जदों दी ईसर दी भैण मुंडे दे विआह दी भेली दे के गई सी, मुनो नें ओदों दा ई रट्टा पाइआ होइआ सी। आथण-उगण ओहो गल्ल छेड़ी रखदी। पर ईसर अजे ताईं आपणी अड़ी फड़ी बैठा सी। ओह ग़रीबी-दावे वाल कंम करके डंग सारना चाहुंदा सी। पर मुनो कहिंदी सी, "जाणै तां गज्जवज्ज के जाणैं नहीं तां सरीकां तों नक्क वढौण नालों चुप्प ई चंगी।" आथणे जदों ईसर हल छड के आइआ तां मुनो नें फेर रेड़का पा लिआ। "अज बचनी दी बेबे आई सी," उस ईसर कोल गल्ल छेड़ी। "उह जिहड़ीआं दस्स के गई ऐ सुण के कालजा मच्च गिआ। कहिंदी, तेरी जठाणी पिंड 'च गुड्डा बंनही फिरदी ऐ। कहिंदी, अड्ड होण वेले तां दोवें तीवीं-मालक दुंब चक्की फिरदे सी - जैदात जो वंडौणी सी, पता तां हुण लगू जदों बराबर झुग्गा लटौणा पिआ। देखूं नां हुण किहड़े तग्गे करा के लै जांदे ऐ। मैं वी पाले दी धी नहीं जे सग्गे-रतिआं 'च इनहां दा सूंडका नीवां नां कीता तां, साडी छपरी ते भावें कख्ख नां रहे।"
पर ईसर नें उहदी गल्ल दा कोई मोड़ नां दित्ता। कुझ तां सारे दिन दे थकेवें नाल उहदे हड्ड चसकी जांदे सन, उतों कौड़ीआं-कुसैलीआं सुण के चित्त होर भैड़ा पै गिआ।
"इह तां हूल्हा फक्कणा ई पऊ", मुनो ले गल्ल उस पासे मोड़ लई।
"जे माड़ा मोटा वी हत्थ घुट्ट लिआ तां एस कल-मूंहीं नें सारी उमर मैनूं न੍हैण के मार देणैं। कौल्हे नाल चुल्है, चत्तो पहिर आरां लाइआ करू। ओधरों तेरी भैण वनीओं वी डर लग्गदै। कुश उहदा सभा खरहवै, कुश इहो जिहां दी सिखी-सखाई उह होर दीआं होर बणा लू। उहने आखणैं, चार छिलड़ लौण दे मारे घेसल वट गए। ऊं वी पहिला साहै। लैण-देण जग्ग ते बणिआ आइऐ। जिनहां दे डंग नीं पकदी एहो जे मौके तां उह वी भैण-भरावां तों मगर नीं रहिंदे।"
मुनो किंना चिर बोलदी रही। ईसर चुप्प कीता सुणदा रिहा। उहनूं किसे गल्ल दा जुआब नहीं सी औहड़ रिहा। उह सोचीं पिआ, सिर फड़ी खुरली उते बैठा रिहा।
मुनो तों घर दी हालत गुझ्झी नहीं सी। भरा नालों अड्ड होण वेले, ईसर दे विआह लई लए करज़े उते, उहदा गूठा लुआ के फेर ईसर दी भरजाई नें भांडे चुक्कण दित्ते सन। पैली वी अध्धिओं बहुती मारू दित्ती सी। उतों करज़ा होर वधी जांदा सी। एसे करके होर कोई वाधू खरच सहेड़ना उहनूं अड्डीआं चुक्क के फाहा लैण वाली गल्ल लग्गदी सी। मुनो वी चित्तों उहनूं दुखी करके राज़ी नहीं सी पर जदों जठाणी दे ताहने-मिहणे सुणदी तां उहदी कोई वाह नां जांदी। जग्ग भावें किसे नहीं जित्तिआ पर नमोशी झल्लणी वी किहड़ा सौखी सी।
"चंगा फेर ऐं कर", ईसर नूं ढिल्ला वेख के, मुनो नें कुझ सोच के किहा: "तूं मुंडे दे कप्पड़े-लीड़े बणवा लिआ, होर सारा मैं आपे सार लऊं।" "आपे सार लएंगी?" ईसर नें हैरानी नाल उहदे मूंह वल्ल झाकदिआं किहा।
"आहो, मैं आपे सार लऊं।" कुझ माण जिहे नाल मुनो नें अग्गों जुआब दित्ता ते उठ के आपणे कंम जा लग्गी।
ईसर एस गुझ्झी गल्ल बारे खासा चिर सोचदा रिहा पर उहनूं कोई समझ नां आई। अगले दिन ईसर नें मंडीओं बी लैण जाणा सी। जदों उह तुरन लग्गिआ तां मुनो नें उहनूं अंदर सद्द लिआ। संदूक कोल जा के नवें फैशन दे कांटे करा लिआईं, जिहो जिहे हरो नें बहू वासते कराए सी। बहू दा तिओर मैं आपे घरों जोड़ लऊं।" ईसर नूं जिवें सकता मार गिआ। उह खासा चिर कदे सग्गी वल्ल ते कदे मुनो दीआं अख्खां वल्ल झाकदा रिहा।
