मार्च 15, 2026

writingDetail.created_by
By: गुरचरन सिंघ नूरपुर

भारत किउं नहीं बणिआ शहीदां दे सुपनिआं दा देश

15 अगसत 1947 नूं असीं आजाद होए। इसे दिन ही हिंदुसतान दी धरती दो हिस्सिआं विच्च वंडी गई। उत्तरी भारत दे खुशहाल खित्ते पंजाब नूं आजादी दी बहुत वड्डी कीमत तारनी पई। सदीआं तों इकठ्ठे रहि रहे लोक लख्खां लोकां नूं घरबार छड्ड के इध्धरों धरम दे नाम ‘ते नवें बणे देश पाकिसतान जाणा पिआ ते उध्धरों इध्धर आउणा पिआ। इह धरम अधारत वंड सी। दस लख्ख दे करीब लोक फसादां विच्च कतल होए। हजारां मुटिआरां नें इस दिन आपणी इज्जत आबरू बचाउण लई आपणी जान दी आहूती दित्ती। लोक आपणीआं जहड़ां तों हिल्ल गए। आपणे आप नूं गवा आए लोक सालां तक्क आपणे आपे नूं लभ्भदे बरबादी दी दासतान सुणाउंदे अते अतीत नूं याद करके हउके भरदे अज्ज वी वेखे जा सकदे हन। आपणी धरती तों उख्खड़ के हवा विच्च लटकदे लोक पुछ्छदे रहे कि की करनी असीं इह अजादी?

देश नूं आजाद कराउण लई हर धरम जात दे लोकां नें बहुत वड्डीआं कुरबानीआं दित्तीआं पर अजादी लई सभ तों वध्ध कुरबानीआं पंजाब दे लोकां दे हिस्से आईआं। आजादी मिलण ते संताप वी सभ तों वध्ध पंजाब दे लोकां नूं भोगणा पिआ। जिस आजादी दे असीं जशन मनाउंदे हां इह उह आजादी नहीं है जिस नूं साडे महान शहीदां नें चितविआ सी। इत्थे सानूं शहीदे आजम सरदार भगत सिंघ दे शबद याद आउंदे हन जो फांसी दित्ते जाण तों कुझ दिन पहिलां उनहां आपणे क्रांतीकारी साथीआं दे नां इक्क खत विच्च लिखे सन। भगत सिंघ नें लिखिआ सी, ‘बसतीवादी अंगरेज़ हकूमत खिलाफ लड़ाई साडी अंतिम लड़ाई नहीं, इह लड़ाई तां साडा पहिला मोरचा है। असली लड़ाई तां इस तों बाअद नाबराबरी अते बेइनसाफ दा खातमा करन लई लड़ी जावेगी।’

जंग-ए-अजादी दे महान शहीदां दीआं वड्डीआं लासानी कुरबानीआं नाल इह देश आजाद होइआ। पर महान शहीदां दे असल मनोरथ नूं विसार दित्ता गिआ। जिस निज़ाम नूं बदलण लई आजादी दी वेदी ते हजारां सूरबारी कुरबान होए देश दो हिस्सिआ विच्च वंडिआ गिआ, उह निज़ाम नूं बदलिआ नहीं जा सकिआ। इस दा कारन शाइद इह सी देश दे लोकां नूं वड्डे लारे ला के प्रचाइआ गिआ। दूजा कारन इह सी कि देश वंड नाल बरबादी दा शिकार होए लख्खां लोकां नूं रोजी रोटी दे फिकर नें उहनां शहीदां दे असल मनोरथ तों भटकाअ दित्ता।

आजाद भारत दे लोक पिछले 69 सालां तों हर पंज साल बाअद आपणे चंगे भविख्ख दी आस नाल सरकारां चुणदे हन। हर वार चिहरे बेशक्क बदलदे हन पर बाहला कुझ बदलदा नहीं अते नां ही बदलण दी आस नज़र आ रही है। आजादी लई कुरबानीआं तां हर वरग, जात, धरम दे लोकां नें कीतीआं पर आजादी दा निघ्घ इक्क खास वरग नूं नसीब होइआ। इहनां विच्चों कई घराणे उह हन जो आजादी तों पहिलां अंगरेजां हकूमत दे वफादार बणे रहे।

