یکِینن اِہ ڈائِری میری نہِیں۔ تاں پھِر؟ ڈرنا نہِیں٬ اِہ ڈائِری تُہاڈی وی نہِیں۔ دُۄجی سۄچ وِچ جیکر مَیں آکھ دِیاں کِہ شائِد اِہ ڈائِری تُہاڈی ہَے جاں تُہاڈی ہۄ سکدی ہَے٬ میری ہَے جاں میری ہۄ سکدی ہَے تاں وی کی پھرک پَیںدا ہَے کِہ اِہ ڈائِری کِس دی ہَے؟ منُکھّ دا کمّ ہَے مِٹھّا امبّ چُۄپݨا۔ اِس لئی سْرِیمان جی امبّ چُۄپۄ٬ امبّاں دے درکھت گِنݨ دی کی لۄڑ ہَے؟ ہاں تے اِہ٬ اِک ڈائِری دا٬ اِک پنّا ہَے۔ اجِہے کُجھ ہۄر وی پنّے ہن لیکھک پاس۔ پُۄرے یکِین نال تاں کدے وی کۄئی کُجھ نہِیں آکھ سکدا اتے ناں ہی کدے اجِہے یکِین دی شاہدی ہی بھرنی چاہِیدی ہَے پر پھِر وی وِچار ہَے کِہ شائِد اِہ پنّے ساڈے کِسے کمّ ہی آ ہی جاݨ۔ اتے جے آ گئے تاں واہ واہ بھلی اتے جے ناں آئے تاں ردّی تاں ودھیگی ہی۔

سۄۄہۄ رۄڈ ستھِت لائِبریری پُجّدا ہاں۔ درواذا کھۄلہدِیاں ہی اُچی اُچی گلاں کردے پںجّابِییاں دی آواذ کنّی پَیںدی ہَے۔ کائۄُںٹر دے لاگے پُجّدِیاں کھبّے پاسے چۄر اکھِّیں ویکھدا ہاں۔ کُجھ دیسی بھائی بںدّ اکھباراں والی میذ دُیالے کُرسِییاں تے بَیٹھے ہن اتے بھارت دی سِیاست اُتے گرما گرم بہِس ہۄ رہی ہَے۔ تھاں تھاں کںدھّاں تے ٹںگّے ’چُپّ رہۄ‘ دے نۄٹِس دا کۄئی بھۄرا بھر وی نۄٹِس نہِیں لَے رِہا۔ لائِبریرِیئن بے-بس لگّدی ہَے۔ سۄچدا ہاں اُہناں بھائیِبںدّاں پاس جاواں؟ پر من کہِںدّا ہَے تَینُۄں کی؟ اتے پھِر سۄچ نُۄں من جِتّ لَیںدا ہَے۔ چُپّ کرکے٬ کنّ ولیٹ کے آپݨا کمّ کرن اُپرںتّ٬ کھِسک جاݨ وِچ ہی غنِیمت سمجھدا ہاں۔

میرے پاس تِنّ پُستکاں ہن: دۄ پںجّابی دِییاں اتے اِک اُردُۄ دی۔ مَیں اِہ تِنّے ہی پُستکاں واپس وی کرنِییاں ہن اتے مُڑ کے جاری وی۔ بھائیِبںدّاں دِییاں٬ رَۄلا رپّا پائُںدِییاں٬ آواذاں تۄں دھِیان ہٹا کے بڑی ہی دھِیمی آواذ وِچ لائِبریرِیئن نُۄں آپݨی گلّ دسدا ہاں۔ شائِد میری دھِیمی آواذ کارن اُسنُۄں دھکّا لگّدا ہَے۔ تْربھک کے اُس نیں پہِلاں میری ولاں اتے پھِر گلّاں کردے بھائیِبںدّاں ولّ اِک نذر سُٹّی۔ اُسنے٬ بِناں کُجھ آکھے-چاکھے٬ کِتاباں نُۄں واپس اتے جاری کرن لئی سٹَیمپاں لگا کے٬ پُستکاں میرے ولاں ودھّا دِتِّییاں۔ ہَۄلی دیکے دھنّواد آکھِیا تاں اِس واری اُہ میری دھِیمی آواذ تے مُسکرائی۔ پتا نہِیں کِئۄں اُسدی مُسکان نیں مَینُۄں شرمِںدّا کر دِتّا؟

