असी हिंदुसतान विच्च अकली चालाकीआं वल इवें पए हां कि सानूं नां खुदा ही मिलिआ है नां सनम, नां इस जीवन दा सुख प्रापत होइआ है ते नां अगली दुनीआं दा ही कुछ पता लग्गा है, भावें असी आपणे आप नूं लगातार सदीआं थीं धोखा देई आ रहे हां, कि असी बड़ी अगम्म दी रूहानीअत नूं पहुंच पए हां । इह साडा अकली बुखार तद उतरदा है जद असी जापान जैसे मुलक जा के देखीए, कि लोकी किस तरां रहिंदे बहिंदे हन । उनहां आपणे बाग किस तरां सुरग दे नंदन-बण वांग सजाए होए हन । उनां नें कुदरत नूं किस तरां आपणे अंदर वसाया होइआ है ते आप उस अंदर वस्से होए हन ते उनां दा जीवन किस तरां मौत थीं अभै है ते उनां दीआं रिशतादारीआं ते दोसतीआं ते पिआर आपे विच्च किस तरां फुल वरगे कोमल ते फुल्लां वांग सुहणे ते सबक हन । जे उनां नूं पुछ्छो रब्ब की है, दुनीआं कद बणी है, किंझ बणी है, किस बणाई है? तद वड्डे थीं वड्डा जापान दा दाना सिर नूं खुरक के बालक वांग बिहबल जिहा हो जांदा है ते हैरान हुंदा है, कि कोई इहो जिहे वड्डे सवालां ते गल्ल करन दा हीया ही कीकर करदा है? निम्रता, मिठ्ठा बोलणा ते अदब उस विच्च देवतिआं वरगा है। उसदा परछावां कोई नहीं, ते उहदा पिआर ब्रिछ्छां, फुल्लां नाल तीबर इशक दे दरजे तक सहिज सुभा अप्पड़िआ होइआ है । कोई सवाणी घर विच्च फुल्लां बिना जी नहीं सकदी। जापान विच्चों जे सारे फुल्ल पदम ते चैरी उडा दित्ते जाण, तद मेरा खिआल है जापानी कौम मर जाएगी। कौम दी जिंद फुल्लां विच है, उनां दे परबत उनां नूं आपे वांग पिआरे हन, फुजीयामा दी बरफानी ते दिवय चोटी जापानीआं दे पख्खिआं उप्पर हर इक दे हत्थ विच्च है, दिल विच्च है, जापान दे समुंद्र ते किशतीआं उनहां आपणी सुरती विच इस धिआन नाल बंनहीआं होईआं हन कि अज कल जित्थे जापान दा नाम जांदा है, उत्थे उनां दे समुंदर ते किशतीआं दे झाके सोहणीआं तसवीरां विच्च लहिरदे पहिलां अप्पड़दे हन। आप दे पंछी आप दे मन विच्च फिरदे हन, उनां दे रंगां दी उलार, उनां दा इलाही राग, आप मूरती-मान करके सिध्धे सादे खिच्चे चित्रां नूं जान पा दिंदे हन॥
हत्थ कोई वेहला नहीं रहिंदा। बतखां पाणीआं विच्च तरदीआं, चित्त्रां विच हिलदीआं दिसदीआं हन। इउं जापान दे हत्थां विच करतारी किरत है, पर शांती बुध्ध मत दे निवारन वाली इंनी है, कि आप दे घर आए आप दे जज़ीरे दे अंदर आण लहिरे समुंद्र (Inland Sea) इक मान सरोवर है, इथे पछ्छमी पारखी आ के जापान दी शांती दा भान करदे हन। उह किनारे पुर बांस ते कख्खां दीआं चमकदीआं झुग्गीआं जेहड़ीआं जापानी चित्त्रां विच बरलिन या निउयारक देखीआं सन, हू-बहू ओहो ही चित्त्र रूप चमकदी सादगी विच्च समुंदर दे किनारे पिंड रूप विच हन। कामाकुरा ते एनोशीआ आदि, निको ते हाकोनो आदि जिस तरां