फ़रवरी 25, 2026

writingDetail.created_by
By: प्रिं. विजै कुमार

विगिआन अते खेडां दे खेतर विच्च साडा देश अग्गे किवें सकदा है?

जेकर अंतरराशटरी पध्धर उत्ते विगिआन अते खेडां दे खेतर विच्च असीं आपणे मुलक दी कारगुज़ारी दा लेखा जोखा करीए तां 143 करोड़ लोकां दी अबादी वाला साडा मुलक अज़ादी दे अठत्तर वरहिआं बाअद वी छोटे छोटे मुलकां दे मुकाबले खेडां अते विगिआन दे खेतर विच्च पछड़िआ होइआ है। ओलंपिक विच्च अमरीका, चीन, जपान अते जरमनी वरगे मुलकां दी गल्ल तां छड्डो, छोटे छोटे मुलक, जिनहां दी अबादी लख्खां विच्च है, उह साडे मुलक नालों वध्ध तमगे लै जांदे हन। साडे मुलक दा किधरे इक्क सोने दा तमगा आ जावे तां साडे देश दे राशटरपती, प्रधान मंतरी, मुख्ख मंतरी अते देश दे लोक खुशीआं मनाउंदे नहीं थक्कदे। वधाईआं देण दा सिलसिला कई कई दिन तक चल्लदा रहिंदा है। मीडीआ तारीफ़ां करदा नहीं हटदा। साडे देश विच्च क्रिकट दा बहुत ज़िआदा प्रभाव होण करके दूजीआं खेडां विच्च बच्चिआं दा रुझान घटदा जा रिहा है। जेकर विगिआन दे खेतर दी गल्ल करीए तां साडे देश दीआं सरकारां जिंनीआं मरज़ी फहड़ां मारी जाण पर सानूं बुलेट टरेन लई वी जपान दी मदद लैणी पई। साडा मुलक अज्ज तक अमरीका वरगा नासा सपेस सटेशन नहीं बणा सकिआ। अज्ज तक वी दुनीआ दीआं वड्डीआं अते हैरानीजनक खोजां पछ्छमी देशां दे महान विगिआनीआं ग्राहम बैल्ल, जोसफ जान थामसन अते थामस अलवा ऐडीसन दे नां ही हन। कलपना चावला ते सुनीता विलीअमज़ वरगीआं महान विगिआनीआं नूं अमरीका विच्च जाके इस लई वसणा पिआ किउंकि उनहां नूं आपणे देश विच्च आपणा भविख्ख सुरख्खिअत नहीं लग्गा। उनहां नूं लग्गा कि उनहां नूं तरक्की लई विदेशां दे मुकाबले आपणे देश विच्च उह सहूलतां नहीं मिल सकणगीआं ते नां वी विदेशां दे मुकाबले उनहां दी आपणे मुलक विच्च कदर पवेगी। नौजवान विगिआनी बच्चे विदेशां विच्च जाके इस लई वस रहे हन किउंकि उनहां नूं आपणे देश दे मुकाबले बाहरले देशां विच्च आपणा भविख्ख ज़िआदा बिहतर नज़र आउंदा है।

