
पंजाब अते पंजाबी दे मुद्दई प्रसिध्ध सिख्ख विदवान भाई जैतेग सिंघ अनंत लंबी बिमारी तों बाअद कैनेडा दी ब्रिटिश कोलंबीआ राज दे सरी शहिर विच्च 79 साल दी उमर विच्च इस फ़ानी संसार नूं अलविदा कहि गए हन। नामवर लेखक जैतेग सिंघ अनंत पिछले 28 सालां तों कैनेडा दे सरी शहिर विच रहि रहे सन।
पंजाबी साहित दे अदब दे हवाले नाल उनहां दा इक विशेश मुकाम सी। उनहां पंजाबी मां बोली दी झोली विच लगपग दो दरजन पुसतकां पाईआं हन, जिनहां विचों 3 पुसतकां ग़दर दी गूंज, सिमरती ग्रंथ भाई रणधीर सिंघ अते पंथ दी सोन चिहड़ी भाई
कई वारी किसे विअकती दी काबलीअत उसदा लाभ करन दी थां नुकसान कर जांदी है, किउंकि उसदी काबलीअत तों ख़ार खाण वाले उसदी विदवता अते काबलीअत दे अजिहे विरोधी बणदे हन कि उसदीआं जहड़ां विच्च तेल देण तों गुरेज़ नहीं करदे। वैसे उसदी किसे नाल कोई निज्जी दुशमणी नहीं हुंदी, दुशमण तां उसदी काबलीअत ही बण जांदी है। बिलकुल इसे तरहां बुध्ध सिंघ नीलों नाल होइआ है। बुध्ध सिंघ नीलों बहुता पहड़िआ लिखिआ नहीं है, भाव उसने डिगरीआं नहीं कीतीआं होईआं, सिरफ हाइर सैकंडरी तक पहड़ाई कीती होई है, प्रंतू उह गिआनवान ही नहीं सगों उस क
सरीरक रूप विच्च तां केसर सिंघ नीर नूं मैनूं सिरफ इक्क दो वारी मिलण दा मौका ही मिल सकिआ सी कि उहनां नूं दरगाही सद्दा आ गिआ अते उह सदा लई सभ नूं छड्ड के अणजाण राहां ते चले गए। पर असल विच्च किसे लेखक नाल असली मुलाकात उसदी लिखत नूं पहड़न अते मानण नाल ही हुंदी है। उस दी लिखत विचों उस नूं मिलिआ हां अते उस लिखत दा प्रभाव सांझा कर रिहा हां ।
केसर सिंघ नीर नें पंजाबी कावि जगत दी झोली कुल्ल 9 किताबां पाईआं हन जिनां विचों 4 बाल कावि नाल संबंधित हन गाउंदे बाल 1960 ,झिलमिल झिलमिल तारे 1994, फुल्ल रंग बरंग
सतवें दहाके दे अंत उत्ते चल्ली नकसलबाड़ी लहिर नें समुच्चे भारत दे चेतंन अते जोशीले मध्ध-वरगी गभ्भरूआं नूं आपणे कलावे विच्च लै लिआ। हुण तक्क आज़ादी नाल जुड़े सुपनिआं तों जन-साधारन दा मोह-भंग हो चुक्का सी। सिआसी-समाजी जीवन विच्च नित्त फ़ैलदे जा रहे भ्रिशटाचार अते आदरश-विहीणता तों लोक दुखी सन। ‘इनकलाब’ लई तुरीआं पारटीआं ‘बुनिआदी सिध्धांतक वखरेविआं’ कारन पहिलां ही अड्डो-पाटी हो चुक्कीआं सन।
नकसलबाड़ी अंदोलन नें ‘तेज़-गती’ नाल ‘दौड़ के’ इनकालब तक्क पहुंचण लई जो नाअरा दित्ता उह सुपनशील दिलां लई हुलारा बण गिआ। इस ल
ज़िंदगी दे इहनां मुढले वरहिआं विच्च मेरी सोच उत्ते पिंड विच्च लग्गदे मेलिआं समें लग्गदे दीवानां अते समें-समें वख्ख वख्ख राजसी पारटीआं दुआरा कीते जांदे जलसिआं/डरामिआं दा वी असर पिआ। साडे पिंड गुरू हरगोबिंद साहिब अते भाई बिधी चंद दी याद विच्च हर साल दो वड्डे मेले लग्गदे। पहिला नौं जेठ नूं ते दूजा भादों दी मस्सिआ तों सत्त दिन पिछों। इह मेले आखंड-पाठ रख्खण दे दिन तों लै के भोग पैण वाले दिन तक्क लग्गदे। तिंने दिन बाहर खुल्ल्हे पंडाल विच्च रात-दिन दीवान सज्जदे। ढाडी अते कवीशर सिख्ख गुरूआं दी कुरबानी दीआं वारां गाउंदे
