मई 04, 2026

writingDetail.created_by
By: गुरचरन सिंघ नूरपुर

अगिआनता दे आलम विच्च विचरदे लोक अते साडी सिख्खिआ प्रणाली

अगिआनता दा हनेर हर युग विच्च रिहा है। विगिआन दे शुरूआती दौर विच्च समझिआ जाण लग्गिआ सी हुण अगिआनता अते अंधविशवास खतम हो जाणगे। पर अजिहा होइआ नहीं। सगों विगिआन वल्लों पैदा कीते वख्ख वख्ख संचार साधनां दी मदद नाल अंधविशवास होर तेज़ी नाल फैलण लग्ग पिआ है।

आसाराम आपणे ही डेरे दे इक्क शरधालू दी पंदरां सोलां साला दी बच्ची नाल बलातकार दे केस विच्च मीडीआ विच्च चरचा विच्च रहा। इस सारे घटनाकरम दौरान उहनां दे सैंकड़े शरधालू उहनां खिलाफ दरज होए केस दा सड़कां ’ते विरोध करदे नज़र आए। मीडीआ दीआं सुरखीआं बणीआं इह खबरां दस्सदीआं हन कि साडा समाज अज्ज वी मध्धयुगी रूड़ीवादी मनोबिरतीआं दा शिकार है। साडे समाज विच्च अंधविशवास दा गुबार लगातार वध रिहा है।

अज्ज मनुख्ख पुलाड़ विच्च बसतीआं वसा रिहा है। चंन तारिआं नाल राबता करन लई यतनशील है। आपणे घर बैठ के की-बोरड ’ते उगलां चला के दुनीआं दी सैर करन दे समरत्थ है। मनुख्ख समेत बाकी संजीवां दीआं जीनज़ लड़ीआं नूं पहड़न अते नखेड़न वरगीआं अति सूखम काढां ’ते कंम हो रिहा है। जित्थे बड़ी तेज़ी नाल नैनो टैकनालौजी दुनीआं नूं नवां रूप देण वल्ल वध रही, उत्थे इह वी सच्च है कि साडे समाज दी बहुत गिणती, इत्थों तक कि पहड़े लिखे लोक अजे वी अगिआनता दे हनेर विच्च भटक रहे हन। समाज दी अजिही विवसथा वेख के ही अज्ज तों पंज सौ साल पहिलां साडे बाबे गुरू नानक देव जी नें किहा सी- “अंधी रयति गिआन विहूणी।”

समाजिक चिंतकां अते बुध्धीजीवी वरग वल्लों अकसर इह किहा जांदा है कि गिआन विगिआन दा चानण उहनां लोकां तक्क नहीं पहुंच रिहा जित्थे इसदी ज़िआदा लोड़ है। अज्ज वी समाज दी बहुगिणती मानसिक विकारां, मनोरोगां नूं किसे भूत प्रेुत दा साइआ मंनदी है। जदकि खेड आउणी, शक्क वहिम करना, वार वार कुझ लफज़ां नूं दुरहाउणा जां वार वार इक्को तरहां दीआं हरकतां करी जाणीआं, सिर मार मार के बोलणा, आपणे आप प्रती किसे तरहां दा भरम हो जाणा, उदास रहिणा, ज़िआदा बोलणा जां चुप्प हो जाणा, आपणे अंदर किसे प्रेत जां आतमा दे प्रवेश होण दा भरम हो जाणा आदि इह मनोविकार हन अते इनहां दा इलाज संभव है। जेकर कोई कहिंदा है कि मेरे विच्च फलाणे पीर दा वास हो गिआ है तां मनोविगिआन अनुसार उह विअकती वी कुझ खास तरहां दे मनोविकारां तों पीड़त है अते इस तरहां दे विकारां नूं ठीक करन दीआं अज्ज डाकटरी विगिआन कोल बड़ीआं सफल दवाईआं हन।

