तरक अते तकरार मनुख्खी ज़िंदगी दे दो अजिहे वरतारे जां पख्ख मंने जांदे हन जिनहां विच्चों मनुख्ख दे बौधिक पध्धर दा अकस झलकदा है। उच्च बौधिक पध्धर वाले सूझवान लोक बहिस करन, लड़न झगड़ण अते तूं-तूं मैं-मैं करन दी बजाए बहुत ही तहम्मल नाल तरक दे सहारे आपणा पख्ख पेश करदे हन। उह आपणा पख्ख दूजिआं उत्ते थोपदे नहीं, सगों आपणे तरक नाल दूजिआं नूं असलीअत नूं मंनण लई मजबूर कर दिंदे हन। साहमणे वाले नूं उनहां नाल सहिमत होण लई मजबूर होणा पै जांदा है। तरक दी खासीअत इह वी हुंदी है कि उह साहमणे वाले नूं चुप्प करा दिंदा है, गल्ल मुक्क जांदी है अते फैसला हो जांदा है। लड़ाई झगड़े दी संभावना घट्ट जांदी है। पर तकरार करन वाले लोक मूरख, झूठे, उजड्ड, खुदगरज़ अते झगड़ालू किसम दे हुंदे हन। तकरार नाल दोहां धिरां दी मानसिक शांती भंग हो जांदी है। तकरार करन वाला सच्च सुणन लई तिआर नहीं हुंदा। उह आपणा बेतुका अते निराधार पख्ख दूजिआं उत्ते थोपण दा यतन करदा है। तकरार दी लोड़ ही उस विअकती नूं पैंदी है, जो झूठा हुंदा होइआ वी आपणे आप नूं सच्चा ते ठीक सिध्ध करन दी कोशिश करदा है। तकरार गल्ल नूं मुकाउण अते फैसला करन दी बजाए तणाअ पैदा करदा है, लड़ाई झगड़े दा माहौल पैदा करदा है। कई वार तां तकरार अपशबद बोलण दी हालत विच्च मार कुटाई, हत्थो पाई अते अदालतां तक वी पहुंचा दिंदा है। तरक थोहड़े समें लई दूजी धिर नूं नराज़ अते अशांत कर सकदा है पर मुड़ दोहां धिरां नूं इक्क दूजे दे नेड़े कर दिंदा है। पर तकरार दोहां धिरां दे संवाद वी बंद करवा सकदा है, सदा लई इक्क दूजे दे विरोधी वी बणा सकदा है।
किसे वी मसले जां समस्सिआ उत्ते तरक वी ऐवें ही नहीं दित्ता जा सकदा। तरक देण लई मनुख्ख दे पल्ले गिआन होणा वी ज़रूरी है। गिआन वी उनहां लोकां कोल ही हुंदा है जो किताबां पहड़दे हन अते जिनहां कोल जीवन दा अनुभव अते तजरबा हुंदा है। बिना तजरबे, अनुभव अते गिआन तों तरक रख्खण वाला विअकती कई वार हासे अते मज़ाक दा पातर वी बण जांदा है। गलत अते गिआन विहूणा तरक तकरार तों वी भैड़ा अते खतरनाक हुंदा है। जिहड़े मापे तरक नाल आपणे बच्चिआं नूं नहीं समझा पाउंदे, उनहां उत्ते आपणी मरज़ी थोपण दा यतन करदे हन, बच्चे उनहां मापिआं तों बागी हो जांदे हन। उनहां विच्च पैदा होइआ तकरार उनहां नूं मनों इक्क दूजे तों दूर कर दिंदा है। जिनहां सदनां विच्च लोक नुमाइंदे तरक नाल आपणा पख्ख नहीं रख्खदे, उनहां विच्च तकरार होणा यकीनी हुंदा है। उस तकरार कारन उह जदों सदन दी मरयादा टप्प जांदे हन, उदों देश दे लोक उनहां दा तमाशा वेखके उनहां दा मज़ाक उडाउंदे हन। जिनहां अधिकारीआं कोल आपणे मतहितां नूं तरक नाल समझाउण दी समझ अते समरत्था नहीं हुंदी, उनहां अदारिआं विच्च तकरार अते तणाअ दा माहौल बणिआ रहिंदा है। तरक सुणना वी हर बंदे दे वस्स दी गल्ल नहीं हुंदी। तरक देण वाले दा ही नहीं, सगों तरक सुणन वाले दा वी सूझवान अते सहिणशील होणा लाज़मी हुंदा है। ‘मैं नां मानूं’ प्रविरती वाले लोकां नूं तरक सुणाउणा मझ्झ अग्गे बीन वजाउण वाली गल्ल हुंदी है। इक्क बहुत ही इमानदार अफसर नें जदों आउंदिआं ही आपणे दफतर विच्च रिशवत अते अनुशासनहीणता बंद कीते तां दफतर दे रिशवतखोर बंदिआं नूं बहुत तकलीफ़ होई। इक्क दिन किसे करमचारी नें उस इमानदार अफसर बारे इह गल्ल कहि दित्ती कि उह दफतर दे पैसे खांदा है। दूजे करमचारी नें उह गल्ल उस अधिकारी कोल पहुंचा दित्ती। उस अधिकारी नें उसे वेले दफतर दे सारे करमचारीआं दी मीटिंग बुलाके उस करमचारी नूं किहा, “श्री मान जी, तुसीं मेरे उत्ते इह इलज़ाम लगा रहे हो कि मैं इस दफतर दे पैसे खा रिहा हां। तुसीं आपणा इलज़ाम सिध्ध करो।”
उस करमचारी नें किहा, “सर, मैं तां तुहाडे पैसे खाण दी गल्ल कही ही नहीं।”
उस अधिकारी नें उह करमचारी खहड़ा कर दित्ता, जिस कोल उसने गल्ल कही सी। उस करमचारी नें कहि दित्ता कि उसने पैसे खाण दी गल्ल कही है।
अधिकारी नें अग्गों किहा, “भरावो, जेकर तुहानूं किसे नूं वी पता है कि मैं पैसे खाधे हन तां मैं सज़ा भुगतण लई तिआर हां। नहीं फिर इस करमचारी नूं आपणे शबद वापस लैणे चाहीदे हन।”
करमचारी नूं आपणी गलती लई मुआफी मंगणी पई। जेकर अधिकारी तरक नाल गल्ल नां करदा तां उस करमचारी नें आपणी गलती नहीं मंनणी सी। तकरार करन वालिआं नूं सिर फिरे, बेसुरे अते बेगुरे वी किहा जांदा है। अदालतां विच्च तकरार दे आधार ’ते नहीं, सगों तरक दे अधार उत्ते फैसले हुंदे हन। तरक मनुख्ख दी शखसीअत विच्च निखार लिआउंदा है पर तकरार प्रभावहीण कर दिंदा है। वकता दे भाशण विच्च जेकर तरक नां होवे तां लोक उस नूं दिलचसपी नाल नहीं सगों मजबूरी वस्स सुणदे हन। जिहड़े पती पतनी इक्क दूजे नाल तरक नाल गल्ल करदे हन, उनहां विच्च तकरार होण दी नौबत बहुत घट्ट आउंदी है। चंगे अते सफ़ल अधिआपक उह हुंदे हन, जिहड़े आपणे विदिआरथीआं नूं तरक नाल समझाउंदे हन।
* * * * *

