सुखदेव सिंघ शांत सिख्ख विचारधारा नूं लोकाई तक्क पहुंचाउण लई प्रतीबध्धता नाल पुसतकां लिखके मनुख्खता नूं जागरूक करन विच्च विलख्खण योगदान पा रिहा है। हुण तक्क उस दीआं तेरां धारमिक रंग विच्च रंगीआं होईआं पुसतकां प्रकाशत हो चुक्कीआं हन। आम तौर ‘ते गुरू साहिबान अते उनहां दी बाणी बारे ही बहुता साहित लिखिआ गिआ है, प्रंतू सुखदेव सिंघ शांत दी ख़ूबी है कि उसने गुरू साहिब दी बाणी तों इलावा पहिलां भगतां अते हुण भट्ट साहिबान दी बाणी बारे लिखिआ है। इस लई उह वधाई दा पातर है। ‘गिआरां भट्ट साहिबान’ उसदी चौधवीं पुसतक है। इस तों इलावा उसदे चार गुरमति नाल संबंधत ट्रैकट वी प्रकाशत हो चुक्के हन। इस पुसतक नूं उसने चार अधिआइ विच्च वंडिआ है। लेखक नें ‘गिआरां भट्ट साहिबान’ दे सवई्ईए अरथात भट्ट-कावि नूं बाणी दा ही दरजा दित्ता है, किउंकि स्री गुरू अरजन देव जी नें उनहां दे सवई्ईए स्री गुरू ग्रंथ विच्च शामल करके बाणी दा दरजा दे दित्ता है, भावें इह सवई्ईए गुरू साहिबान दी उसतत विच्च ही कहे गए हन। मुख तौर ‘ते सवई्ईए छंद दी वरतों कीती गई है, प्रंतू रड, झोलना अते सोरठा छंद वी वरते गए हन। सवई्ईआं दी साहितक अमीरी कावि-अलंकार, कावि-रस, कावि-रूप, कावि-छंद अते अखाणा-मुहावरिआं दी वरतों तों पता लग्गदी है। पहिले अधिआइ ‘भट्ट साहिबान दी गिणती, उनहां दे मुखी अते सवई्ईए उचारन दे समें-सथान बारे’ विच्च सुखदेव सिंघ शांत नें उदाहरणा दे वख्ख-वख्ख विदवाना दी जाणकारी दा अधिऐन करन तों बाअद इह साबत कीता है कि भट्ट साहिबान दी गिणती गिआरां ही है, भावें कई विदवाना नें इह गिणती वख्खरी-वख्खरी दित्ती है, किउंकि कई थावां ते इक्को नाम नूं वख्ख-वख्ख तरहां लिखिआ गिआ है, जिवें कलसहार, कल्ह अते टल्ल लिखिआ है। सवई्ईए दी कुल गिणती वी 123 दस्सी है। वख्ख-वख्ख भट्ट साहिबान नें वख्ख-वख्ख समें वख्ख-वख्ख गुरू साहिबान दी प्रसंसा विच्च सवई्ईए लिखे ते लिखती रूप विच्च संभाले। इनहां नें पहिले, दूजे, तीजे अते चौथे गुरू साहिबान दी सिफ़त सलाह विच्च पहिलां ही लिखे होए सन। पंजवें गुरू साहिब नूं गोइंदवाल साहिब विखे हाज़र हो के पहड़े, गाए अते सुणाए। भट्ट कलसहार जी, भट्ट मथुरा जी अते भट्ट हरिबंस जी नें पंजवें गुरू जी दी उसतत विच्च 21 सवई्ईआं दी रचना कीती सी। भट्ट कलसहार जी नूं मुख भट्ट जी वजों मंनिआं गिआ है, किउंकि उसने सभ तों वध्ध 54 शबद लिखे हन, प्रंतू सभ तों पहिला भट्ट भिखा जी सन। दूजा अधिआइ ‘गिआरां भट्ट साहिबान दे जीवन संबंधी’ है। भट्ट गौड़ ब्राहमण आपणे जजमाना दीआं बंसावलीआं वहीआं विच्च दरज करदे सन। बहुते सुलतानपुर लोधी आ के वस गए। भट्ट भिखा जी सच्च दी भाल विच्च ऐधर ओधर भट्टकदे स्री गुरू अमर दास जी कोल पहुंच गए। उथे रहिके उसने गुरू जी दी सिफ़त विच्च सवई्ईए लिखे।
पहिले 10 भट्ट साहिबान भट्ट भिखा जी दे संबंधी ही सन। भट्ट नल्हा दा सिध्धा संबंध नहीं सी। भट्ट भिखा जी दे तिंन सपुत्तर भट्ट मथुरा जी, भट्ट जालप जी ते भट्ट कीरत जी सन, भट्ट मथुरा जी गोइंदवाल साहिब स्री गुरू अमरदास जी दे दरबार विच्च दरशना लई आए ते 20-25 साल दी उमर विच्च गुरू रामदास जी अते स्री गुरू अरजन देव जी दी उसतत विच्च सत्त-सत्त सवई्ईए उचारे। भट्ट जालप जी नें वी गोइंदवाल साहिब रहि के स्री गुरू अमरदास जी दी सिफ़त विच्च पंज सवई्ईए उचारे। भट्ट कीरत जी नें वी स्री गुरू अमरदास जी अते स्री गुरू रामदास जी बारे चार-चार सवई्ईए उचारे सन। इस लई इनहां दा समां गुरू साहिबान वाला ही है। भट्ट भिखा जी दे भतीजे भट्ट सल्ह जी ते भट्ट भल्ह जी भट्ट सोखा जी दे सपुत्तर सन। भट्ट सल्ह जी नें