अंगरेज़ी कवी डी.ऐच लारैंस दी मौत तों बाअद जदों उनहां दी पतनी नूं पुछ्छिआ गिआ कि तुसीं आपणे पती बारे की कहिणा चाहुंदे हो, तां उसने किहा कि मेरे पती बारे मेरे नालों साडे कोठे दे छज्जे ’ते बैठण वाली चिड़ी ज़िआदा जाणदी है। इहो जिहा पंछीआं प्रती प्रेम सलीम अली दा वी सी। 12 नवंबर 1896 नूं मुंबई विच्च जनमे माता जीनत अते पिता मुइज-उद-दीन दे पुत्तर सलीम अली, जिस नूं भारत दा ‘बरड मैन’ वी किहा जांदा है, दा कुदरत अते पंछीआं प्रती समरपण आपणे आप विच्च इक्क इतिहास सांभी बैठा है। इक्क चिड़ी दी मौत नें उस नूं इंना भावुक

संभव शबद दे मोहरे केवल ‘अ’ अख्खर लग्गण नाल बहुत कुझ बदल जांदा है। मनुख्ख दी सोच अते उसदे करमां उत्ते ही इह गल्ल निरभर करदी है कि उह ‘अ’ अख्खर नूं हटाउंदा है जां लगाउंदा है। डुब्बदी होई किशती नूं किनारा दूर हुंदिआं होइआं वी मलाह दा भरोसा अते आखर तक कीते यतन पार ला ही दिंदे हन। दुनीआ दे प्रसिध्ध विअकती बिल्ल गेटस दा कहिणा है कि मनुख्ख कोल असंभव नूं संभव विच्च बदलण वाला बहुत ही ताकतवार दिमाग है। पर जेकर उह इसदी वरतों नहीं करदा तां उसदे दिमाग दी ताकत दी कोई कीमत नहीं रहिंदी। बदलाअ अते इनकलाब लिआउण वाले गिणत

हर बंदा चाहुंदा है कि उह तंदुतरसत, सिहतमंद अते लंबी ज़िंदगी जीवे। कोई वी बिमारी उसदे नेड़े नां आवे। उसदे सरीर विच्च पूरी चुसती अते फुरती होवे। उस नूं कदे डाकटर कोल नां जाणा पवे। उह जो कुझ वी खावे, उह उस नूं झट्ट हज़म हो जावे। पर सिहतमंद, तंदरुसत अते लंबी ज़िंदगी जिऊण लई सानूं आपणे सरीर नूं सिहतमंद अते तंदरुसत रख्खण लई साडे की फरज़ हन, ज़िआदातर लोक जाणदे होए वी उनहां उत्ते अमल नहीं करदे। इक्क तिब्बती कहावत है कि आपणी भुख्ख नालों अध्धा खाओ, दुग्गणा तुरो-फिरो, तिगुणा हस्सो अते बिनां माप दे प्रेम करो, इहो सुखी अत

मनुख्ख इस संसार विच्च कुझ वी नाल लैके नहीं आउंदा। उसदी सोच, उसदा सुभाअ, सलीका, ज़िंदगी प्रती नज़रीआ, उसदीआं आदतां अते समाज विच्च विचरन दा ढंग, इह सभ कुझ उस नूं परिवार तों मिले संसकार, माहौल, उसदी संगत, सिख्खिआ अते उसदा आला दुआला तैअ करदे हन। इह ही उसदी ज़िंदगी दे मापदंड हुंदे हन। इह मापदंड ही उसदे चरित्तर दी तसवीर हुंदे हन। ज़िंदगी जिऊण दे चंगे माड़े मापदंडां बारे जाणकारी हर मनुख्ख नूं हुंदी है पर चंगे माड़े मापदंडां विच्चों उह चोण किनहां दी करदा है, इह मनुख्ख दी इछ्छा उत्ते निरभर करदा है। उसदी इहो इछ्छा उस