चित्रां विच्च देखे सन, उसी तरां हन। इक शांती, जींदी शांती सारे देस विच्च जिवें चंने दी चानणी रात झुगीआं ते जंगलां उप्पर पै के उनां नूं अपूरव शांती विच्च धो दिंदी है, इस तरां दिन दिहाड़ी उस अध्धी रात चानणी दा शांत प्रभाव है। फजूल गल्ल कोई नहीं करदा, खाहमखाह कोई ज़ोर नहीं, बच्चा कोई रोंदा नहीं, जनानी लड़दी नहीं, खावंद कोई जनानी ते गुस्से नहीं हुंदा। काम, क्रोध, लोभ अहंकार सभ हन, पर शांत रस दे हन, सगुण जीवन विच्च घुलिआ होइआ है, रजोगुण कदी कदी आउंदा है ते उस दा जोर सारा किसी दी आपणी निमाणी जिंद ते पैंदा है, तां दूसरे किसे नूं कोई खेचल नहीं दित्ती जांदी। जापान दा वज़ीर-आज़म साइको दा लिखिआ है, घड़ीआं ही आपणे मित्रां दे दरवाजे उप्पर जा के बाहर खड़ा रहिंदा सी अते बूहा खोहलण नाल ते बूहे नाल लग्ग पित्तल दी घंटी वज्जण नाल मेरे अंदर बैठे मित्रां दे अंत्रीव दे सुख ते चुप्प विच्च कोई खलल पवे । आहिंसा दी हद हो गई, निरवान दा पता सारे मुलक दे निक्के वड्डे नूं लग गिआ, मौत थीं परे देश हन । उनहां नाल सिदक दे राही आवा-जावी सभ लई खुल्ल्ह गई, बाग ते जंगल घरां विच्च आ वस्से ते आपणी एकांत घरां नूं देण लग पए ते घर उठ्ठ के आपणी फंगां वरगीआं फुल्लां दीआं पंखड़ीआं वरगीआं दीवारां समेत जंगलां ते नंदन बागां विच्च जा वस्से ते ओथे शहिरां दी चहिल बहिल लग्गण लग पई । आदमी इक इक आप कुदरत धारी हो गिआ ते कुदरत आदमी धारी बण गिआ॥
इउं जापान सदीआं तक बुध्ध मत नूं पा के चुप रिहा जिवें पत्तीआं विच्च ढक्की गुलाब दी डोडी । गुलाब दी डोडी डाढी जीवन-चंचलता विच्च वी सुफने रस विच्च टिकी होई है, जद बसंत दा सुगंधित सवास किधरे आण लगदा है, करामात वांगू इक दमबदम विच्च सारा खिड़िआ फुल्ल बण प्रकाशदी है। गुलाब दी डोडी दी नींदर योग दी नींदर है । गुलाब दी डोडी सच्ची समाधी विच है। जीवन चुप्प है ठीक उसी तरां जापान आपणे अंदर ही बुध देव दे निरवान ते निरवान दी समाधी दे अनंद नूं जरदा रिहा ते जद बाहर आइआ तां सारा जापान मंदरां, बुध्ध दे सोहणे बुतां, आपणी रसिक किरत दीआं अनेक गुलकारीआं, आपणे बणाए नंदन बाग, आपणे सजाए बण, सारे इक सहस्र दल कंवल वांग खिड़िआ दिस्सिआ। आप दे बागां विच्च सदीआं दे भाव नाल धोते पिआर कांबिआं नाल पब्बर दीआं पौड़ीआं बणा रख्खीआं हन ते उनां दे साहमणे सेध विच्च पत्थरां दा राह बणाइआ है ते राह दे दोवें पासे पत्थरां दीआं लालटैनां, पत्थर दे थंमां ते रख्खीआं हन। सदीआं थीं बणीआं हन, सदीआं थीं उस उप्पर बुध्ध दे पिआरे भगत सदा टुरदे रहे हन, पौड़ीआं चहड़दे रहे हन, जा कित्थे रहे हन, जित्थे यातरू जांदे हन, इह पौड़ीआं चहड़ना ही धरम है किदरे न आपणा ही रस दा इंतजार है सद्दयां चैरी दे फुल्ल दीआं