कैंसर वरगीआं भिआनक बिमारीआं दे इलाज अते दवाई दी खोज विदेशां विच्च ही हुंदी है। साडे देश दे सिआसी लोक अते पूंजीपती लोक आपणीआं भिआनक अते ला इलाज बिमारीआं दा इलाज करवाउण लई विदेशां नूं भज्जदे हन। हुण सवाल इह है कि साडा देश खेडां अते विगिआन दे खेतरां विच्च तरक्की किवें करे? सभ तों पहिलां साडे देश दीआं सरकारां नूं विगिआन अते खेडां दे खेतर विच्च मिसाली तरक्की करन वाले देशां दीआं ख़ूबीआं अते आपणे देश दी उनहां देशां दे मुकाबले तरक्की नां कर सकण दे कारनां दी निशानदेही करनी होवेगी। दुनीआ दे उह देश, जिहड़े खेडां दे खेतर विच्च वध्ध मैडल हासल करदे हन, उह सकूलां नूं खेडां दी नरसरी मंनदे हन। साडे मुलक नूं सकूलां नूं खेडां दी नरसरी बणाउण दे उदेश नाल सकूली पध्धर ’ते खेडां वल्ल वध्ध तों वध्ध धिआन देणा पवेगा। सरकार नूं देश दे हर सकूल विच्च उनहां सरीरक सिख्खिआ अधिआपकां दी नियुकती करनी पवेगी, जिनहां दी किसे नां किसे खेड विच्च विशेश मुहारत हासल होवे। हर बलाक जां ज़िल्हा पध्धर उत्ते खेड अकादमी बणाके, खेडां दे कोचां दी नियुकती कीती जावे जो कि समें समें ’ते सकूलां विच्च जाके बच्चिआं नूं तिआरी करवाउण। हर सकूल विच्च चंगीआं सहूलतां वाला खेड दा मैदान होवे। बच्चिआं नूं आपणी मरज़ी दी खेड चुणन दी खुल्ल्ह होवे।

सकूलां नूं खेडां लई मिआरी पध्धर दा समान मुहईआ करवाइआ जावे। खेडां विच्च चंगी कारगुज़ारी दिखाउण वाले सकूलां दे बच्चिआं नूं वध्ध तों वध्ध सहूलतां दित्तीआं जाण। उनहां दी सारी पहड़ाई मुफ़त कीती जावे। उनहां बच्चिआं दी खुराक, पहड़ाई अते कोचिंग लई प्राईवेट तौर ’ते विशेश प्रबंध कीते जाण। खेडां लई वध्ध तों वध्ध बज्जट रख्खिआ जावे। सीनीअर सैकंडरी कालजां अते यूनीवरसिटीआं विच्च खेडां वल्ल विशेश धिआन दित्ता जावे। सकूलां विच्च होण वाले टूरनामैंट केवल खाना पूरती लई नहीं सगों खेडां दे संपूरन विकास लई होणे चाहीदे हन। कौमी अते अंतरराशटरी पध्धर उत्ते वधीआ कारगुज़ारी विखाउण वाले खिडारीआं नूं वध्ध तों वध्ध रोज़गार दे मौके दित्ते जाण। क्रिकट दी खेड दे नाल नाल हाकी, कबड्डी, वालीवाल, बासकटबाल, फुट्टबाल, तैराकी, ऐथलैटिक, शूटिंग, कुशती अते होर खेडां विच्च वी बच्चिआं दी दिलचसपी पैदा कीती जावे अते उनहां नूं इनहां खेडां दी विशेश तिआरी करवाई जावे। सकूली छुट्टीआं विच्च खिडारीआं दे विशेश खेड कैंप लगाए जाण। उनहां नूं अंतरराजी मुकाबलिआं विच्च लैके जाइआ जावे। सरीरक सिख्खिआ अधिआपकां नूं उनहां दी खेड अनुसार राशटरी अते अंतरराशटरी पध्धर उत्ते सिखलाई दित्ती जावे तां कि उह चंगे खिडारी पैदा कर सकण। क्रिकट दी खेड वांग दूजीआं खेडां दे वी टूरनामैंट होण अते उनहां विच्चों वधीआ खिडारीआं दी अंतरराशटरी पध्धर लई चोण होवे। खिडारीआं नूं भविख्ख विच्च आपणी रोटी रोज़ी दा फ़िकर नां होवे। दूजीआं खेडां नूं वी क्रिकट दे खेड वांग महत्तव प्रदान कीता जावे। चंगे खिडारीआं नूं विदेश जाण तों रोकण लई उनहां नूं वध्ध तों वध्ध सहूलतां अते चंगीआं नौकरीआं दित्तीआं जाण।