कुझ महीने पहिलां मेरे इक्क निघ्घे मित्तर दी शोक सभा सी। उह कालज विच्चों प्रोफैसर सेवा मुकत होइआ सी। आपणे इकल्ले पुत्तर दे बच्चे दी देखभाल लई उस नूं अते उसदी पतनी नूं सेवा मुकती तों बाअद कई सालां तों बंगलौर वसणा पिआ सी पर उह आपणे पिछोकड़ नाल पूरी तरहां जुड़िआ होइआ सी। उह आपणे मित्तरां दोसतां, रिशतेदारां अते जाणकारां दे दुख्खां-सुख्खां विच्च शामल होण दा मौका कदे हत्थों नहीं जाण दिंदा सी। उसदी मौत अते दाह संसकार तों बाअद उसदे परिवार नें उसदे मित्तरां दोसतां अते रिशतेदारां दे सुझाअ नूं मंनके उसदी शोक सभा उस शहि

दुनीआ दे वड्डे वपारी, खोजी, निवेशक अते बहुत ही अनुभवी विअकती सटीवन पाल जौबस दा जनम अमरीका दे शहिर सान फरांसिसको (कैलीफोरनीआ) विच्च 24 फरवरी 1955 नूं होइआ। उसने अमरीका दे रीड इंजनीअरिंग कालज विच्च दाखला तां लिआ पर कोई वी डिगरी हासल नहीं कीती। उसने ऐनीमेशन सटूडीओ खोल्हिआ अते उह उसदा सी.ई.ओ बणिआ। उह ऐपल इंक दा सहि संसथापक अते सी.ई.ओ वी रिहा। उह बुध्ध धरम दीआं सिख्खिआवां तों प्रभावित होके भारत विच्च वी रिहा। उसदे चार बच्चे सन। उह कैंसर दी बिमारी नाल पीड़ित सी। उसने 5 अकतूबर 2011 नूं 56 साल दी उमर विच्च दु

निमरता दा गुण पैदा करन लई मनुख्ख नूं हउमैं नूं तिआगणा पैंदा है, आपणे अंदरली मैं नूं मारना पैंदा है। सुकरात कहिंदा सी कि निमर सुभाअ दे मनुख्ख नूं नां भगती करन दी लोड़ हुंदी है ते नां ही धारमिक सथान उत्ते जाण दी ज़रूरत हुंदी है, किउंकि भगती वी तां मनुख्ख नूं निमरता ही सिखाउंदी है। हउमैं नाल भरे मनुख्ख नूं तां रब्ब आपणे नेड़े वी ढुक्कण नहीं दिंदा। राम अते रावण, दरयोधन अते युधिशटर, क्रिशन अते कंस, भवीखण अते रावण दे हंकारी भरावां विच्च फरक हउमैं अते निमरता दा ही सी। निमरता वाले पूजण अते सनमानयोग बण गए पर हउमैं

असीं कई वार बिनां सोचे समझे दूजे विअकती बारे उह गलत राए बणा बैठदे हां, जो कि उह हुंदा ही नहीं पर जदों साडी उस विअकती बारे धारना ठीक नहीं निकलदी तां साडे कोल आपणे मन नूं समझाउण अते पछताउण तों बिनां होर कोई चारा नहीं हुंदा। बच्चे दी आमद दी सूचना तों बाअद छोटे पुत्तर अग्गे इह सवाल सी कि उह आपणी पतनी नूं किस हसपताल विच्च अते किहड़े डाकटर नूं विखावे! उसने आपणे इक्क जमाती दी सलाह लैके, जिसदे कुझ महीने पहिलां ही बच्चा होइआ सी, हसपताल अते डाकटर दी चोण कर लई। चुणी होई डाकटर नूं पतनी नूं तिंन चार वार विखाउण त