पंखड़ीआं नूं बसंत-हवावां उनहां राहां ते विछांदीआं हन ते सावी मखमल वांग काई पत्थरां। उप्पर जंम रही है, उस विच्च सद्दयां दे पिआर दी खुशबू है। कई वेरी इनहां लंमीआं सत्थां विच्च शामां वेले भगतां नें लालटैनां विच्च दीवे बाले, लख्खां वेरी इत्थे नमो-बुध्ध दे मंत्रां दे पाठ होए। अज्ज इनहां भावां ते भावनां दे समूह दे अमलां नें इनहां पत्थरां नूं वी इउं जापदा है, निरवान दा सुख दे दित्ता है। पत्थर रूह हो गए हन जद पछ्छमी लोकी इथे आउंदे हन तद वेख वेख हैरान हुंदे हन कि पत्थर इक इक पत्थर किस तरां मंदर रूप हो रहे हन, नंगे पैर इनां पर जाण ते रूह करदा है, इनहां नूं चुंमण ते दिल करदा है, इनहां पौड़ीआं नूं मत्था टेकण ते दिल करदा, मलो-मली शांत रस छांदा है, मलो-मली पूजा दे भाव नाल जकड़े जांदे हन, हिल्लण ते दिल नहीं करदा, समाधी जेही छांदी है पर इस सादा जेही थां ते अनेक रूहां दे पिआरां दे मींह पए हन, अनेक रूहां दी समाधी इथे वस्सदी है, उह अद्रिशट तां दिस्सदा नहीं पर असर इह है॥
इक जापान दी गाउण वाली नायका, (गैशा) नूं इनहां मतबरक पौड़ीआं नूं वेख के ओह अनंद मिलदा है, जो इक जापान दे बादशाह दी मलका नूं, इस सिम्रन दे संग्रे दे भाव हेठ गैशा दे नैण इलाही रसदे अथरूआं नाल सजल हुंदे हन। खड़ी ओएन दे चैरी बाग विच्च, उनां पुराणीआं पौड़ीआं ते कहिंदी है, नमो बुध्धा, ते आखदी है हे मालक! मैं निकारी वी तेरे वल जांदे राह दी पौड़ीआं ते खड़ी हां, मैं वी सदा तेरे वल्ल जा रहीआं, सुखी वस्सण उह, जिनहां इह पौड़ीआं हर खास आम वासते बणा दित्तीआं, राह बणा दित्ते ते सब कोई ते मैं वी इनहां राहां ते टुर सक्कदी हां, मैं वी आपणी नैण आप वल्ल मोड़ सक्कदी हां, नैण मेरे आप दे पदम चरणां नूं छोह सकदे हन, मेरे निमाणी दे दिल थीं असीस निकलदी है, मैं की भेट कर सकदी हां? आप दे इह चैरी दे फुल्लां दे बाग विच्चों फुल्ल तोड़ के देवां, मैं तां सारे बाग इह सारे मिलख फुल्लां दे आप दे अरपण करदी हां । ओधर इक महारानी ऐमप्रैस कोमीओ बुध्ध मत ते घोल घुमाई होई आपणी लड़की समेत जिहदा नाम कोकिन सी ते जो ओहदे बाद तखत ते बैठी, बुध्ध दे मंदर बणवा रही है। आप खड़ी होई है ते पत्थर घड़े जा रहे हन ते घाड़त करन वालिआं दे हत्थां विच्च फड़े लोहे दे हथियार लग्ग के पत्थर विच्चों अरदास वरगे कांबे निकल रहे हन, इक अनोखे जोश विच्च ऐमप्रैस दी छाती फट के इह अरदास निकलदी है "इह शबद जो इनहां औज़ारां नाल इत्थे हो रिहा है, इहो मुबारक गूंज सवरगां विच्च गूंजे, इहो मुबारक आवाज धरती दे दिल नूं पिआर चीरां पाण, पितावां महापितावां दी खातर इह उही मावां महां मावां दी खातर इह होवे, सरबत दे भले लई इह होवे ते इहो ऐमप्रैस मां इक सदा कविता लिखदी है। जद उह फुल्ल बुध्ध नूं चहड़ान दे जोश विच्च आउंदी है "जे मैं तोड़ां तद मेरे हत्थ दी मैल फुल्लां नूं मैला करेगी, इस करके मैं इनां हरे खेतां विच्च खड़ी हवा नाल हिलदे फुल्लां नूं आद जुगाद ते हुण दे बुल्ल्हां नूं चहड़ांदी हां" ॥
