फ़रवरी 14, 2026

writingDetail.created_by
By: डा. रणजीत सिंघ

गिआन विगिआन दा सफ़ल लेखक – डा. फ़कीर चंद शुकला

डा. फ़कीर चंद शुकला कित्ते वजों अंतरराशटरी प्रसिध्धी दा भोजन विगिआनी है। उह पंजाब ऐगरीकलचरल यूनीवरसिटी तों बतौर प्रोफैसर (भोजन विगिआन) सेवा मुकत होइआ है। उह आपणी खोज अते लेखण कारज विच इंना रुझ्झिआ होइआ सी कि उसने कोई वी प्रबंधकी अफ़सरी लैण तों नांह कर दित्ती। उस दा नाम भावें फ़कीर चंद है पर आपणे विशे दे गिआन विच उह चोखा अमीर है। उसने आपणे खोज आधारित भोजन संबंधी गिआन नूं पाठकां तक्क रौचक कहाणीआं अते इकांगी नाटक लिख के पहुंचाण दा सफ़ल यतन कीता है। बच्चिआं लई लिखीआं उस दी पुसतकां नूं भरवां हुंगारा मिलिआ है। उह पंजाबी अते हिंदी दोवां भाशावां विच लिखदा है, इस करके उस दे पाठकां दा घेरा विशाल है। हिंदी विच लिखीआं उस दीआं पुसतकां दे भारत दीआं प्रमुख्ख भाशावां विच अनुवाद होए हन।

फ़कीर चंद नाल मेरी सांझ कालज वेले दी है। कालज विच उह भावें मैथों चार साल पिछ्छे सी पर साहितक रुचीआं करके साडी सांझ पै गई। खेती यूनीवरसिटी विच साहितक रुचीआं वाले घट्ट ही विदिआरथी हुंदे हन पर उस नूं लिखण दा शौक सी। उत्थे उह भाशण देण अते नाटकां विच किरदार निभाउण विच वी अग्गे सी। इंझ साडे दोहां दे शौक सांझे हो गए। असीं बहुत सारीआं भाशण प्रतीयोगतावां विच इकठ्ठिआं भाग लिआ ते इनाम जित्ते। मैं पहड़ाई पूरी करके यूनीवरसिटी विच ही अधिआपक लग्ग गिआ ते मैनूं सपीकर यूनीअन दा इंचारज बणाइआ गिआ। इंझ साडीआं मुलाकातां हुंदीआं ही रहीआं। उसने साहितक रुचीआं वाले कुझ होर विदिआरथीआं नाल रल के यंग राईटर ऐसोसीएशन दा गठन कीता ते मैं आपणा पूरा समरथन दित्ता। इह संसथा हुण वी वधीआ कंम कर रही है।

डा. महिंदर सिंघ रंधावा, जिहड़े उदों वाईस चांसलर सन, उनहां नाल मेरी पहिली जाण पछाण वी इसे संसथा दे वारशिक समागम विच प्रिथवी पाल सिंघ होरां करवाई सी। पहड़ाई पूरी करके इह कुझ समें लई पी जी आई चंडीगहड़ चला गिआ पर 1970 विच मुड़ यूनीवरसिटी विखे आ गिआ। हिंदी विच्च लिखीआं पुसतकां करके वधेरे मकबूलीअत मिलण लग्गी। इसने मैनूं प्रेरिआ कि मैं वी हिंदी विच लिखां।

फ़कीर चंद उदों दे सभ तों वध मकबूल रसाले सरिता विच छपदा सी। मैं वी आपणे लेख उत्थे भेजणे शुरू कर दित्ते, जिहड़े छपणे शुरू हो गए। इस नाल केवल पाठकां दा घेरा ही नहीं वधिआ, सगों कुझ पैसे वी मिलण लग्ग पए। कुझ समें पिछों मैनूं विदेश जाणा पिआ ते मेरा लेखण कारज बंद हो गिआ। इंझ हिंदी वाली खिड़की वी बंद हो गई।