अपरैल दा महीना चहड़दिआं ही मन आपणे पिंड दे सतलुज दरिआ दे कंढे उत्ते जा पहुंचदा है। दिल करदा है कि प्रमातमा करे बचपन दे उह दिन मुड़ आउण। विसाखी दे तिउहार नाल जुड़ीआं यादां इक्क-इक्क करके अख्खां अग्गों लंघण लग्ग पैंदीआं हन। असीं पिता जी नूं विसाखी दे तिउहार ’ते लैके जाउण लई कहिण लग्ग पैणा। उनहां वल्लों कोई तसल्लीबखश जवाब नां मिलण ’ते ज़िद करन लग्ग पैणा। ज़िआदा ज़िद करन ’ते पिता जी दा झिड़के मारना। उस तों बाअद असीं पिता जी नूं कहिण लई मां दे हाहड़े कढ्ढणा लग्ग पैणा। अखीर विच्च मां दा इह कहिणा कि हुणे ही जान किउं ख

मरहूम राशटपती ए.पी.जे अबदुल्ल कलाम दा कहिणा सी कि बज़ुरग परिवारां दीआं अनमोल लाइबरेरीआं हुंदे हन। उनहां दी मौत लाइबरेरी दा तबाह होणा हुंदा है। श्री कलाम दे इस कथन बारे जेकर संवेदनशीलता, डुंघाई अते तहम्मल नाल विचार कीता जावे तां उनहां दा इह कथन नौजवान पीहड़ी लई इक्क लाईट हाऊस वांग है। हर बज़ुरग पीहड़ी कोल ज़िंदगी जिऊण दे गुरां, तजरबिआं, अनुभवां दा इक्क अनमोल खज़ाना हुंदा है। उनहां कोल आपणी ज़िंदगी दे हंढाए दुख्खां-सुख्खां, झल्लीआं तकलीफ़ां अते वेखे माड़े वकतां दा अनुभव, अहिसास अते तजरबा हुंदा है। दु

डाकटर नानी कोरी अनपहड़ सी। उसने सकूल दा मूंह तक नहीं वेखिआ होइआ सी। लोड़ पैण ’ते जेकर किसे सरकारी कागज़ उत्ते उस नूं अंगूठा लाउणा पै जांदा तां उह अंगूठा लाउण तों पहिलां सौ तरहां दे सवाल करदी हुंदी सी। जेकर हासे विच्च नानी नूं कोई इह सवाल कर दिंदा सी कि नानी तूं पहड़ी किउं नहीं, तां उसदे दो रटे रटाए जवाब हुंदे सन, बच्चा, “साडे वेले कुड़ीआं नूं भला कौण पहड़ाउंदा हुंदा सी ते नाले अज्जकल्ल्ह वांग सकूल वी कित्थे हुंदे सन?”

नानी दी ज़िंदगी नाल जुड़े दो सवालां बारे हर कोई जाणन दी इछ्छा रख्खदा सी। पहिला

जरमन दा प्रसिध्ध सिख्खिआ शासतरी फरोबेल आपणे इक्क लेख विच्च लिखदा है कि जदों तक शबद निराकार हुंदे हन, उदों तक उनहां दी कोई कीमत नहीं पैंदी पर जदों इह मनुख्खी ज़बान ’चों निकलके साकार हो जांदे हन तां उनहां दी कीमत पैणा जां अदा करना मनुख्ख वल्लों शबदां दी चोण करन उत्ते निरभर करदा है। शबद दी चोण, पेशकारी दा लहिजा अते पाकीज़गी मनुख्ख दी सूझबूझ, संगत, सहिजता, सुभाअ, सिआणप, ज़िंदगी प्रती प्रतीबध्धता अते ज़िंदगी जिऊण दे तरीके नूं दरसाउंदे हन। निरथक शबद वी सारथक शबदां नाल जुड़के आपणी कीमत पुआ लैंदे हन। आपणे मनोभावा