बुध्ध दे निरवान दे समें विच्च अनेक डोडीआं दा खिड़िआ होइआ फुल्ल वरगा जापान इउं प्रतीत हुंदा है, जिवें एशीआ दे होर मुलकां खास कर हिंदसतान दे काले हनेरे तले दे चिक्कड़ां विच्च उग्गिआ इक फुल्ल दा ब्रिछ टेढा हो सूरज दी सुनहिरी किरण, नूं टोलदा पेच जिहे खांदा तिब्बत, चीन, मलाया दे जज़ीरिआं उप्परों हुंदा आखर जापान विच्च जा के खिड़िआ ते ओथे इहदे फुल्लां दा कोई अंत नां रिहा। सो जद कदी एशीआ दे आरट दा प्रभाव देखणा होवे, तद जापान दे आरट विच्च ही देख सक्कीदा है ते आरट सभ थां पहिलां लोकां दे आपणे जीवन विच्च आउंदा है उत्थे रस रूप हो सिंजरदा है, झरदा है ते जद गिरा विच्चों दी फुट्टदा है तद उह कविता है, जद हत्थां विच्च दी फुट्टदा है तद उह चित्रकारी, पत्थरां दे बुत्त दे चित्र बनाण विच्च पूरणता नूं प्रापत हुंदा है। जद दिल विच्चों फुट्टदा है तद भगती हो निबड़दा है। ते मनुख्खां जुड़े समूहां दे दिल विच्च दी फुटदा है, तद उनहां दे रहिण वाली धरत अकाश नूं अनोखे गहिणे पा इउं सजा दिंदा है, जिवें देवी देवतिआं दा सवरग इहो है सो बुध्ध जी दा निरवान रस ते अलौकिक समाधी जापान दे समूहां पर अंम्रित वरखा वांग पई ते निरा इक इक ही निहाल नहीं होइआ, सारी कौम दी कौम वड्डा निक्का, पापी पुंनी सभ निहाल होए ते सद्दयां (सदीआं) इह गुण उह आपणे अंदर सिंजरदे रहे। हुण न रसिक सखसीअत सदा करतारी हुंदी है जिवें रब्ब दी कुदरत करतारी सुहणप्प, सुहज, धरम, दइआ, दरद आदि दी उपजाऊ है। तिवें मनुख्ख वी कुदरत वांग करतारी ते उपजाऊ होण बिना रहि नहीं सक्कदा। आरट कई तरां दी रसिक किरत है, जिवें परबतां थीं रवाना होइआ दरिया बागां विच्च फुल्ल ते फल उपजाऊ है तिवें इह दिवय इनसानीअत दा दरिया जद कौमां दे दिलां विच्चों उनां दी तीबर संगिम दे दीवारां ते दरवाजिआं दे कुफल तोड़ के बाहर निकलदा है, तद रसिक किरत दीआं अनेक ते समूही करामातां विच्च बदलदा है पर केवल उस हालत विच्च जद भगती धयानी होवे, समाधी शखसी होवे, पिआर किसी आदरश मनुख्ख दा होवे ।जिस तरां बुध्ध मत विच्च बुध्ध जी दा, जिस तरां ईसाई मत विच ईसा जी दा, ते सिख्ख मत विच गुरू साहिबान दा, बिना इस उच्ची दिवय, गुरमुख दी पूजा दे धन दे सिमरण दे नाम दे आरट नहीं उपजदा। निरगुण ब्रहम दा धयान जिस तरां दे पुराणे ब्राहमणां नें चलाइआ शूनय दा धयान है उत्थे नामरूप मिथया होइआ, ओथे देवी देवता सोहणा कोझा होइआ ही कोई नां, ओथे आरट नहीं उपजदा, नां किरत उपजदी है, ओथे