बेशक्क देश नें वख्ख वख्ख खेतरां विच्च कुझ हद्द तक्क तरक्की हासल वी कीती पर आम लोकां दीआं जिऊण हालतां सुधारन, निआं, इनसाफ, गरीबी, मंदहाली अते बेरोज़गारी दूर करन लई जो कुझ कीता जाणा चाहीदा सी उह नहीं कीता जा सकिआ। आजादी तों बाअद इत्थे अमीरी गरीबी दा पाड़ा बड़ी तेजी नाल वधिआ है। बहु गिणती लोक सत्त दहाके बीतण दे बाअद वी मुढ्ढलीआं लोड़ां दे मुथाज हन। लख्खां बेघरे लोक गल पाटीआं लीरां पाई पुलां, रेलवे सटेशनां दे सहारे दिन कटीआं कर रहे हन। किसानां मजदूरां दी बांह फड़न वाला कोई नजर नहीं आ रिहा। मंदहाली दा शिकार होए उह वड्डी तादाद विच्च आतम हत्तिआवां कर रहे हन। आजाद भारत दीआं राजगद्दीआं दा निघ्घ माण रहे अते माणदे आए लोकां लई इह शरमनाक गल्लां हन। देश दे लख्खां पहड़े लिखे नौजुआन लड़के लड़कीआं सड़कां चौकां विच्च रोज़गार लई धरने मुज़ारहे कर करदे हन। इहनां नूं अंगरेज़ हकूमत दी तरज़ ’ते अकसर छल्लीआं वांग कुट्टिआ मारिआ जांदा है। उहनां नूं अहिसास कराइआ जांदा है कि इस देश मालक तुसीं नहीं हो बलकि राजगद्दीआं ते बैठे लोक हन अते उह आपणी मरज़ी अनुसार नीतीआं घड़नगे। थाणिआं कचिहरीआं विच्च मनुख्खी हक्कां दा घाण हुंदा है। निआं इनसाफ लैण लई लोकां नूं इस दी वड्डी कीमत तारनी पै रही है।

साडे देश नूं तिंन नावां इंडीआ, भारत अते हिंदुसतान दे नाम नाल बुलाइआ जांदा है। आजादी तों बाअद दा देश इहनां तिंन अवसथावां विच्च वंडिआ वी नज़र आउंदा है। ‘इंडीआ’ लफज़ उहनां लोकां दी नुमाइंदगी करदा है, जो सरकारां नूं आपणे ढंग नाल चलाउण दी ताकत रख्खदे हन। अबानीआं, अडानीआं, टाटिआं, बिरलिआं दी इस जमात कोल बेतहाशा सरमाइआ इकठ्ठा होइआ। देश दे केवल 1% धनाढ लोक मुलक दे 50% सरमाए ते काबज़ हन। देशां देशातरां दे हद्दां बंने इहनां लई कोई अरथ नहीं रख्खदे। इह लोक आजादी तों बाअद तेज़ी नाल अमीर होए बेतहाशा सरमाइआ इहनां नें इकठ्ठा कीता। सरकार कोई वी होवे, इहनां दे कारोबार दिन दुगणी रात चौगणी तरक्की करदे आए हन अते कर रहे हन। सरकारां इहनां दे जानमाल दी राखी करके आपणे धंनभाग समझदीआं हन। इहनां नूं सरकारी बैंकां तों वड्डीआं सबसिडीआं दित्तीआं जांदीआं हन। प्रशासनिक विवसथा अते पुलीस तंतर ‘इंडीआ’ दी सेवा लई तत्तपर रहिंदा है।

दूजी जमात जो ‘भारत’ दी नुमाइंदगी करदी है मध्ध वरगी लोक हन। इहनां दे हालात भावें ठीक हन, देश दे वख्ख वख्ख खित्तिआं विच्च अकसर अजिहे हालात बण जांदे हन जदो इह जमात वी आपणे आप नूं असुरख्खिअत महिसूस करन लग्ग पैंदी है।

तीजी ‘हिंदुसतान’ शबद दी नुमाइंदगी करन वाली जमात दी अज्ज वी हालत उही है जो आजादी तों पहिलां सी। अजादी ते 69 साल बीत जाण ते वी देश दी लगभग अध्धी आबादी अति मंदे हाल विच्च है। इह लोक दुनीआं दे सभ तों वड्डे लोकतंतरी कदरां कीमतां दे ढांचे वाले इस देश दी मौजूदा विवसथा विच्च महिज़ वोट बणके रहि गए हन।