फ़कीर चंद नूं बच्चिआं लई लिखे हिंदी विच नाटकां अते कहाणीआं दी पुसतकां नें वधेरे प्रसिध्धी दित्ती। उस दीआं किताबां देश दीआं दूजीआं भाशावां विच अनुवाद हो के छपीआं अते कई सरकारां नें उस नूं सनमानित कीता। पंजाब सरकार दे भाशा विभाग वलों उस नूं श्रोमणी लेखक दा सनमान वी प्रापत होइआ है अते उस दीआं सत्त किताबां नूं सनमानित कीता गिआ है। इनहां विच हिंदी अते पंजाबी दी किताबां शामिल हन। बच्चिआं दीआं पुसतकां नूं स्री हरिक्रिशन साहिब इनाम ते चार किताबां नूं वी गिआन विगिआन लई इनाम दित्ते गए हन। शाइद किसे होर लेखक दीआं इंनीआं किताबां नूं भाशा विभाग नें इनाम दित्ते होण।

भारत सरकार वलों भोजन विगिआन बारे लिखण करके उस नूं जे ऐस्स परूथी सनमान नाल सनमानित कीता गिआ। उसदीआं पंज किताबां, कुदरत अते सिहत, ससता भोजन-वधीआ भोजन, तंदरुसत रहिण लई खुराक अते रोगां तों बचाउ लई भारत सरकार वलों सनमानित कीता गिआ है। उस नूं मिले इनामां अते सनमानां दी लिसट बहुत लंबी है। पिछले साल डा. गुरदेव सिंघ खुश फाऊंडेशन वलों उस नूं सनमानित कीता गिआ। विशव भोजन इनाम जेतू अते चौलां दा बादशाह वजों जाणे जांदे विगिआनी डा. खुश नें आखिआ सी, इस दीआं प्रापतीआं महान हन।

भोजन संबंधी लोक जागरूकता लई अजिहा बहुत घट्ट विगिआनीआं वलों कीता गिआ है। सठ्ठ किताबां दे लेखक दीआं पुसतकां ’ते आधारित गुरू नानक देव यूनीवरसिटी अते पंजाबी यूनीवरसिटी दे कुझ विदिआरथीआं नें ऐम्म फिल अते पीऐच्च. डी दी डिगरी प्रापत कीती है। उत्तर प्रदेश सरकार वलों बाल साहित लई आपणा 2.50 लख दा सनमान उस नूं दित्ता गिआ। पंजाबी जागरण नें आपणे इक साल पूरा होण ’ते विशाल समागम कीता, जिस विच होर सख़शीअतां दे नालो नाल फ़कीर ते मैनूं वी सनमानित कीता गिआ पर फ़कीर चंद दी शरत सी कि सानूं घरों लै के जावो ते छड्डो। इह उस दे सवैमाण दा प्रगटावा सी। उस दे लिखे नाटक सकूलां, कालजां, दूरदरशन अते होर संसथावां वलों खेडे जा रहे हन।

फ़कीर चंद दीआं लिखतां सकूली पुसतकां दा हिस्सा वी बणीआं हन। जित्थे उह उच कोटी दा लेखक है, उत्थे उह इक वधीआ बुलारा वी है। संतुलित भोजन संबंधी सकूल, कालज, सिखलाई केंदर, रेडीओ, टी वी अते होर सवै सेवी संसथावां वलों उस दे लैकचर करवाए जांदे हन। भोजन संबंधी लिखण दे नाल नाल उसने समाजिक कुरीतीआं विरुध्ध कहाणीआं अते नाटक वी लिखे हन। उह विअंगकार वी है। उस दे विअंग बेबाक हुंदे हन। इस दे नाल ही उस नें समाज सेवा दे कारज वी अरंभे होए हन। उस नें आपणी सवरगवासी जीवन साथण दे नाम उते सनेह प्रभा शुकला मैमोरीअल टरसट बणाइआ होइआ है, जिस राहीं उह लोड़वंद विदिआरथीआं दी सहाइता करदा है। समाज सेवा करन वालिआं अते लेखकां दा सनमान वी कीता जांदा है। इक नामुराद बिमारी नाल लड़ाई लड़दिआं होइआं वी उह उसे हिंमत अते उतशाह नाल आपणे कारज कर रिहा है। सवै भरोसे नाल भरपूर उह हमेशा चहड़दी कला विच रहिंदा है।

* * * * *