अप्रैल 19, 2025

writingDetail.created_by
By: प्रिंसीपल सरवण सिंघ

डा. सरदारा सिंघ जौहल दी पंजाबीआं नूं हाक

“मैनूं मेरी पसंद दा मुख्ख मंतरी दिउ। जे पंजां सालां विच्च पंजाब नूं मुड़ खहड़ा नां कीता तां बेशक मैंनूं चौंक विच्च खहड़ा के गोली मार दिओ!” इह कहिणा है ‘खेती अरथचारे दे धरू तारे’ पदम भूशन डा. सरदारा सिंघ जौहल दा।

इहनीं दिनीं उह ते उहनां दे साथी लोकां दे संविधानक अधिकारां लई ‘लोक जमहूरी लहिर’ चला रहे हन जिसदे तिंन वड्डे इकठ्ठ हो चुक्के हन। आम लोकां अते बुधीजीवीआं दा हुंगारा उतशाह भरिआ है। पहिला इकठ्ठ पिंड खोसा पांडो, दूजा जलालाबाद ते तीजा मुल्लांपुर होइआ। लोटू सरकारां तों सते होए हर वरग दे लोक आपमुहारे इनहां इकठ्ठां विच्च आए। लोक जमहूरी अधिकार लहिर दी अगवाई करन वाले डा. जौहल बारे शाइद सारे लोकां नूं पूरी जाणकारी नां होवे, इस लई उहनां बारे कुझ विसथार विच्च दस्सणा ज़रूरी है।

डा. जौहल विदवता दा भर वगदा दरिआ है। गिआन दा लट-लट बलदा चिराग़ जिस नाल नित्त नवें दीवे जगदे हन। उनहां दी सवै जीवनी ‘रंगां दी गागर’ लख्खां पाठकां नें पहड़ी है जिसदीआं अनेकां ऐडीशनां छप चुक्कीआं हन। उनहां नें अनेकां खोज पत्तर, रिपोरटां अते अंगरेज़ी विच्च उच्च पाए दीआं पुसतकां लिखीआं हन। उनहां नूं वडेरी उमर विच्च वी आहरे लग्गे वेख के हर किसे नूं प्रेरना मिलदी है कि आपां वी कुझ करीए। उसे प्रेरना सदका मैथों उनहां दी जीवनी ‘रंगां दी गागर वाला सरदारा सिंघ जौहल’ लिखी गई जो पीपलज़ फोरम बरगाड़ी नें छापी।

डा. जौहल अंतरराशटरी पध्धर दे खेती अरथशासतरी हन। उनहां दीआं सेवावां कौमांतरी खेतरां तक पहुंचीआं हन ते उह चाली कु मुलकां विच्च जा चुक्के हन। उह सच्चे-सुच्चे, सुहिरद, ईमानदार अते उच्चे किरदार दे मालक हन। विदवता दे बाबा बोहड़। उह भारत दे साबका प्रधान मंतरी डा. मनमोहन सिंघ तों चार साल वड्डे हन। दोवें सरदार धनंतर अरथशासतरी हन जो पछ्छमी पंजाब विच्च जंमे पले। डा. मनमोहन सिंघ दा पिंड पोठोहार विच्च गाह है ते डा. जौहल दा बार विच्च चक्क 104 समरा-जंडिआला। देश दी वंड समें इह पिंड पाकिसतान विच्च चले गए गए। पाकिसतान विच्चों उज्जड़े के इह दोवें पेंडू नौजवान चहड़दे पंजाब दे कालजां अते यूनीवरसिटीआं विच्च पहड़ के भारती यूनीवरसिटीआं दे माणयोग प्रोफैसर बणे। दोहां नें यू.ऐन्न.ओ. विच्च सेवा कीती, भारती रिज़रव बैंक दे डाइरैकटर बणे ते दोवें भारत दे प्रधान मंतरीआं दी आरथिक सलाहकार कौंसलां दे मैंबर रहे। डा. मनमोहन सिंघ वरलड बैंक विच्च कंम करन अते भारत दे ख़ज़ाना मंतरी बणन पिछ्छों दो वार भारत दे प्रधान मंतरी बणे पर डा. जौहल राज सत्ता मगर नां गए।

डा. जौहल दो यूनीवरसिटीआं दे वाईस चांसलर, डाइरैकटर रिसरच पंजाब खेतीबाड़ी यूनीवरसिटी लुधिआणा, अमरीका दी ओहाईओ सटेट यूनीवरसिटी दे विज़टिंग प्रोफैसर, इंडीअन कौंसल आफ़ ऐगरीकलचरल रिसरच दे नैशनल प्रोफैसर आफ ऐंमीनैंस इन इकनौमिकस, खेती लागतां ते कीमतां कमिशन दे चेअरमैन, भारत दे चार प्रधान मंतरीआं दी आरथिक सलाहकार कौंसल दे माणयोग मैंबर, डाइरैकटर सैंटरल गवरनिंग बोरड आफ रिज़रव बैंक, कनसलटैंट वरलड बैंक, ऐडीटर इन चीफ मैन्न ऐंड डिवैलपमैंट मैगज़ीन अते योजना बोरड पंजाब दे उप चेअरमैन रहिण पिछ्छों सैंटरल यूनीवरसिटी आफ़ पंजाब, बठिंडा, दे पहिले चांसलर बणे।