आलस, मौत ते अपेखया आदि शखसी औगुण ते कौमी मौत आउंदी है। ब्राहमणां दे निरगुण ब्रहम दे फिलासफी दे चिंतन करके ही बुध्ध देव दा धयान इस मुलक विच्च नां ठहिर सकिआ, उह इस चौगिरदे विच्च जी नी नहीं सक्किआ। ईसा ते उहदे हवारीआं नें पैलिसटीन विच्च जा पनीरी गड्डी ते यूरप विच्च थोहड़े चिर लई उहो बुध देव दी शखसी भगती वाला रस सिंजरिआ ते इटली दा आरट उपजिआ ते मुड़ पंजाब दी धरती विच्च गुरू साहिबान नें उहो नाम सिमरण ते शखसी धयान अनंत पिछोकड़ नूं साहमणे उगा करके आदि कीता इस अनंत दी पिछोकड़ नाल शखसी धयान अनंत नूं संभाल सक्कदा है पर ब्राहमणां दे ब्रहम आदि दे पुराणे फलिसफे नें गुरू साहिबान दे बाग नूं उग्गण ही नां दित्ता, कुछ देस दे राजिआं नें सिख्खी नूं मारिआ ते अंदरों ब्राहमणां दे शासत्रां नें ज़हिर दित्ता। हुण आशा है जे गुरू साहिबान दे नाम-लेवा जापान (नवें जापान दे नहीं, ओथे वी हुण उह गल्ल पछ्छमी मुलकगीरी ते डालर पूजा दे खोहरेपन नें शायद गुंम कर देणी है) ते इटली दे पुराणे जीवन ते आरट नूं अनुभव करके उस थां मगर शायद गुरू साहिबान दा सज्जरा ते नवें ज़माने दा कुदरत दा आरट ते मज़हब समझ सक्कण ते हो सक्कदा है, कि उनहां गंभीर जीवन दे राज़ां नूं लभ्भ के गुरू साहिबान दे आदरश दुनीआं नूं दस्स सक्कण, पर बड़ी ही समूहां दीआं कौमां दी तिआरी ते पिआर ते भगती दी लोड़ है, अकल्ला दुकल्ला जे समझिआ वी तद गुरू साहिबान दे आदरश इक विच्च नहीं समूहां विच्च खिड़ सक्कदे हन । शायद निरोल बुध्ध दे निरवान ब्रिछ वांग गुरसिख्खी दा ब्रिछ्छ वी किसे नवें समुंद्र थीं जंमे, मुलक विच्च कोई टाहण फुल्ल लिआ के मुड़ दुनीआं नूं निहाल कर सक्के॥
एशीआ दे आरट अथवा रसिक किरत दे विकाश लई ज़रूरी है, कि धयान दे सिदक विच्च इह पक्का प्रतीत होवे कि देवी देवतिआं दी दुनीआं है, बुध्ध देव जी दा सवरग जित्थे बुध्ध आदि जुगादि रहिंदे हन, अथवा गुरू साहिबान दा परलोक जित्थे-
सरम खंड की बाणी रूपु॥
तिथै घाड़ति घड़ीऐ बहुतु अनूपु॥
ताकीआ गला कथीआ नां जाहि ॥
जे को कहै पिछै पछुताइ॥
तिथै घड़ीऐ सुरति मति मनि बुधि॥
तिथै घड़ीऐ सुरा सिधा की सुध॥
करम खंड की बाणी जोरु ॥
तिथै होरु न कोई होरु॥
तिथै जोध महा बल सूर ॥
तिन महि रामु रहिआ भरपूरु॥
तिथै सीतो सीता महिमा माहि॥
ता के रूप न कथने जाहि॥
मुड़ उह सोहणे धयान सिध्ध हो साडे दिलां दे अकाश विच आण सानूं आपणी सोहणीआं सूरतां नाल ठंढ पाण। "राग रतन परवार परीआ सबद गावण आईआ" ते उनहां दे रूप, राग, रंग साडी सुरति नूं भरण, साडी सुरति उह रूप दे समुंदरां नूं आपणे अंदर समावे, सदीआं तक इह वाकफीअत पूरण होवे, ते फुट फुट के पदम दे फुल्लां वांग फिर उह खुशी, रस ते धयान मूरतां साडे अंदरों बाहर आ के साडे रहिण