अपरैल दा महीना चहड़दिआं ही मन आपणे पिंड दे सतलुज दरिआ दे कंढे उत्ते जा पहुंचदा है। दिल करदा है कि प्रमातमा करे बचपन दे उह दिन मुड़ आउण। विसाखी दे तिउहार नाल जुड़ीआं यादां इक्क-इक्क करके अख्खां अग्गों लंघण लग्ग पैंदीआं हन। असीं पिता जी नूं विसाखी दे तिउहार ’ते लैके जाउण लई कहिण लग्ग पैणा। उनहां वल्लों कोई तसल्लीबखश जवाब नां मिलण ’ते ज़िद करन लग्ग पैणा। ज़िआदा ज़िद करन ’ते पिता जी दा झिड़के मारना। उस तों बाअद असीं पिता जी नूं कहिण लई मां दे हाहड़े कढ्ढणा लग्ग पैणा। अखीर विच्च मां दा इह कहिणा कि हुणे ही जान किउं खाण लग्ग पए हो, विसाखी वाला दिन तां आउण दिओ। इह साडा हर साल दा ही वरतारा हुंदा सी। पिता जी हर साल विसाखी दे तिउहार ’ते सतलुज दे कंढे लै वी जांदे सन पर पता नहीं सानूं भैण-भरावां नूं इह किउं लगदा सी कि किते साडा विसाखी दे तिउहार उत्ते जाणा रहि नां जावे। पिता जी इस शरत ’ते कि तुसीं मैनूं राह विच्च तंग नहीं करोगे, विसाखी दे तिउहार ’ते लैके जाण लई इक्क दिन पहिलां हां कर दिंदे सन। पिता जी दी हां सुणके साडे चिहरे खिड़ जांदे सन। विसाखी दा तिउहार भावें दूजे दिन हुंदा सी पर असीं कलपना विच्च इक्क दिन पहिलां ही सतलुज दे कंढे पहुंच जांदे सां। मां सवेरे सवखते जाण करके छेती सौण लई कहिंदी पर कलपना छेती सौण ही नहीं दिंदी सी।
सौण दा यतन वी करीदा सी पर अम्रतीआं, जलेबीआं, पकौड़िआं, खिडौणिआं ते दरिआ दे कंढे नहाउंदिआं पाणी विच्च छड़प्पे मारन दे सुपने नींद नहीं आउण दिंदे सन। नींद नें तां आउणा ही हुंदा सी। पहिलां तां हर रोज़ सवेरे मां नूं अवाज़ां मारके उठाउणा पैंदा सी पर विसाखी दे तिउहार ’ते जाण दा चाअ सवेरे सवखते उठाके बिठा दिंदा सी। घर तों जाण लग्गिआं कोई ज़िद नहीं करदा सी पर घर तों थोहड़ी दूर जाण ’ते ही असीं आपणा-आपणा घसमाण पाके बहि जांदे सी। किसे दी मंग साइकल दे डंडे उत्ते लग्गी काठी उत्ते बैठण दी हुंदी सी ते कोई पिछ्छे बैठण दी ज़िद करदा सी। चार बच्चिआं नूं साइकल उत्ते लिजाणा औखा हुंदा सी। पैदल चल्लण लई कोई तिआर नहीं हुंदा सी। पिता जी नूं ही पैदल चल्लणा पैंदा सी। मन विच्च छेती तों छेती पहुंचण दी काहल हुंदी सी। दरिआ उत्ते पहुंच के असीं पिता जी नूं साईकल खहड़ा करना औखा कर दिंदे। साईकल उत्तों उत्तरदिआं ही असीं दरिआ दे कंढे वल्ल नूं भज्जदे। पिता जी सानूं हाकां मारदे रहि जांदे।
