जून 01, 2026

writingDetail.created_by
By: मोहन शरमा

धरातल ’ते ‘युध्ध नशिआं विरुध्ध’ दा असर

पंजाब विच्च सोलां विधान सभा दीआं चोणां हो चुक्कीआं हन। हर चोण विच्च सिआसी आगूआं नें वाअदिआं अते दाअविआं दी हनेरी लिआंदी है। पंजाबीआं दा दुखांत रिहा है कि उह सिआसी आगूआं दे लारे अते विखाए सबज़बागां दे झांसे विच्च आउंदे रहे हन। नतीजा इह रिहा कि पंजाब हारदा रिहा अते सिआसी आगू जित्तदे रहे। चोण मैनीफैसटो बाअद विच्च धूड़ दा शिकार हुंदे रहे। आगूआं दीआं उसारीआं कोठीआं अते लोकां दे घरां विचकार दूरीआं वधदीआं गईआं।

पंदरहवींआं विधान सभा चोणां तक लोक रिशवतखोरी, कुनबापरवारी, नशे, बेरुज़गारी, परवास, गुरबत, गैंगसटरवाद, डरग्ग माफ़ीआ, ज़मीन माफ़ीआ, रेत माफ़ीआ अते होर कई तरहां दीआं समाजिक अते राजनीतक उलझणा तों तंग आ चुक्के सन। नवीं पारटी ‘आम आदमी पारटी’ नें बदलाअ दा नाअरा दित्ता। लोकां दे सेवक बणके इह सारीआं बुराईआं दूर करके इक्क खुशहाल पंजाब सिरजण दा द्रिहड़ संकलप दुहराइआ। नशिआं जिही नामुराद बिमारी नूं तिंन महीनिआं दे अंदर अंदर जहड़ां तों ख़तम करके नौजवानां नूं सही दशा अते दिशा देण दे नाल नाल उनहां लई रुज़गार दे वसीले पैदा करन दा वाअदा वी कीता गिआ। लोकां नें बदलाअ दे नाअरे नूं पूरा समरथन देके आम आदमी पारटी नूं भारी बहुमत नाल जिताइआ। 16 मारच 2022 नूं मान सरकार होंद विच्च आई। खटकड़ कलां विखे शहीद भगत सिंघ जी दे बुत्त अग्गे केसरी पग्ग बंनह के भगवंत मान नें मुख्ख मंतरी वजों सहुं चुक्कदिआं शहीद भगत सिंघ दे सुपनिआं नूं साकार करन लई आपणे द्रिहड़ संकलप दा प्रगटावा करदिआं पंजाब नूं नशा मुकत करन दा वाअदा कीता।

दुखांतक पहिलू इह है कि इक्क पासे नशिआं कारन सिविआं विच्च भीड़ वधदी रही, मापे जवान पुत्तां दीआं लाशां नूं मोढा दिंदे रहे, सत्थरां ’ते बैठे लोक प्रशन कर रहे सन कि इह किहो जिहा ‘विकास’ है जिसने वसदे घरां दी रौणक खोह लई है। लोकां दे घरां विच्च चुल्ल्हिआं ’ते घाह उग्ग रिहा है, नशिआं कारन नौजवान बेरां वांग झड़ रहे हन। खाली पलाटां, सड़कां, सुंनसान पए सटेडीअम, झाड़ीआं जां विरान पईआं खंडर-नुमा इमारतां विच्च इकलौते पुत्तां दीआं लाशां नें पंजाबीआं नूं झंजोड़ के रख्ख दित्ता। लुधिआणा ज़िल्हे दे इक्क पिंड विच्च तां नौजवान दी मौत ’ते शमशान भूमी विच्च चिखा नूं अगन भेंट करन तों पहिलां गुरुदुआरा साहिब दे भाई जी वल्लों अरदास कीती गई अते फिर उह मजलस विच्च आए लोकां वल्ल मूंह करके भुब्बीं रो पिआ। फिर हटकोरे भरदिआं किहा, “साध संगत जी, मैंथों हुण होर अरदासां नहीं कीतीआं जांदीआं, दूजे-तीजे दिन नशा पिंड दे नौजवानां दी बली लै रिहा है, कोई हीला करो। नहीं फिर पिंड विच्च सिहरा बंनहण लई कोई गभ्भरू नहीं लभ्भणा।” इक्क होर पिंड विच्च भाई जी अनाऊंसमैंट कर रिहा सी, “भाई साडे पिंड दे बहुत सारे मुंडे नशे दी करोपी दा शिकार हो गए हन। कई एडज़ दे मरीज़ वी हो गए हन। असीं उनहां दे इलाज लई सिरतोड़ यतन कर रहे हां। आले दुआले दे पिंड वासीआं नूं बेनती है कि हालां साडे पिंड विच्च कोई कुड़ी दा रिशता नां करन आवे।” पर दूजे पासे मुख्ख मंतरी हर 15 अगसत अते 26 जनवरी नूं झंडा लहिराउण उपरंत रोड मैप दा ज़िकर करदिआं वाअदा करदे रहे कि नशा मुकती लई असीं विआपक पध्धर ’ते कोशिशां कर रहे हां। भविख्ख विच्च पंजाब दे बेरुज़गार टिफन लैके कंम ’ते जाणगे अते नाल ही विदेशां विच्चों वी कंम करन लई कामे इत्थे आउणगे। पर इह बिआन सिरफ खाना पूरती बणके रहि गए।