"झाकदा की ऐं एस गल्ल दी काहदी नमोशी ऐ", मुनो नें सग्गी ईसर दे खीसे विच पांदिआं किहा, "आवदी इज्जत पिछ्छे लोक देहां वेच दिंदे ऐ इह तां भोरा सिउनैं। जिउंदा रहे मेरा शेर, सलग्ग निकलिआ तां सग्गीआं होर बथेरीआं।" इह कहिंदिआं उहने, विहड़े विच गडहीरा रेहड़ी फिरदे मख्खण वल्ल तक्किआ ते उहदीआं अख्खां लिशक पईआं। ईसर नीवीं पाई खड़ोता रिहा। उहनूं जापिआ जिवें उहदे उते कौही ढिग्ग आ डिग्गी होवे। उहदा साह घुट्ट रिहा सी। पर मुनो नें उहनूं बाहों फड़ के बाहर लै आंदा ते बूहे ताईं छड्ड आई। ईसर जक्को-तक्की विच मंडी दे राह पै गिआ। ...ते फेर जिदें नानका-मेल, ईसर दी भैण दे सहुरीं आइआ ओदें मुनो धरती तों हत्थ-हत्थ उची तुर रही सी। उहदे नवें फैशन दे कांटिआं ते सुच्चे तिउरां दी ई चरचा अंग-साक कर रहे सन। उहदी जठाणी तों, जिहड़ी किदें दी ठूंहें वांग टप्पदी फिरदी सी, मख्खी नहीं सी उडदी, मुनो मुड़-मुड़ आपणी जठाणी वल्ल झाकदी पर उह अग्गों अख्ख उची नहीं सी कर सकदी। जंञ तोर के मेलणां जदों गिध्धा पौण लग्गीआं तां मुनो नच्चण लई आपे विचाले आ खड़ोती - उंज वी नानके-मेल विचों, उह उमरों सभ तों छोटी सी ते रूप वी अज्ज उहदे उते लोहड़े दा चहड़िआ होइआ सी।
मेलणां नें गिध्धा शुरू कीता। अकेरां तां मुनो दीआं गल्ल्हां संग नाल, उहदे हवा पिआजी-सिरके वरगीआं हो गईआं। पर बिंद कु पिछ्छों अड्डी गिध्धे दी ताल नाल वज्जण लग्ग पई। सारे अंग पारे वांग थरकण लग्ग पए। सिरके दीआं कंनीआं फड़ के जदों उहने गेड़ा दित्ता, लक्क सपणी वांग सत्त वल खा गिआ। उहदीआं अड्डीआं नाल विहड़े विच, पंजेबां दे घुंगरूआं वांग ज़ंजीरी उलीकी गई सी। गिध्धा पौंदिआं मेलणां दे हत्थ अंब चल्ले सन पर मुनो नूं सगों होर ख़मारी चहड़दी जांदी सी।
गली विच पिंड दे गभ्भरूआं दा खासा 'कठ्ठ हो गिआ सी। कई गिध्धे दी लोर विच आए मेलणां दे होर नेड़े हुंदे जांदे सन।
"मितर रंन दीआं अख्खां वेख किवें नगां आंगूं दगदी ऐं।"
गिध्धे वालीआं दे नेड़े आए दो गभ्भरूआं विचों इक्क नें नाल दे नूं किहा।
"की पुछ्छदैं।" दूजे नें मसती नाल जुआब दित्ता। "पर जे किते उचा सिर करके सग्गी पाई हुंदी तां महातड़ छड़िआं दे आहु किहड़ा नां लाह दिंदी।"
"गल्ल तां तेरी पक्की ऐ," पहिले नें उहदी गल्ल दा हुंगारा भरिआ,
"कल्ले फुल्ल तां ऊईं वछरू दे सिंगां आंगूं लग्गदे ऐं।"
"पर ऊं रब्ब नें रूप देण वेले भोरा सूमपुणा नीं कीता-जिवें किते विहले बहि के घड़ी हुंदी ऐ किते तथा नीं छड्डी, जमां इंदर दे 'खाड़े दी परी लग्गदी ऐ।"
गिध्धा मठ्ठा पैंदा पैंदा बंद हो गिआ। कोई मेलण बोली पाण लग्गी सी। बोली दे तोड़े नाल गिध्धे दी धमकार फेर पैण लग्गी पर हुण मुनो दी अड्डी दा ताल थिड़कण लग्ग पिआ सी, सारे अंग जिवें सिल्ल-पत्थर हुंदे जांदे सन, मूंह 'ते पिलत्तण आ गई-उहदे थिड़कदे पैरां नाल गिध्धे दी ताल वी उखड़न लग्ग पई। गिध्धा बंद हो गिआ, मुनो सज्जे पैर दा गिट्टा फड़ के बहि गई।
"कुड़े की होइआ?" सारीआं नें हैरानी नाल इक्को वारी पुछ्छिआ।
"गिट्टे नूं मोच आ गई।" मुनो नें मलवीं जीभ नाल जुआब दित्ता।
पर सिआणीआं ताड़ गईआं, 'मोच उहदे किते होर आई सी।'
"मेलण नूं तां जुट्टा नज़र लग्ग गई।" उनहां दोहां गभ्भरूआं विचों इक्क नें किहा, ते चुप्प करके तुर गए।
(सग्गी-फुल्ल विचों)