देश दी जंगे आज़ादी दे गौरवमई इतिहास विच्च शहीद भगत सिंघ दी लासानी कुरबानी नूं पहड़के अते सुणके हर भारतवासी दा खून खौल्हण लग्ग पैंदा है। दुनीआ भर दे इतिहासकारां नें उस नूं शहीदे आज़म कहिके सतिकारिआ है। देश दी आज़ादी लई उसदा बलीदान उह प्रकाश सतंभ है जो जुगां जुगांतरां तीक धरू तारे वांग रुशनाउंदा रहेगा। देश दी आज़ादी दे इतिहास विच्च मील पत्थर वांग काइम रहेगा, साडीआं आउण वालीआं पीहड़ीआं दा राह दसेरा बणिआ रहेगा। 26 सतंबर 1907 नूं ज़िल्हा लाइलपुर, पिंड बंगा, चक्क नंबर 105 विच्च जनमिआ माता विदिआवती अते पिता किश

गिआन प्रापती दी प्रकिरिआ मनुख्ख दे जनम लैंदिआं ही अरंभ हो जांदी है। उमर दे अड्ड-अड्ड पड़ावां विच्चों गुज़रदिआं मनुख्ख दे गिआन प्रापती दे सोमे वी बदलदे जांदे हन। उह आपणे बचपन तों ही आपणे आले-दुआले, प्रकितरती, प्रमातमा विगिआन अते ज़िंदगी दे अनेकां पख्खां बारे गिआन हासल करना शुरू कर दिंदा है। सकूल, कालज, यूनीवरसटीआं अते होर सिख्खिआ संसथान जित्थे उस नूं रोटी रोज़ी दी प्रापती लई डिगरीआं प्रदान करदे हां, उत्थे उस नूं ज़िंदगी जिऊण दे गुर वी सिखाउंदे हन। इनसान आपणी अधिआतमिक प्रविरती दी पूरती लई मंदरां, गुरदवारिआं,

दख्खणी अफरीका अते समुच्चे संसार दी रंग भेद नीती दे विरोधी, अज़ादी, समानता दे प्रतीक 18 जुलाई 1917 नूं मबासा नदी दे कंढे ईसटन केप टाऊन आफ साऊथ अफरीका दे इक्क छोटे जिहे पिंड मवेजो विच्च पिता गेडला हैनरी मफकेनिसवा अते माता नेकयूफी नोसेकनी दे परिवार विच्च पैदा होए। नैलसन मंडेला दी शखसीअत बहुत ही प्रेरनादाइक है। उनहां दी मां, जिस नूं फैनी वी किहा जांदा सी, श्री मंडेला दे पिता दीआं चार पतनीआं विच्चो तीजी पतनी सी अते उह आपणी मां दे पहिले अते पिता दे चार पुत्तरां अते नौं भैणां विच्चों तीजे पुत्तर सन। उनहां द

मनुख्ख दी ज़िंदगी विच्च सुख अते दुख्ख आउंदे जांदे रहिंदे हन। नां सदा ही सुखां नें रहिणा हुंदा है ते नां ही दुख्खां नें। जिहड़े लोक सदा ही सुख भोगण दी इछ्छा रख्खदे हन अते दुख्ख वेले हौसला छड्ड बैठदे हन, प्रमातमा नूं कोसण लग्ग पैंदे हन, उह सदा ही दुखी रहिंदे हन। उह ज़िंदगी दी हकीकत तों जाणू हुंदे होए वी अणजाण बणे रहिंदे हन। वीअतनाम दे इक्क लेखक रौबरट किउसकी आपणी किताब ‘पूअर डैड अते रिच्च डैड’ विच्च लिखदा है कि अज्ज तक दुनीआ विच्च कोई अजिही मिसाल नहीं मिलदी कि किसे विअकती नें आपणी सारी ज़िंदगी विच्च सुख ही सुख भोगे होण