समें समें पंजाब दे मुख्ख मंतरी नें पुलिस अधिकारीआं अते ज़िल्हे दे दूजे अधिकारीआं नाल मीटिंगां करके सख़त संदेश वी दित्ता कि जिहड़े नशा वेचदे हन, उनहां सबंधी लोकां नूं तां पता है फिर पुलिस नूं किउं नहीं पता? हेठली पध्धर ’ते पुलिस दी तसकरां नाल मिली भुगत सबंधी वी विचार वटांदरे हुंदे रहे। थाणिआं दे बहुत सारे करमचारीआं नूं बदल के इध्धर-उध्धर वी कीता गिआ। 8 नवंबर 2024 नूं पंजाब दे 19 ज़िल्हिआं दे 10031 सरपंचां नाल लुधिआणा लागे मुख्ख मंतरी वल्लों सहुं चुक्क समागम उपरंत सरपंचां नाल मीटिंग होई। मीटिंग विच्च नशे दा मुद्दा भारू रिहा अते सरपंचां नें इस सबंध विच्च सथिती दा वरणन करदिआं किहा कि नशिआं कारन लोक ख़ौफ दे साए हेठ ज़िंदगी बतीत कर रहे हन। लुट्टां खोहां दे नाल नाल खेतां विच्चों मोटरां अते टरांसफारमर वी चोरी हो रहे हन। नशई हथिआरां नाल लैस होण कारन ज़िमींदारां उत्ते जान लेवा हमले वी करदे हन। औरतां दे परस अते मोबाइल खोहण दीआं वारदातां विच्च वी वाधा हो रिहा है। नशे दे तसकर अमन कानूंन दी सथिती लई गंभीर खतरा बण गए हन। सरपंचां वल्लों पुलिस प्रशासन दी तसकरां नाल मिली भुगत दा ज़िकर वी कीता। उस वेले वी पंचाइतां नूं नशा मुकत समाज सिरजण लई अग्गे आउण दा सुनेहा दित्ता गिआ अते नाल ही इह भरोसा वी दित्ता गिआ कि पंजाब सरकार इस मंतव लई तुहाडी पिठ्ठ ’ते खहड़ी होवेगी।

पंजाब सरकार नें पूरी तरहां लामबंद होके 1 मारच 2025 तों नशिआं विरुध्ध युध्ध दा बिगल वजा दित्ता। पुलिस अधिकारीआं नूं इह वी सख़त आदेश दित्ता गिआ कि जिस इलाके विच्च नशा तसकरी होण ’ते कारवाई नां कीती गई उस अधिकारी ’ते शख़त कारवाई कीती जावेगी। इस युध्ध दी सीमा हद्द 31 मई 2025 निशचित कीती गई। इस सबंधी नशा तसकरां दी फड़ो फड़ी, नशा करन वालिआं नूं फड़के जेल्हां जां फिर नशा छडाऊ केंदरां विच्च भरती करन दी मुहिंम जंगी पध्धर ’ते चालू कीती गई। कई पुलिस करमचारी, जेल्ह अधिकारी अते आबकारी विभाग दे करमचारीआं दी मिलीभुगत वी साहमणे आई, जिनहां उत्ते तुरंत ऐकशन वी लिआ गिआ। सरवेखण विच्च इह तत्थ वी साहमणे आइआ कि कई वड्डे तसकरां नें आपणीआं बेनामी जाइदादां वी भेद खुल्ल्हण दे डर तों वेच दित्तीआं। नशा तसकरां दीआं गैर कानूंनी जाइदादां ’ते बुलडोज़र दा पंजा फेरन नाल इह शख़त सुनेहा देण दी वी कोशिश कीती गई कि नशा करन वाले जां वेचण वाले जां तां मुख्ख धारा विच्च आ जाण जां फिर जेळह दी हवा खाण लई तिआर रहिण।