वाले सथानां मुलकां नूं अनेक रूपां दे सिंगार नाल सिंगारण। इनहां दरशनां, समाधीआं, रसां नाल साडी हड्डी मास मझ्झ धयान विच्च वस्से, रूप नाम रस गंध, सपरश दे ओड़क दिवय सुखां नाल दिवय हो वंझे, दिल दी वसती वस्से। परीआं, देवी देवतिआं दी चहिल बहिल होवे, इउं अंदर समाधी दा जीवन, चुप्प रसिक किरत दी खेड सदीआं तक सानूं लुकाईआं डोडीआं वांग जोबन दा रंग देके इक बसंत दे दिन सानूं खिड़े कंवलां वांग, गुलाबां वांग बाहर कढ्ढे। इह पता नहीं कि उह बाहर निकलणा है कि होर अंतरीव विच्च जा के रब्ब नाल इक होणा है। गुलाब दा खिड़िआ फुल्ल तां मंज़ल मकसूद ते पहुंच गिआ, पर बणां नूं, बागां नूं, परबतां नूं, दरियावां नूं, धरति नूं, अकाश नूं, इनहां समूहां नूं तां आदमीआं धयान सथित रसिकां नें पहुंचाणा है ते तीसरी गल्ल इह है, कि शरीर ते सरीरक जीवन नूं सुच्चा, सच्चा, सुथरा, सोहणा बनाण लई अंदर इक बेचैनी होवे कि शहिर साडे हरी मंदर होण, बण साडे नंदन बाग होण, परबत साडे भरा होण ते राह साडे पिआरे दे देश अथवा निरवान सुख नूं लै जान वाल होण॥
"इह जगु सचे की है कोठड़ी
सचे का विचि वासु"॥
"कुदरति दिसै कुदरति सुणीऐ
कुदरति भउ सुख सारु॥
कुदरति पाताली आकासी
कुदरति सरब आकारु॥
कुदरति वेद पुराण कतेबा
कुदरति सरब वीचारु॥
कुदरत खाणा पीणा पैनणु
कुदरति सरब पिआरु"॥
ते साडे अंदर नाज़क खिआली होवे जिहड़ी किसी किसम दी मैल, मंदपुणा, करूपता, कोझ सहार नां सक्के। इमारत भद्दी जेही, भैड़ी जिही बणा नां सक्के, गली गंदी हो नां सक्के, अंदर गंद मंद नां होवे, बाहर नां होवे, सरलता अंदर, सादगी बाहर, निरी आपणे सरीर दी पोचा पाची नां होवे, शहिर दा सरीर भी सोहणा चमके, लकीर कोई वाही नां जावे, जिहड़ी उस पिआरे वल नां जावे। साडी जाती दे तीरथ वेखो तद उह गंदे, शहिर गंदे, घर गंदे, सुभाउ गंदे, रहिण बहिण हैवानां वाला ते ओथे आरट किस तरां आ सकदा है?
आरट जीवन दा बेचैन बिहबल जिहा भैड़ी छो कोई सह न सक्कण वाला करतारी उपजाऊ सुभाउ है, पर जिथे जीवन थीं ही अपेखया सिखाई जाए, शकती मौत दा नाम होवे, सोहणा ही कोई नां होवे, रब्ब वी इक शेश शूनय होवे, ओथे जीवन दी इह क्रिया असल विच्च आ नहीं सक्कदी। जे आवे तद कोई सुहणप्प नूं नहीं उपजा सक्कदी, एशीआ दा आरट बुध देव दे साए हेठ पलिआ, वड्डा होया ते जी रिहा है। तिब्बत ते चीन विच्च आरट होवे थोहड़ा जिहा तिब्बत दे आसरे कशमीर विच्च वी होवे पर हिंदुसतान विच्च कोई रूप नां घड़न होण, ते जे मथरा दे मंदरां विच्च क्रिशन दी पूजा वी होवे तां कोई सोहणे बुत्त नां त्राशे जाण, भैड़े जिहे काले जिहे भद्दे जिहे , जरमनी दे बणे चित्त्र ते पत्थर दीआं मूरतीआं साडी देवी देवते होण, इह सभ कुछ दस्सदा है कि साडी सुरति धिआनी रस थीं खाली है, शखसी पूजा थींं वांजी होई है, सानूं उच्चे आरट आदरश दिस्स ही किस तरां सक्कदे हन? ते बुध्ध मत जैसे आरटिसटक पिआर साडी वरतण विच्च किस तरां आ सक्कदे हन ? ते जे कुछ सी कदी तद ओह हो चुक्की कोई शान सी:-