दरिआ विच्च वड़दिआं ही असीं इक्क दूजे उत्ते पाणी सुट्टण, पाणी विच्च छड़प्पे मारन अते होर शरारतां करन लग्ग जांदे। होर डूंघे पाणी विच्च नहाउण दे चाअ विच्च असीं दरिआ दे कंढे तों अग्गे वधण लग्ग पैंदे। पाणी दा वहाअ तेज़ होण कारन पिता जी नूं सानूं पाणी विच्च शरारतां करन अते अग्गे वधण तों रोकण लई झिड़कां मारनीआं पैंदीआं अते अग्गे तों नां लिआउण दा डर देणा पैंदा सी पर उनहां दी गल्ल कोई नहीं सुणदा सी। सारे इक्क दूजे उत्ते गल्ल सुट्टके आपणे आप नूं निरदोश दस्सण लग्गण पैंदे सन। पिता जी नूं कई वार इह गल्ल कहिणी पैंदी सी कि हुण निकल वी आउ, बथेरा नहा लए। थक्क हार के डेढ दो घंटे बाअद असीं पाणी विच्चों निकल तां आउंदे पर अजे वी साडा मन भरिआ नहीं हुंदा सी। उस तों बाअद वारी खिडौणे खरीदण दी आउंदी सी।
पिता जी दिल दे बहुत अमीर सन। सारे मां-बाप आपणे बच्चिआं नाल पिआर करदे अते आपणी समरत्था मुताबिक उनहां दीआं इछ्छावां पूरीआं करदे हन पर पिता जी सानूं हद्दों वध्ध पिआर करदे सन। साडी दुकान उत्ते हर तरहां दे खिडौणे हुंदे सन पर विसाखी दे तिउहार उत्ते लग्गीआं दुकानां तों खिडौणे खरीदण दा चाअ बहुत ज़िआदा हुंदा सी। असीं पाणी वाले, गैस वाले गुबारे, चाबी वाले जहज़, टरैकटर, पख्खे, टरैं-टरैं वाला डडू खिडौणा, वाजा बांसरी, हैट अते होर कई तरहां दे खिडौणे ज़रूर खरीददे सां पर खुश फिर वी कोई नहीं हुंदा सी। गोली वाली सोढे दी बोतल, बरोटे दे पत्ते उत्ते नोरीए बाबे दी खोए वाली बरफ अते लाल कुलफी असीं बड़े शौक नाल खांदे सां। अम्रतीआं, जलेबीआं अते पकौड़े तां असीं पहिलां वी खांदे सां पर विसाखी दे तिउहार उत्ते साध ताए अते जुगलू चाचे वल्लों लगाईआं दुकानां उत्ते इह सारीआं चीज़ां खाण दा सवाद वख्खरा ही हुंदा सी। नां चाहुंदे होए वी पिता जी नाल घर नूं मुड़ना ही पैंदा सी। रसते विच्च लग्गे अंबां दे रुख्खां तों पत्थर मारके अंबीआं झाड़ के नमक नाल खाण दा पड़ाअ साडे लई बहुत महत्तव पूरन हुंदा सी। घर पहुंचदिआं ही मां दा पिता जी नूं सवाल हुंदा, इनहां नें बहुता तंग तां नहीं कीता? पिता जी कदे वी मां कोल साडी शिकाइत नहीं करदे सी। उह मां नूं इक्को गल्ल कहिंदे, बच्चे शरारतां करदे ही हुंदे हन, इनहां दीआं शरारतां दा गुस्सा काहदे लई करना।
विसाखी दे तिउहार उत्ते मां वल्लों बणाए गए मांह चावल खा के थक्क हार के सौं जाईदा सी। पिता जी दे अकाल चलाणे तों बाअद कदे वी विसाखी दे तिउहार उत्ते जाण नूं साडा मन नहीं कीता। हुण साडे बचपन वाले सतलुज दे कंढे पहिलां वाली विसाखी नहीं मंनदी। हुण उत्थे कोई दुकानां नहीं लग्गदीआं। विसाखी दे तिउहार उत्ते बच्चिआं नूं उत्थे जाण दा कोई चाअ नहीं हुंदा किउंकि हुण सतलुज सुंगड़ गिआ है, हुण पाणी नां मातर दा रहि गिआ है, वरेती निकल आई है, हुण सतलुज उदास है। उमर दे आख़री पड़ाअ विच्च वी बचपन दीआं विसाखी दे तिउहार नाल जुड़ीआं यादां मुड़-मुड़ गेड़े मारदीआं हन।
* * * * *