जेकर हुण विगिआन दे खेतर दी गल्ल कीती जावे तां विगिआन दे खेतर विच्च मोहरी मुलकां वांग आपणे देश दी सिख्खिआ प्रणाली नूं खोज अधारित कीता जावे तांकि बच्चिआं विच्च खोज प्रविरती पैदा कीती जा सके। प्राइमरी पध्धर तों ही विगिआन दे विशे विच्च बच्चिआं दी दिलचसपी पैदा कीती जावे। विगिआन दे विशे नूं पहड़ाउण लई सकूलां, कालजां अते यूनीवरसिटीआं विच्च अंतरराशटरी पध्धर दीआं नवींआं तकनीकां लागू कीतीआं जाण। हर मिडल, हाई अते सीनीअर सैकंडरी सकूल विच्च मिआरी विगिआन प्रयोगशाला दा प्रबंध कीता जावे अते विगिआन दी प्रयोगी ते खोजी पहड़ाई नूं विशेश तरजीह दित्ती जावे। बच्चिआं नूं दुनीआ दे महान विगिआनीआं बारे जाणकारी दित्ती जावे। हर सकूल विच्च विगिआन दे विशे दा अधिआपक होणा यकीनी बणाइआ जावे। विगिआन दे विशे विच्च दिलचसपी अते वधीआ कारगुज़ारी दिखाउण वाले बच्चिआं वल्ल वध्ध तों वध्ध धिआन दित्ता जावे। प्राइमरी पध्धर तों लैके यूनीवरसटी पध्धर तक विगिआन दे विशे दी पहड़ाई वल्ल राज अते केंदरी सरकारां वल्लों आपसी सहियोग नाल विशेश धिआन दित्ता जावे। मिडल पध्धर तों ही बच्चिआं दे बौधिक पध्धर अते विगिआन दे विशे विच्च दिलचसपी दी निशानदेही करके उनहां बच्चिआं नूं वध्ध तों वध्ध प्रेरित कीता जावे।

विगिआन दे खेतर विच्च चंगी कारगुज़ारी दिखाउण वाले अधिआपकां अते बच्चिआं नूं कौमी अते अंतरराशटरी पध्धर उत्ते सिखलाई दित्ती जावे। केंदर अते राज सरकारां विगिआन दे खेतर विच्च अग्गे वधण लई वध्ध तों वध्ध बज्जट रख्खण। सकूली पध्धर उत्ते होण वालीआं साइंस प्रदरशनीआं केवल ख़ाना पूरती नां होण। सकूल लाइबरेरीआं विच्च साइंस मैगज़ीन भेजे जाण अते बच्चिआं नूं उनहां नूं पहड़न लई प्रेरिआ जावे। विगिआन विच्च चंगी कारगुज़ारी दिखाउण वाले बच्चिआं नूं वध्ध तों वध्ध सहूलतां दित्तीआं जाण। उनहां नूं विशेश वज़ीफे दित्ते जाण। साइंस नाल संबंधित ईसरो वरगे खोजी संसथान वध्ध तों वध्ध खोल्हे जाण। उनहां संसथानां विच्च खोज कारजां लई वध्ध तों वध्ध विगिआनी नियुकत कीते जाण, बच्चिआं नूं विगिआनक बणन लई प्रीखिआवां पास करन लई कोचिंग लैण लई लख्खां रुपए खरच नां करने पैण। सकूलां विच्च ऐजूसैट्ट अते हाईटैक्क कलास रूमां दी पहड़ाई नूं मिआरी पध्धर दा बणाइआ जावे। ज़िल्हा पध्धर उत्ते चल्ल रहे अधिआपक सिखलाई सैंटरां विच्च विशेश विगिआन खोज सिखलाई सैल्ल खोल्हे जाण। आपणे देश विच्च नासा वरगे सपेस सटेशन खोल्हे जाण तांकि साडे देश दे विगिआनकां नूं विदेशां विच्च नां जाणा पवे। होणहार नौजवान विगिआनकां नूं बाहरले देशां विच्च जाण तों रोकण लई वध्ध तों वध्ध सहूलतां दित्तीआं जाण अते उनहां नूं इह यकीन दिवाइआ जावे कि उनहां दे देश विच्च ही उनहां दा भविख्ख बिहतर है।

* * * * *