उकाकरा (लेखक-"Ideal of the East".) लिखदा है, अशोक दी उच्ची शान ते , पादशाही जो एशीआ दे बादशाहां दा इक आद्रश नमूना है, जिहदे अहकाम ऐनटीआक ते ऐलगज़ंड्रा दे महाराजिआं थीं आपणी ईन मनाउंदे सन, अज तकरीबन असी भारहूत ते बुध्ध गया दे किर किर करदे पत्थरां विच्च भुल चुक्के हां। विक्रमादित दा जवाहरात नाल सजिआ दरबार बस इक गुंम गिआ सुफना है, ऐसा गुंमिआ है कि कालीदास दा वाकय भी चेते नहीं करा सक्कदा, …ते असी अजंतां दीआं मुसीआं दीवारां विच्च इक गुजर गई शान नूं टोलदे हां या इलोरा दे दुखित बुत्तां विच्च, या पहाड़ां विच्च उक्करे औड़ीसा दे चित्त्रां दीआं चुप्प आहां विच्च, ते या हवस नाल असी पुराणे आरट नूं हिंदुसतान दे इक सोहणे घरोगी जीवन विच्च चमकदे बरतनां दे रूपां विच्च जिनहां विच्च सुहप्पण उदासीन वैरागी होके मज़हब नाल आलिंगण कर रही है, वेखदे हां ॥
कुछ बाकी नहीं रिहा। ब्राहमणां नें अंदरों धिक्का दित्ता ते बाहर वी आए वंडालां नें सानूं बाहरों मारिआ, इस पछोकड़ नूं काइम करदे होए एशीआ दे आरट नूं उकाकुरा सोहणे अख्खरां विच्च इउं दस्सदा है:-
"आरट इउं मज़हब दा इक घड़ी दी घड़ी दा साह लैणा है, या उह खिण है जिस विच्च प्रीत अध्धी बेहोश जिही अनंत दे भाल दी यात्रा विच्च जांदी ठहिर जांदी है ते बड़ी मामता नाल मुक चुक्के पिछ्छे नूं वेखदी है ते धुंधले जिहे अगे नूं लोचदी है दिस्सण वाले दिसदे-किसे अणखुल्हे जिहे राज़ दे इशारे मात्र दा सुफना इस थीं वध कोई ठोस चीज नांह, पर रूह दे होण दा पूरा इशारा, इस उच्चे सच्च दी उत्तमता थीं घट नांह" ॥
फिर आप जोश विच्च आए लिखदे हन:-
"कुदरत दे उह कावय टुकड़े जिथे उह आपणा "आतम-सुहण5्5 राग गांदी है, काले बद्दल विच सुते बिजली दे शरारे, दिउदारां ते चीलां दे जंगलां दी बलवान चुप्प, तलवार दी उह नाकंपायमान सतोगुणता, काले पए पाणीआं विच्च उठ्ठदे कंवल फुल दी उह प्रिभ जोत पवित्रता, उह पदम दे फुल्लां दा तारिआं वाला स੍वास, कंवारी कंनया दे कंवारी पोशाकां उप्पर उह पुंनय पिछ्छे जाण देण वाली बहादुरी दे बेगुनाह खून दे दाग, वीर वरियाम पुरश दे आपणी बुढ्ढी उमर विच्च केरे अब्बरू, जंग दे मिलवें दरद ते डर, किसी वड्डी शान दी ढहण वेले दी फिकी पैंदी रोशनी-इह सभ आरटिसट दी सुरति दी चिंनह ते अंदाज़ हन, जिनहां विच रसिक करतार दी सुरति पहिलां चुभ्भी मार के फिर उप्पर आउंदी है ते आपणे दरशन कराण वाले हत्थां नाल उस परदे नूं परे करदी है, जिस परदे विच्च जगत दा रूह छुपिआ होइआ है"॥