इहनां दिनां विच्च ही अतर सिंघ नें आपणे किताबां वाले झोले विचों दो तिंन साहितक-मैग़ज़ीन कढ्ढ के विखाए। इहनां विच्च वख्ख वख्ख लेखकां दीआं कवितावां, कहाणीआं ते लेख छपे होए सन। मेरे लई अदभुत्त चीज़ सन इह मैग़ज़ीन। मैं उसतों पहड़न लई मंगे तां उसने किहा कि उह मेरे लई ही तां लै के आइआ है। उस कोल तां होर वी इसतरहां दे बहुत सारे परचे सन पहड़न वासते। उसने इह वी दस्सिआ कि उसनूं इह ‘कारूं दा ख़ज़ाना’ साडी ‘चंदू की’ पत्ती दे डाकटर बलवंत सिंघ कोलों लभ्भा है। बलवंत सिंघ तां साडे सकिआं विच्चों ही सी। उसने फ़ौज विच्च डाकटर वजों
सांझ दे माहौल विच्च जित्थे मेरा आपा धारमिक तंग-दिली दीआं वलगणा तों पार जा के खुल्ल्ह-दिले मानववाद दा धारनी बण रिहा सी ओथे मेरा संवेदनशील मन सुणीआं कथा-कहाणीआं राहीं लेखक बणन लई ज़रख़ेज़ ज़मीन बण रिहा सी। पर अजे तक्क इस ज़मीन विच्च कहाणी दे मौखिक बीज ही डिग्गे सन।
लिख़ती साहित नाल मेरी सभ तों पहिली सांझ मेरे पिता नें पवाई। उह अख़बार, नावल अते कहाणीआं पहड़न दा शौकीन सी। आपणे पिता दुआरा लिआंदी सभ तों पहिली पुसतक, जिहड़ी मैं आपणे घर वेखी, उह सी गुरमुख़ सिंघ मुसाफ़िर दी ‘वख्खरी दुनीआं’ ; जिस विच्च उहदे जेल्ह
सांझ दा माहौल समुच्चे पिंड विच्च ही रचिआ वस्सिआ होइआ सी। गुरू हरगोबिंद साहिब ते भाई बिधी चंद दी याद विच्च हर साल साडे पिंड दो वड्डे धारमिक मेले लग्गदे अते इहनां मेलिआं उप्पर रागी-ढाडी अते कवीशर सिख्ख-इतिहास सुणाउंदे। मैं ढाडीआं अते कवीशरां नूं बड़े उमाह नाल सुणदा। सवेरे ही नहीं रात नूं वी मैं इहनां दीवानां विच्च हाज़री भरदा। इंज मेरा सिख्ख-इतिहास अते गुरमति-विचारधारा दे मानववादी पख्खां नाल लगाओ वधदा गिआ। हर मेले उत्ते गुरू ग्रंथ साहिब दी पालकी समेत कीरतन करदा जलूस सारे पिंड विच्चों गुज़रदा। बिधीचंदीए बाबिआं
कोई वी विअकती आपणे इतिहास अते हालात दी पैदावार हुंदा है। जेकर मैं लेखक बण सकिआं तां इस करके नहीं कि मेरे उत्ते प्रमातमा दी कोई ख़ास मिहर होई सगों इस करके कि मेरे पिछोकड़ अते चौगिरदे विच्च किधरे नां किधरे, कुझ्झ नां कुझ्झ अजिहा ज़रूर होवेगा, जिस सदका मेरे अंदर लेखक बणन दा बीज डिग्ग पिआ, जो समां आउण ‘ते लोड़ींदी ‘रौशनी’ अते ‘गरमी’ मिलण नाल फुट्ट पिआ।
भावें इस ‘कुझ नां कुझ’ दी पछाण कर सकणी डाढी मुशकिल है पर फ़िर वी बीते उत्ते नज़र मारिआं कोई कोई नकश उघ्घड़दा उभ्भरदा दिस्स पैंदा है।
मेरा इह दाअवा हरग
जस्सोवाल गाउण मेलिआं दा मोहड़ीगड्ड सी। उस नूं पंजाबी सभिआचार दा बाबा बोहड़ किहा जांदा सी। उहदा पूरा नां उहदे कद्द काठ जिड्डा ही सी -जथेदार जगदेव सिंघ जस्सोवाल। उस नें पिंड जस्सोवाल दी मशहूरी उवें ही कराई जिवें गरेवालां दीआं खेल्हां नें किला राइपुर दी कराई। जे उह आपणे नां नाल आपणा गोत गरेवाल जोड़ी रख्खदा तां पिंड जस्सोवाल नूं दूर दुराडे दे लोक नां जाण सकदे। जगदेव सिंघ दे नां नाल पिंड जस्सोवाल दा नां वी दूर-दूर तक धुंमिआं। उह विलख्खण शख़सीअत दा मालक सी, जिस विच अनेकां गुण सन। उहदा जीवन रंग तमाशिआं दी लील्हा