ ادھِیاپکاں دی بھُۄمِکا اِتھّے بہُت مہتّوپُۄرن ہَے کِئُںکِہ اُہ سبھ تۄں پہِلاں بچّے دی مُشکِل نُۄں پچھاݨ لَیںدے ہن۔

ڈِسکَیلکُۄلِییا دا کۄئی اِکّ نِشچِت اِلاج نہِیں ہَے٬ پر سہی وِدِّئک رݨنِیتِییاں نال اِس نُۄں کافی ہدّ تک کںٹّرۄل کِیتا جا سکدا ہَے۔ اِس سمسِّیا نُۄں آڈِیئۄ-وِجُۄئل سہائِک سادھناں دی ورتۄں نال گھٹائِیا جا سکدا ہَے۔ رُذانا دِییاں گتِیوِدھِییاں نال گݨِت جۄڑ کے سِکھائُݨا٬ بچِّیاں نُۄں چھۄٹے-چھۄٹے ابھِیاساں راہِیں کارج دیݨے۔ اجِہے وِدِیارتھِییاں نُۄں سکُۄل سمیں تۄں بائد وادھُۄ سماں دیݨا۔ سمیں-سمیں ’تے وِدِیارتھِییاں نُۄں سکاراتمک پْریرِت کرنا اتے ہَۄسلا اپھذائی راہِیں ودھِییا کرن لئی اُتشاہِت کرنا۔

ڈِسکَیلکُۄلِییا دا پْربھاو سِرپھ گݨِت دی پڑھائی تک سِیمِت نہِیں رہِںدّا٬ سگۄں وِدِیارتھی دا آتم-وِشواس گھٹ سکدا ہَے۔ سکُۄلاں وِچّ اکسر اجِہے بچِّیاں اُتّے “کمذۄر وِدِیارتھِییاں” دا لیبل لا دِتّا جاںدا ہَے۔ ادھِیاپک اتے ماپے کئی وار اُنہاں اُتّے دباء پائُںدے ہن کِہ اُہ ہۄر بچِّیاں دی ترہاں پْردرشن کرن۔ وار-وار اسپھلتا مِلݨ کارن اُہ آپݨے-آپ نُۄں ہۄرناں نالۄں گھٹِییا سمجھݨ لگّ پَیںدے ہن۔ کئی وار ادھِیاپکاں جاں ماپِیاں ولّۄں سمسِّیا نُۄں ناں سمجھݨ کارن بچّے ’تے منۄوِگِیانک دباء وی پَیدا ہۄ جاںدا ہَے۔ نتِیجے وجۄں اُہ آپݨے آپ نُۄں سِکھّݨ-سِکھائُݨ دی پْرکِرِیا تۄں وکھّرا کر لَیںدے ہن۔

اِس سمسِّیا نُۄں سمجھݨ لئی سبھ تۄں پہِلاں سانُۄں آپݨی سۄچ بدلݨی پویگی۔ سِکھِّیا سِرپھ اِکّ ماپدںڈّ نال نہِیں ماپی جا سکدی۔ ہر بچّا وکھّرا ہُںدّا ہَے اتے اُسدی سِکھّݨ دی گتی اتے ترِیکا وی وکھّرا ہُںدّا ہَے۔ جے کۄئی بچّا گݨِت وِچّ مُشکِل مہِسُۄس کردا ہَے تاں اُسنُۄں ڈاٹݨ دی بجائے اُسدی سمسِّیا نُۄں سمجھݨ دی لۄڑ ہَے۔ اِس وِچّ ادھِیاپکاں دی بھُۄمِکا بہُت مہتّوپُۄرن ہَے۔ جے ادھِیاپک ڈِسکَیلکُۄلِییا بارے جاݨکاری رکھّݨ تاں اُہ اجِہے بچِّیاں دی پچھاݨ جلدی کر سکدے ہن۔ وِشیش سِکھّݨ ترِیکے٬ آڈِیئۄ-وِجُۄئل سادھن اتے ہتھّۄ-ہتھّ سِکھّݨ والِییاں گتِیوِدھِییاں بچِّیاں لئی بہُت سہائِک سِدھّ ہۄ سکدِییاں ہن۔ اِس تۄں اِلاوا چھۄٹے-چھۄٹے کدماں وِچّ سِکھّائُݨا اتے بچِّیاں نُۄں سماں دیݨا وی ذرُۄری ہَے۔