रूड़ीवाद दी दलदल, अंधविशवास अते अगिआनता दे हनेरे विच्च भटकदी समाज दी बहुगिणती दी टेक अज्ज वी किसमतवाद ’ते आधारित है। अगिआनता वस्स लोक आपणे घरां दी सुख शांती, कारोबार विच्च वाधा, वपार दी सलामती, घरां दी भुख्ख नंग गरीबी कंगाली दी जिल्ल्हण दे कारन खोजण दी बजाए अज्ज वी टरक्कां टरालीआं ’ते दो-दो छत्तां बणा के इक्क खित्ते दे लोक दूजे पासे अते उस खित्ते दे लोक किसे होर पासे जा रहे हुंदे हन। पिछले दस कु सालां दे जेकर इतिहास वल्ल निगाह मारीए तां लगभग दस हज़ार दी गिणती विच्च लोक अजिहीआं यातरावां दौरान ही मौत दी भेंट चहड़ गए पर इसदे बावजूद वी भीड़ां बरकरार रहिंदीआं हन। अज्ज मनुख्ख मींह पैण जां नां पैण दे कारनां नूं कुझ हद्द तक समझ गिआ है पर इसदे बावजूद अजे वी कदी कदी औड़ तों छुटकारा पाउण लई पंजाब दे पिंडां विच्च गुड्डीआं फूकीआं जादीआं हन। इह मध्धयुगी वरतारा नहीं तां होर की है?

साडे समाज विच्च अज्ज कंपिऊटर दे युग विच्च वी अखौती तांतरिक, जोतिशी, वसतू शाशतर माहिर अते होर अखौती सिआणे थां थां बैठे मनुख्ख नूं चंबड़ीआं बुरीआं आतमावां, भूत प्रेत, कीते कराए दे हल्ल काले इलमां, धागे तवीतां, जादू टूणिआं अते होर करम काडां नाल करन दे दाअवे करदे हन। जदकि दुनीआं विच्च कुझ देश/समाज अजिहे वी हन जित्थे इस तरहां दे करमकांड बिलकुल वी नहीं हन। उत्थे लोक साडे नालों बिहतर ज़िंदगी जिउंदे हन। साडे देश विच्च अजिहे अखौती करामातां दा कारोबार रोज़ाना करोड़ां रुपए विच्च हुंदा है।

टी. वी. चैनलां नें इस कारोबार नूं आपणी कमाई दा इक्क वड्डा साधन मंन लिआ है इसे करके तकरीबन हर प्राईवेट चैनल ते आपणे आप नूं गोलड मैडलिसट दस्सण वाले तांतरिक, जोतिशी लोकां नूं धड़ाधड़ अंधविशवास दा सौदा वेची जा रहे हन। टी वी चैनल आपणी नैतिक ज़िंमेवारी नूं भुल्ल के समाज नूं अंधविशवास दी उस दलदल वल्ल धकेल रहे हन जो साडी आउण वालीआं पीहड़ीआं लई बड़ी खतरनाक साबत होवेगी। संविधान दी धारा 52-ए अनुसार अते 3, 5, 9 (डरग्गज़ ऐंड मैजिक ऐंड रैमीडीज़ ऐकट अनुसार अबजैकशनएबल ऐडवरटाईज़मैंट) इह सारा कारोबार गैर कानूंनी है।

इक्क बड़े आधुनिक सकूल विच्च नवीं आई अधिआपका नें दस्सिआ कि उहने दसवीं कलास दे बच्चिआं नूं टैसट लैंदिआं पुछ्छिआ, “रात नूं रुख्ख हेठ किउं नहीं सौणा चाहीदा?” तां पच्ची बच्चिआं विच्चों पंदरां दा जवाब सी रुख्खां ’ते भूत प्रेत हो सकदे हन। जित्थे सकूलां कालजां दे नवें सैशन शुरू करन समें हवन कीते जांदे हन अते बड़े माण नाल इस सबंधी खबरां वी प्रकाशत करवाईआं जांदीआं हन, उहनां सकूलां कालजां विच्च पहड़न वाले बच्चे विगिआनक सोच दे धारनी किवें बण सकदे हन भला? बच्चिआं नूं जेकर किसमतवाद दा पाठ पहड़ाइआ जावेगा तां उहनां अंदर हर तरहां दे वरतारिआं प्रती की? किउं? अते किवें? पुछ्छण दी बिरती खतम हो जावेगी। इहो कारन है कि अज्ज साडे समाज विच्च पहड़ लिख के वी असीं सोच विचार अते बौधिक पख्खों विकास नहीं करदे। बौणी मानसिकता वाले समाज विच्चों चंगे विगिआनी पैदा नहीं कीते जा सकदे।