पोसटरां, इशतिहारां, सैमीनारां अते होरडिंगां राहीं नशा मुकत पंजाब सिरजण दा सुनेहा दित्ता गिआ। पुलिस प्रशासन अते दूजे अधिकारी सरगरम भूमिका निभाउण विच्च यतनशील रहे। सिआसी आगूआं दी बिआनबाज़ी वी साहमणे आउंदी रही। कई थांवां ’ते पुलिस वल्लों तसकरां ’ते रेड करन समें तसकरां नें पुलिस पारटी ’ते हमले वी कीते। उस समें प्रशन वी उभ्भर के साहमणे आइआ कि जिहड़े तसकर पुलिस नूं अख्खां विखाउंदे हन, उनहां साहमणे निहत्थे पंच, सरपंच, नशा रोकू कमेटी दे मैंबर की कर सकदे हन?

मिथी होई तारीख़ निकल चुक्की है। साडे अग्गे गंभीर प्रशन है कि की इनहां तिंन महीनिआं विच्च नशिआं नूं ठल्ल्ह पई है? पंजाब दे पुलिस मुखी नें 31 मई, 2025 नूं प्रगटावा कीता कि युध्ध नशिआं विरुध्ध मुहिंम समें 8344 केस दरज़ करके 14734 नशा तसकरां नूं ग्रिफतार कीता गिआ। इस विच्च 1696 सूचीबध्ध नशा सपलाइर वी शामल हन। उनहां नें इह वी दस्सिआ कि पुलिस नें 596 किलोग्राम हैरोइन, 247 किलोग्राम अफीम, 14 टन भुक्की, 9 किलोग्राम चरस, 253 किलोग्राम गांजा, 25 किल्लोग्राम आईस, 15 किल्लोग्राम कोकीन, 25.70 लख्ख नशीलीआं गोलीआं, कैपसूल अते 10.76 करोड़ दी डरग्ग मनी बरामद कीती है। पुलिस मुखी वल्लों इह वी दस्सिआ गिआ कि 144 नशा तसकरां दीआं 74.27 करोड़ दीआं गैर कानूंनी ढंग नाल बणाईआं जाइदादां नूं जाम कीता गिआ। गैर कानूंनी बणीआं 104 जाइदादां ’ते बुलडोज़र वी फिरिआ। 1127 विअकतीआं नूं ऐन्न.डी. पी.ऐस्स. ऐकट दी धारा 64 अधीन नशा छडाऊ अते मुड़ वसेबा केंदरां विच्च भेजिआ गिआ। जेल्हां दे सुधार लई अते सरहद्द ’ते ऐंटी डरोन लगवाउण लई 500 करोड़ दी राशी राखवीं रख्खण सबंधी वी दस्सिआ गिआ।

इह सभ अंकड़े भावें पुलिस दी कारगुज़ारी दा चंगा पख्ख है, पर ज़मीनी पध्धर ’ते नशिआं दी अग्ग विच्च जवानी हालां वी झुलस रही है। सिविआं दी अग्ग मठ्ठी नहीं होई। खून दे अत्थरू केरदे मापे अते विलकदीआं मावां दे वैण मन नूं वलूंधर रहे हन। पंजाब विच्च युध्ध नशिआं विरुध्ध समें जां इस तों बाअद दीआं नशिआं कारन होईआं बहुत सारीआं मौतां विच्च कुझ दा ज़िकर ही ‘युध्ध नशिआं विरुध्ध’ दी कारगुज़ारी ’ते प्रशन चिंनह लाउंदा है।