शांतमई ज़िंदगी जीओ, गुस्सा नां करो। घमंड मनुख्ख दा नास करदा है अते लड़ाई झगड़े विच्च पैके मनुख्ख आपणे दिमाग दा सकून खो बैठदा है। मनुख्खी ज़िंदगी विच्च सच्चमुच्च ही इनहां गल्लां दी बहुत अहिमीअत है। पर सिआणे लोकां दीआं इनहां नसीहतां, ज़िंदगी दे इनहां सकारातमक सिधांतां अते किताबी गिआन दे नाल नाल मनुख्खी ज़िंदगी दी तलख़ हकीकत इह वी है कि जदों मनुख्ख नूं उसदे अधिकारां तों वांझा कर दित्ता जावे, उसदे चरित्तर उत्ते उंगलीआं उठाईआं जाण अते उसदे सनमान नूं आंच आउंदी होवे तां इहो जिहे हालात नूं अनुभव करदिआं चुप्प रहिणा ते उन

सभ तों पहिलां तां आपणे देश दी केंदर सरकार नूं चला रहे सिआसी नेतावां दे मनां अंदर आपणे देश दे नौजवान मुंडे कुड़ीआं नूं दूजे देशां विच्च पहड़ाई लई जाण तों रोकण लई देश दी अज़ादी तों 77 वरहे बाअद पैदा होई फ़िकर मंदी लई वधाई देणी बणदी है पर नाल ही इह वी कहिणा बणदा है कि यूनीवरसटी ग्रांटस कमिशन वल्लों केंदरी सिख्खिआ मंतराले वल्लों दित्ते गए निरदेशां मुताबिक नौजवान मुंडे कुड़ीआं नूं पहड़ाई लई विदेशां विच्च जाण तों रोकण लई उच्च सिख्खिआ विच्च सुधारां लई बणाई गई योजना महिज़ गोंगलूआं तों मिट्टी झाड़न तों वध्धके कुझ नहीं

जेकर अंतरराशटरी पध्धर उत्ते विगिआन अते खेडां दे खेतर विच्च असीं आपणे मुलक दी कारगुज़ारी दा लेखा जोखा करीए तां 143 करोड़ लोकां दी अबादी वाला साडा मुलक अज़ादी दे अठत्तर वरहिआं बाअद वी छोटे छोटे मुलकां दे मुकाबले खेडां अते विगिआन दे खेतर विच्च पछड़िआ होइआ है। ओलंपिक विच्च अमरीका, चीन, जपान अते जरमनी वरगे मुलकां दी गल्ल तां छड्डो, छोटे छोटे मुलक, जिनहां दी अबादी लख्खां विच्च है, उह साडे मुलक नालों वध्ध तमगे लै जांदे हन। साडे मुलक दा किधरे इक्क सोने दा तमगा आ जावे तां साडे देश दे राशटरपती, प्रधान मंतरी, मुख्ख मं

डाकटर नूं रब्ब दा रूप मंनिआ गिआ है किउंकि डाकटर मरीज़ नूं दूजा जनम दिंदे हन। किसे हद्द तक इह गल्ल ठीक वी है पर इस गल्ल तों वी मुनकर नहीं होइआ जा सकदा कि अजोके युग विच्च लोक बिमारीआं तों वध्ध डाकटरां तों डरदे हन। लोकां दे मूंहां तों अकसर ही इह गल्ल सुणन नूं मिलदी है कि रब्बा, डाकटरां अते वकीलां दे वस्स नां पाईं। किसे वेले डाकटरी दे पवित्तर पेशे दा मुख्ख मंतव सेवा भाव ही हुंदा सी पर हुण इस पेशे दा मंतव सेवा भाव घट्ट, पैसा कमाउणा वध्ध बण चुक्का है। सरकारी हसपतालां विच्च डाकटरां, डाकटरी सहूलतां, चंगे इलाज दी घाट