दुनीआं विच्च अज्ज जो कुझ वी नवां पैदा होइआ, उहदा सिहरा उहनां तरकशील सिरां ’ते बझ्झदा है जिहनां नें पुराणे विशवासां नूं तिआग सुट्टिआ। जेकर मनुख्ख नें गुफावां विच्चों निकल के अजोके कंपिऊटर युग्ग विच्च प्रवेश कीता है तां इस नूं मनुख्ख दे सोच विचार करन दा ही सिट्टा किहा जा सकदा है। धरती ’ते हो रहे विकास दी चाल किते बहुत तेज़ किते बहुत मध्धम है पर इह निरंतर जारी है। इस विकास दे नाल नाल अंधविशवासी विचारधारा दा विकास नहीं हुंदा। कोई समां सी जदों साडे वड्डे वडेरे गाउंदे हुंदे सन ‘तेरा चंम नहीं किसे कंम आउणा पशूआं दे हड्ड विकदे’ पर समें नें इस गल्ल नूं झुठला दित्ता है। हुण मनुख्ख दा खून, गुरदे, अख्खां आदि दूजिआं दे कंम आ सकदे हन। हो सकदा है कि किसे समें किसे सिआणे दी कही होई इह गल्ल ठीक होवे पर अज्ज इह ठीक नहीं रही।

विगिआनक सोच रख्खण वाला विअकती हर कंम नूं तरक दी कसवट्टी ’ते परख के करदा है। पुराणे समें दा मनुख्ख जिस दी खेती मींह दे पाणी ’ते आधारत सी, सोचदा सी कि मींह इंदर देवते दी क्रिपा नाल ही पैंदा है। पर अज्ज मनुख्ख इस धारना नूं रद्द करके, इंदर देवते दी निरभरता छड्ड के दरिआ विच्चों नहिर कढ्ढ पाणी आपणे खेतां तक लै आइआ है। इस मनुख्ख दी तरकशील सोच नूं अग्गे तोरन वाले मनुख्खां नें पहिलां खूह दी काढ कढ्ढी ते फिर टिऊबवैल्ल लगाए अते हुण सबमरसीबल पंप खेतां दी सिंचाई लई असीं वरत रहे हां। दूजे पासे अंधविशवासी मनुख्ख दी सोच अजे वी अटकी होई है उह अज्ज वी इंदर देवते नूं खुश करन लई यग्ग कर रिहा है। अज्ज साडी बिखरी मानसिकता इह है कि असीं लाभ तां विगिआनक टैकनालौजी दे लै रहे हां पर विगिआनक सोच नूं आपणी सोच दा हिस्सा नहीं बणा सके।

अज्ज जदों मनुख्खता नूं अंधविशवासां दा पाठ पहड़ाउण वाले लोक आम मनुख्ख दी अगिआनता तों वड्डीआं कमाईआं करके आपणीआं जाइदादां दा विसथार कर रहे हन, संचार साधन साडे बच्चिआं दी सोच विचार करन दी सकती नूं बौणा बणा रहे हन तां साडी सिख्खिआ प्रणाली विच्च अज्ज सानूं वड्डे बदलाअ दी लोड़ महिसूस हुंदी है। बच्चिआं नूं विवेकशील, तरकशील अते विगिआनक सोच दे धारनी बणाउण लई चंगे साहित वल्ल रुचित करन दी वी लोड़ है। किसमतवादी फलसफा मनुख्ख नूं उस दे टीचिआं तों भटकाउण दा राह है। ज़िंदगी विच्चों दुख्ख तकलीफां, तंगीआं, तुरशीआं अते अगिआनता नूं खारिज करन लई सानूं चाहीदा है असीं विगिआनक सोच अपणाउण दा आहिद करीए।

*****