13 मई, 2025 नूं अंम्रितसर ज़िल्हे दे मजीठिआ इलाके दे पंज पिंडां विच्च शराब दी हनेरी नें कहिर ढाह के 28 विअकतीआं नूं निगल लिआ। दुखांत इह वी है कि लोकां नें नजाइज़ शराब दी विकरी सबंधी मजीठिआ थाणे विच्च शिकाइत वी दरज़ करवाई सी पर पुलिस ‘युध्ध नशिआं विरुध्ध’ विच्च रुझ्झी होण कारन इस पासे धिआन नहीं दे सकी अते 28 घरां विच्च सत्थर विछ गए। इत्थे इह वी वरनणयोग है कि पंजाब दे अंदाज़न 28.3% लोक शराब पींदे हन अते तेरां करोड़ रोज़ाना पंजाबीआं दा शराब दे लेखे लगदा है। अंदाज़न पंजाब दे हरेक पिंड विच्च 16 विधवावां शराब दी करोपी कारन नरक भरिआ जीवन बतीत कर रहीआं हन। युध्ध नशिआं विरुध्ध दे आखरी दिन मिती 31.5.2025 नूं ज़िल्हा बठिंडा दे पिंड बखतौर वाला विच्च नशिआं विरुध्ध आवाज़ बुलंद करन वाले फौज विच्चों सूबेदार वजों सेवा मुकत रणबीर सिंघ नूं नशे दे तसकरां नें उसदे घर अग्गे ही छल्लीआं वांग कुट्ट के उसदीआं दोनों लत्तां तोड़ दित्तीआं। हुण उह बठिंडा दे प्राईवेट हसपताल विच्च इलाज करवा रिहा है। उसदे साथी नें नशे दे तसकरां वल्लों पाई दहिशत नूं देखदिआं ‘पिंड विकाऊ है’ दा इशतिहार कंध ’ते ला के सोशल मीडीआ ते पोसट पा दित्ती। दोशीआं नूं भावें फड़ लिआ, पर पिंड दे लोकां दी ज़बान ’ते है कि पिंड विच्च चिट्टा रिउड़ीआं दी तरहां विक रिहा है। उसे दिन फरीदकोट ज़िल्हे दे पिंड रोड़ी कपूरा दा नौजवान वी नशे नें निगल लिआ। गोनेआणा मंडी दे नरिंदरजीत सिंघ नूं बठिंडा दे सी.आई.ए. सटाफ वल्लों नशे दे शक्क विच्च फड़न उपरंत अंनही मारकुट्ट अते तसीहे देण उपरंत इकलौते पुत्त नूं मौत दे घाट उतार देण नाल जित्थे गोनेआणा मंडी बंद रही, उत्थे ही रोह भरे मुज़ाहरे राहीं लोकां नें ‘युध्ध नशिआं विरुध्ध’ नूं सिरफ सरकार दी प्रचारबाज़ी दे नाल नाल पुलिस दे जबर नूं वी निंदिआ। सता पारटी नाल सबंधत खेम करन इलाके दे पिंड भगवानपुरा दे सरपंच नें पिंड दे खेड मैदान विच्च खिलरीआं सरिंजां, कैपसूलां दे पत्ते, शराब दीआं खाली बोतलां दी वी.डी.ओ. सोशल मीडीआ ’ते पा के दुहाई पाई है कि पिंड नूं नशिआं दी महांमारी तों बचाइआ जावे। इस तरहां ही पिंड इसलामाबाद ज़िल्हा फाज़िलका दे सरपंच दा पुत्तर वी नशिआं नें निगल लिआ। तरनतारन ज़िल्हे दे पिंड फतिआबाद दे नौजवान दी नशे दी ओवरडोज़ नाल मौत हो गई। ढाई महीने पहिलां इसदा भरा वी नशे दी भेंट चहड़ गिआ सी। लोकां दा दोश है कि नशा पिंड विच्च रिउड़ीआं दी तरहां विक रिहा है अते तसकर शरेआम इह धंदा कर रहे हन। इत्थे ही 2 मई 2025 दीआं तिंन दिल कंबाऊ घटनावां दा ज़िकर करना वी ज़रूरी है:

1. फाज़िलका विखे इक्क सकूल दा विदिआरथी 6 ग्राम चिट्टे नाल फड़िआ गिआ।

2. कोटकपूरा दे गुरदुआरा साहिब विच्च इक्क सिपाही बाथ रूम विच्च चिट्टे दी वरतों करदा रंगे हत्थीं फड़िआ गिआ।

3. संगरूर जेल्ह दा डिपटी सुपरडैंट दो हवालातीआं नाल मिलके नशा सपलाई करदा फड़िआ गिआ।

इह दुखांत ही है कि जित्थे विदिआरथीआं दे हत्थां विच्च चिट्टे दीआं पुड़ीआं होण, जित्थे पुलिस दा सिपाही आप नशे दी दलदल विच्च धसिआ होवे अते जित्थे जेल्ह अधिकारी आप नशा सपलाई कर रिहा होवे, अजिहीआं घटनावां ‘युध्ध नशिआं विरुध्ध’ दे यतनां ’ते प्रशन चिंनह लाउंदीआं हन।

* * * * *