स्री गुरू अमरदास संबंधी इक्क सवई्ईआ अते स्री गुरू रामदास जी बारे दो सवई्ईए उचारे सन। भट्ट भल्ह जी नें इक्क सवई्ईआ स्री गुरू अमरदास जी संबंधी उचारिआ। भट्ट बल्ह जी नें स्री गुरू रामदास जी दी हज़ूरी विच्च स्री गुरू अंगद देव जी, स्री गुरू अमरदास जी अते स्री गुरू रामदास जी दी उसतत विच्च पंज सवई्ईए उचारे। इसे तरहां भट्ट हरिबंस जी नें पंजवें गुरू जी दी उसतत विच्च दो सवई्ईए उचारे सन। भट्ट कलसहार जी नें पहिले गुरू तों लै के पंजवें गुरू साहिब तक्क 54, सारे भट्ट साहिबान तों ज़िआदा सवई्ईए लिखे सन। भट्ट गयंद जी नें चौथे गुरू दी उसतत विच्च तेरहां सवई्ईए उचारे सन। भट्ट नल्ह जी नें स्री गुरू रामदास जी दी उसतत विच्च 16 सवई्ईए लिखे ते उचारे सन।
तीजा अधिआइ ‘गिआरां भट्ट साहिबान दी बाणी दा विशा-वसत’ू है, पंज गुरू साहिबान दी सिफ़त दी अंतरीवी भावना विच्च इक्क गुरू-जोति सतिगुर भाव इक्क वाहिगुरू दी जोति दी सिफ़त ही है। पंज गुरू-विअकतीआं दे रूप विच्च इक्क ही गुरू-जोति भाव अकाल पुरख दी जोति दी वडिआई इनहां इक्क सौ तेई सवई्ईआं दा मूल केंदरी विशा है। इस मूल विशे दे अंतरगत ही कुझ गुरमति सिधांतां संबंधी वी सानूं अनमोल दिशा-निरदेश प्रापत हुंदे हन। कुल्ल मिलाके इनहां सवई्ईआं दे विशा-वसतू नूं विचारन लई असीं अठ्ठ नुकतिआं, जिनहां विच्च इक्क अकाल पुरख विच्च विशवाश, गुरू साहिबान गुर-परमेशर वजों, नाम अते नाम-सिमरन, नाम-सिमरन संबंधी मिथिहासिक अते इतिहासक हवाले, अवतारी महांपुरशां दीआं उदाहरणा राहीं गुरू साहिबान दी उसतत, राज-योग/सहज योग वाले गुरमति-मारग दी सिफ़त, नैतिकता/सदाचार दे पख्ख तों गुरू साहिबान दे जीवन दी उसतत अते सिख्ख रहित मरयादा नाल संबंधत कुझ संकेत विशा-वसतू तों अगवाई लै सकदे हां।
चौथा अधिआइ ‘गिआरां भट्ट साहिबान दी बाणी दा साहितक पख्ख’ है। भट्ट साहिबान आपणे आप नूं कवीआणि, कवि जन अते कबि आखदे हन। उनहां नें आपणी बाणी उचारन लई प्रसिध्ध छंद सवई्ईए दी वरतों कीती है। इस छंद दे रूप नूं निभाउण विच्च तां उनहां नें निपुंनता विखाई ही है, इसदे नाल ही गिआरां भट्ट साहिबान नें बाणी नूं अलंकारां, अखाणा अते मुहावरिआं नाल वी शिंगारिआ है। शबदावली दा रंग वी निवेकला है। साहितक पख्ख अरथात कावि-कला दे पख्ख तों भट्ट साहिबान वल्लों उचारे गए सवई्ईए इक्क अनमोल ख़जाना हन, जिस विच्च अनेक प्रकार दे साहितक हीरे-मोती भरे पए हन। अलंकारां विच्च, शबद अलंकारां विच्च, छेक अनुप्रास अलंकार, शरुती अनुप्रास अलंकार, यमक अलंकार अते वीपासा अलंकार वरते हन। अरथ अलंकारां विच्च दीपक अलंकार, देहली अलंकार, अरथावि्रती अलंकार, कारक दीपक अलंकार, मुद्रा अलंकार, सार अलंकार, अननय अलंकार, हेतू अलंकार, वक्रोकती/काकोकती अलंकार, यथासंखय अलंकार, मीलित अलंकार, उपमा अलंकार, एकावली अलंकार, सुसिध्ध अलंकार, तदगुण अलंकार, प्रमाण अलंकार अते मानवीकरन अलंकार हन। भट्ट साहिबान दी बाणी विच्चों कुझ मुहावरे उलटी गंगा वहाउणा, सिर ‘ते हत्थ धरना, सिर निवाउणा आदि हन। इसे तरहां बाणी दी शबदावली अरबी, फ़ारसी, संसक्रिति भाशावां वरतीआं हन। कावि रस-विच्च, शांत-रस, बीर-रस ते करुणा-रस। कावि-छंद विच्च रड, झोलना, सोरठा, छप्पय छंद, रोला छंद, पंचानन छंद अते घनाछरी छंद वरते हन। सुखदेव सिंघ शांत इस वडमुल्ली पुसतक दी रचना करन लई वधाई दा पातर है। उस कोलों भविख विच्च सिख्ख सोच संबंधी होर खोजी पुसतकां दी आस कीती जा सकदी है।
198 पंनिआं, 350 रुपए कीमत वाली इह पुसतक सिंघ ब्रदरज़ अंम्रितसर नें प्रकाशत कीती है।
संपरक: सुखदेव सिंघ शांत: 919814901254, 0013174060002
***