देश दे करोड़ां लोक, जिहनां दे वड्डे वडेरिआं नें देश दी आजादी, विकास अते तरक्की लई किसे नां किसे रूप विच्च आपणा खून पसीना वहाइआ, नूं हाशीए ’ते कर देण दी कवाइद चल्ल रही है। देश दीआं हद्दां सरहद्दां दी राखी करन वाले महान सूरवीरां दीआं महान कुरबानीआं नूं केवल लोड़ वेले ही याद कीता जांदा है। हकीकत शाइद इह है कि हर युग्ग विच्च कुरबानीआं करन वाले लोक होर हुंदे हन अते राजभाग संभालण वाले लोक होर। देश दे लख्खां किरती किसान, मज़दूर, जो पूरी जिंदगी हड्ड भंनवीं मिहनत करदे हन अते अंत नूं इहनां दे हत्थ खाली हुंदे हन। इहनां कोल आपणे बच्चिआं नूं चंगी विद्दिआ दिवाउण लई चंगे साधन नहीं हन। मामूली बिमारीआं दे इलाज लई पैसे नहीं हन। इहनां बदकिसमत लोकां नूं सरकारां रोज़गार दे के साधन संपंन करके सवैमाण दी जिंदगी जिऊण लई यतन नहीं करदीआं, बलकि खैरातां लैण लई इहनां नूं दहाकिआं तों नीले पीले कारडां विच्च उलझाइआ जा रिहा है। आटा दाल अते कणक चौल वंड के इहनां नूं सरकारां दे रहिमोकरम दे पातर बणा के रख्खिआ होइआ है। तकनीकी विकास अते मशीनीकरन नें हत्थीं कंम करन वाले किरतीआं दे रोज़ी रोटी दे वसीलिआं नूं कुझ कु हत्थां विच्च दे दित्ता है इहनां लई सरकारां वल्लों रोजगार दे बदलवें प्रबंध कीते जाणे चाहीदे सन। कंम दे घंटिआं नूं घट्ट करन अते शिफटां विच्च कंम देण दी कवाइद शुरू होणी चाहीदी सी पर इस पासे वल्ल राज करदीआं शकतीआं दा कोई धिआन नहीं। दहाकिआं तों मंदहाली दा जीवन जिउं रहे इहनां लख्खां लोकां नूं गरीबी-मंदहाली विच्चों कढ्ढण लई देश दी किसे पारटी कोल कोई ठोस प्रोगराम नहीं है। हर वार इहनां किसमत दे मारे लोकां नूं थोक विच्च नाहरे वाअदे वेचे जांदे हन। इहनां नूं आटे दाल वरगे प्रोगराम पेश करके माण महिसूस करवाइआ जा रिहा है।

हर पंज साल बाअद देश दे आजादी दिहाड़े ’ते हुंदे सरकारी प्रोगरामां विच्च तरकीरां विच्च इह किहा जांदा है देश नूं शहीदां दे सुपनिआं दा देश बणाउणा अजे बाकी है। जेकर सत्त दहाके बीतण दे बाअद वी देश शहीदां दे सुपनिआं दा देश नहीं बण सकिआ तां कौण लोक हन जो इस विच्च रुकावटां बणदे आए हन? देश दा पहड़िआ लिखिआ तबका बड़ी तेज़ी नाल बाहरले मुलकां दा रुख कर रिहा है। बेरोज़गारी सभ तरहां दे हद्दबंने पार गई है। इक्क पीअन दी नौकरी लई इक्क लख्ख लोक इकठ्ठे हो जांदे हन। प्रशासनिक विवसथा सुधरन दी बजाए दिनों दिन विगड़ रही है। देश दा कुदरती वातावरण तेज़ी नाल बरबाद कीता जा रिहा है। देश दे वख्ख वख्ख हिस्सिआं विच्च बेविशवासी दा माहौल बण रिहा है। वड्डे पध्धर ते फिरकाप्रसती नूं जाण बुझ्झ हवा दित्ती जा रही है। अंधविशवास अते रूड़ीवादी गतीविधीआं दा पासार तेज़ी नाल हो रिहा है। हक्क सच्च अते निआं इनसाफ दी गल्ल करदी हर आवाज़ नूं दबाउण दी कोशिश कीती जा रही है। शाइद इसे लई आजादी दे तराने पहिलां वी गाए जांदे सन अज्ज वी गाए जांदे हन पर इहनां विचला जोश हुण कुझ्झ मठ्ठा पै गिआ है। आम लोकां विच्च आजादी प्रती उतशाह वधण दी बजाए घटण लग्गिआ है।

देश दे आम लोकां नूं हुण फोके लारिआं, वाअदिआं, भरोसिआं अते दिलासिआं दी लोड़ नहीं। अज्ज समें दी इह मंग है कि वोटां वेले जो हत्थ लोकां अग्गे जुड़दे हन राजगद्दी ’ते बहि के उह लोकां लई मुक्के नां बणन। आम लोकां दे दुख्खां दरदां नूं समझण लई वड्डे उपराले कीते जाण। फिरकाप्रसत ताकतां नूं पछाड़ के देश हितां लई कंम कीते जाण। पूरे देश दे किसानां मजदूरां दी बांह फड़ी जावे। हर वरग दे बच्चिआं दी पहड़ाई इक्कसार होवे। नौजवानां लई वध्ध तों वध्ध रोज़गार दे वसीले पैदा कीते जाण। आम लोकां दी जानमाल दी राखी लई सरकारां आपणे फरज समझण। देश दे करोड़ां नागरिक जो आजादी दे हक्कां तों विरवे हन, दी हालत बिहतर बणाउण लई वड्डे प्रोगराम उलीके जाण। आम लोकां लई वोटां दौरान वकती जिहे फैसले नां लए जाण बलकि लोकां दी बिहतरी लई वड्डे प्रोगराम बणा के उहनां ते कंम होवे।

*****