ماپِیاں نُۄں وی آپݨی سۄچ وِچّ بدلاء لِیائُݨا پویگا۔ بچّے دی تُلنا ہۄرناں نال کرنا اُسدے منۄبل نُۄں تۄڑ سکدا ہَے۔ اِسدی بجائے ماپے بچّے دِییاں کھُۄبِییاں نُۄں پْرۄتساہِت کرن اتے اُسنُۄں اِہ مہِسُۄس کروائُݨ کِہ اُہ وی کابِل ہَے۔ جے لۄڑ پوے تاں ماہِراں دی سلاہ لَیݨی چاہِیدی ہَے- جِویں سائیِکَۄلۄجِسٹ جاں وِشیش سِکھِّیا دے ادھِیاپک۔

سرکار اتے سِکھِّیا پْرݨالی نُۄں وی اِس مسلے ولّ دھِیان دیݨا چاہِیدا ہَے۔ سکُۄلاں وِچّ لرنِںگّ ڈِسیارڈرذ دی سکْرِینِںگّ لاذمی بݨائی جا سکدی ہَے۔ ادھِیاپکاں نُۄں اِس بارے ٹْرینِںگّ دِتّی جاوے اتے بچِّیاں لئی وِشیش سہُۄلتاں مُہئیِیا کروائیِیاں جاݨ۔ اِمتِہاناں وِچّ وی اجِہے بچِّیاں لئی وکھّری پْرݨالی ہۄ سکدی ہَے٬ تاں جۄ اُہ آپݨی سمرتھّا انُسار پْردرشن کر سکݨ۔

اجّ دے سمیں وِچّ جدۄں اسِیں سماویشی سِکھِّیا دی گلّ کردے ہاں تاں ڈِسکَیلکُۄلِییا ورگِییاں سمسِّیاواں نُۄں اݨڈِٹھّا نہِیں کِیتا جا سکدا۔ ہر بچّے نُۄں سِکھّݨ دا ادھِکار ہَے اتے اِہ ساڈی ذِمّیواری ہَے کِہ اسِیں اُسنُۄں سہی ماہَۄل اتے سہائِتا پْردان کرِیئے۔

اِہ یاد رکھّݨا ذرُۄری ہَے کِہ ڈِسکَیلکُۄلِییا کۄئی کمی نہِیں٬ سگۄں اِکّ وکھّرا سِکھّݨ دا ڈھںگّ ہَے۔ جے اسِیں سمجھ٬ سہِیۄگ اتے سہی اگوائی کرِیئے تاں اجِہے بچّے وی جِیون وِچّ وڈِّییاں اُپلبدھِییاں ہاسل کر سکدے ہن۔ سماج دی سۄچ وِچّ بدلاء اتے جاگرُۄکتا ہی اِس کھامۄش سںگھّرش نُۄں اواذ دے سکدی ہَے۔ ڈِسکَیلکُۄلِییا نُۄں سمجھݨا سِرپھ سِکھِّیا دا مسلا نہِیں٬ سگۄں منُکھّتا دی پچھاݨ وی ہَے۔ جدۄں اسِیں ہر بچّے نُۄں اُسدی یۄگتا انُسار مَۄکا دِںدّے ہاں٬ تد ہی اسِیں اِکّ سچّمُچّ سمانتا والا اتے اگّے ودھدا سماج بݨائُںدے ہاں۔

* * * * *