बणे तां उह होर वी बहुत कुझ पर सिआसत दीआं पौड़ीआं नहीं चहड़े। इसे करके उहनां दी चरचा डा. मनमोहन सिंघ जिंनी नहीं होई। चोण लड़न दा मौका मिलण दे बावजूद उनहां नें सिआसी चोण लड़न दी हामी नहीं भरी। हामी भरदे तां पंजाब/केंदर दे वित मंतरी सहिजे ही बण सकदे सन। गवरनर लग्ग सकदे सन, राजदूत हो सकदे सन, उप राशटरपती ते राशटरपती बणन दे राह पै सकदे सन। उनहां दा बिंब इक्क साऊ, सादे, मिहनती, मिलापड़े ते खुल्ल्ह-दिले विदवान दा बणिआ होइआ है। वड्डे हो के वी उह किसे नूं आपणी वडत्तण महिसूस नहीं होण दिंदे। हरेक नूं इंज लग्गदा है जिवें जौहल आपणा परिवारक वडेरा होवे।

डा. जौहल ते डा. मनमोहन सिंघ कच्चे कोठिआं वाले पिंडां विच्च जंमे पले ते तप्पड़ां वाले सकूलां विच्च अनटरेंड अधिआपकां तों पहड़े। दोहां नें मुढ्ढले अख्खर अलफ़ बे ते एका दूआ रेते उत्ते लिखणे सिख्खे सन। उनहां दा आला दुआला अणपहड़ लोकां दा सी जित्थे मैट्रिक पास वी कोई घट्ट ही मिलदा सी। सकूलां दे उसताद वी अठ्ठ दस जमातां ही पहड़े हुंदे सन। बहुतिआं नें मासटरी दा कोई कोरस नहीं सी कीता हुंदा। पर उनहां अंदर पहड़ाई कराउण दा मिशनरी जज़बा हुंदा सी।

उदों पिंडां विच्च शहिरी विद्दिआ दा चानण नहीं सी अप्पड़िआ। विदिआथीआं दे पहड़न लिखण लई काइदे ते फट्टीआं सन। कानिआं दीआं कलमां, सूफ दी सिआही अते फट्टीआं पोचण लई गाचणी सी। इह कुदरत दा क्रिशमा ही है कि उस माहौल विच्च मुढ्ढली विद्दिआ हासल करन वाले सरदारा सिंघ ते मनमोहन सिंघ विशव दे उघ्घे अरथशासतरी बणे!

सवाल पैदा हुंदा है कि अज्ज कल्ल्ह महिंगीआं फीसां लैण वाले, टिऊशनां करन/कराउण वाले, बच्चिआं तों बचपन दी बादशाही खोहण वाले, किताबां कापीआं दे भार हेठां बच्चिआं नूं दबाउण वाले, सिहतां गुआउण वाले, ऐनकां लुआउण वाले ते इमतिहानां दीआं चिंतावां विच्च डबोई रख्खण वाले माडरन सकूल काहदे लई वधी फुल्ली जांदे हन? विदिआरथीआं नूं उह जो बणाउंदे हन, उह किसे तों गुझ्झे नहीं। लोक भलाई करन वाले ईमानदार इनसान बणाउण दी थां उह ज़िआदातर पैसे कमाउण दीआं मशीनां तिआर कर रहे हन। कैरीअर बणाउण दे नां उत्ते बच्चिआं तों बचपन खोह लैणा, जुआनां तों जुआनी ते बज़ुरगां तों बज़ुरगी, इह किध्धरली पहड़ाई ते किध्धरली तरक्की है? सोचणा चाहीदा है कि साडी सिख्खिआ नीती साडे बच्चिआं नूं किध्धर नूं लिजा रही है? जे पुराणे साधारन सकूल सुहिरद इनसान ते विदवान पैदा करदे रहे हन तां हुण दे आधुनिक सकूलां नूं की बिमारी पई है?

डा. निरमल सिंघ लांबड़ा नें सही लिखिआ है, “डा. जौहल सवैमानी, अणखीला, संवेदनशील, सोचवान, अग्गेवधू, धीरजवान ते किरती मनुख्ख है। उस नूं आपणी मिट्टी नाल हकीकी मोह है। उह हमेशा निरभउ ते निरवैर हो के विचरदा है। उजड्डवाद दी हउमै तों उह पूरी तरहां मुकत है। पेंडू पिछोकड़, पंजाबी मां बोली, हत्थीं कंम करन, सदा सच्च उत्ते पहिरा देण ते खरी खरी कहिण उत्ते साडे वड्डे वीर जौहल नूं जिहड़ा माण है, उह उच्चे तों उच्चे अहुदे हासल करन विच्च कदी रोड़ा नहीं बणदा।”

डा. जौहल 92 साल दे हो के वी जुआनां वाले जोश नाल भरे होए हन। अजे वी 18 अदारिआं अते सभावां दे चेअरमैन हन। शुभ शगन है कि उह लोक जमहूरी अधिकार लहिर दी अगवाई करन लग्गे हन। इह जरनैल शाम सिंघ अटारी वाले वरगा करम है। लोकां नूं भरवां साथ देणा चाहीदा है। दुआ करदे हां उह नरोई सिहत नाल सैंचरी मारन, लंमी उमर जिऊण, विदवता दा चानण वंडदे रहिण ते पंजाब नूं पैरां सिर करन विच्च सहाई होण। वेखदे हां उनहां दी हाक किंने कु पंजाबीआं नूं सुणदी है ते जमहूरी अधिकार लहिर नाल जुड़न लई जगाउंदी है।