کِتاباں لَے کے جِئۄں ہی اگہاں کدم پُٹِّیا تاں ساہمݨی شَیلف اُتے ہُݨے ہُݨے ہی آئیِیاں نوِییاں پُستکاں اُتے نذر پئی۔ ’لۄک وِہار‘ ناں دی پُستک چُکّدا ہاں۔ ٹائیِٹل پڑھدا ہاں: دۄست بنائُݨ اتے لۄکاں نُۄں پْربھاوِت کرن دِییاں وِدھِییاں لۄک وِہار کرۄڑاں دی گِݨتی وِچ چھپّݨ والی پُستک۔ اِہ پُستک٬ لیکھک ڈیل کارنیگی دی اںگّریجی وِچ لِکھی پُستک ‘HOW TO WIN FRIENDS AND INFLUENCE PEOPLE’ دا پںجّابی انُواد ہَے۔ انُوادک دا ناں غائِب ہَے اتے بینتی دے سِرلیکھ ہیٹھ مُکھّبںدّ تۄں پتا لگِّیا کِہ پہِلاں اِس پُستک دا انُواد ہِںدّی وِچ اتے شائِد پھِر ہِںدّی تۄں پںجّابی وِچ کِیتا گِیا سی۔ پر کِئُںکِہ پُستک سبںدھّی دائوا سی کِہ اِہ 1991 تکّ کرۄڑاں دی گِݨتی وِچ چھپّ چُکّی ہَے اِس لئی من ہۄئِیا کِہ اِس نُۄں پڑھ کے دیکھݨا چاہِیدا ہَے کِہ اِس پُستک وِچ اجِہا کی ہَے کِہ اِہ پُستک کرۄڑاں وِچ چھپی تے پڑھی گئی۔ نال ہی سۄچدا ہاں: مَیں ناں تاں اجّ تکّ بہُتے دۄست ہی بݨا سکِیاں ہاں اتے ناں ہی کِسے نُۄں پْربھاوت ہی کر سکِیا ہاں۔ شائِد پُستک دی کۄئی گلّ میرے آپݨے ہی کِسے کمّ آ سکے۔ اِہ پُستکاں اتے اِہناں دا مۄہ وی کِیا چِیج ہَے۔ اِہ پُستک وی آپݨے ناں جاری کروا لَیںدا ہاں۔

لائِبریری دے کھبّے پاسے ہالاں وی گلاں-باتاں دا گرم دَۄر جاری ہَے۔ اُہناں دی جاݨے جُتّی کِہ لائِبریری کِس کمّ لئی ہُںدّی ہَے۔ بھائیِبںدّاں دی رَۄلا پائُںدی بہِس نال پکّے کنّ لَے کے گھر پُجِّیا اتے سبھ تۄں پہِلاں ’لۄک وِہار‘ نُۄں ہی پڑھنا آرمبھّ کِیتا۔ 256 پنِّیاں دی اِہ پُستک مَیں تِنّ دِناں وِچ پڑھ لئی۔ کیول پڑھی ہی نہِیں٬ اِس وِچ آکھِییاں گئیِیاں بہُت سارِییاں گلّاں دے نۄٹس وی لئے۔ سُجھاواں نُۄں ہُۄ-ب-ہُۄ اتے وادھ-گھاٹ نال٬ آپݨے لئی اُچِتّ ویروِیاں سمیت لِکھِیا۔ پُستک پڑھکے مَینُۄں اِس گلّ دا دُکھّ ہۄئِیا کِہ مَینُۄں اِہ پُستک اجّ تۄں چالی-پںجّاہ ورہے پہِلاں کِئۄں ناں مِل سکی۔ ’کاش‘ اجِہا ہُںدّا اتے اِہ پُستک مَیں پہِلاں پڑھ سکدا تاں اجّ مَیں جۄ کُجھ وی ہاں اُہ ناں ہُںدّا۔ شائِد کُجھ ہۄر ہُںدّا۔ پر جۄ کُجھ ہۄݨا ہُںدّا ہَے اُہ جدۄں وی ہۄݨا ہُںدّا ہَے اُدۄں ہی ہُںدّا ہَے۔ منُکھّ دا آپݨا اِس وِچ کُجھ وی دخل نہِیں۔

دخل نہِیں؟ نالے ’کاش‘ ہی تاں اِک اجِہا شبد ہَے جۄ کِسے دی وی پیش نہِیں جاݨ دِںدّا۔ ’بینتی‘ (مُکھّبںدّ) وِچ درج ہَے: جِیون سںگّرام وِچ سفل ہۄݨ دے لئی جَیسِییاں چںگِّییاں تے وِہارک سُۄچناواں اِس (پُستک) وِچ دِتِّییاں گئیِیاں ہن٬ وَیسِییاں کِسے دُۄجی پُستک وِچ بہُت ہی گھٹّ مِلݨگِییاں۔

مَیں سمجھدا ہاں کِہ اِس پُستک دی لۄڑ سبھ نُۄں ہی ہَے۔ وپاری٬ ڈاکٹر٬ وکِیل٬ ٹھیکیدار٬ راجا٬ پْرجا٬ پْربںدھّک٬ مِلّ مالک٬ مذدُۄر٬ کِسان٬ شِلپی٬ دُکاندار٬ سیلذمَین٬ وکتا٬ اُپدیشک٬ وِدِیارتھی٬ اِستری٬ پُرش٬ جوان٬ بْرِدھ٬ پتی٬ پتنی٬ پْریمی٬ پْریمِکا٬ لیکھک٬ لیکھکا٬ کوی٬ کوِتری۔ گلّ کی سبھ نُۄں ہی اِسدی ذرُۄرت ہَے۔ ذرُۄرت مہِسُۄس ہۄ سکدی ہَے۔ لیکھک دا دائوا ہَے۔ دائوا ہَے؟ ہاں دائوا—

پُستک دا لیکھک٬ اِس پُستک دے پنّا 26 تے لِکھدا ہَے: “جے اِس پُستک دے پہِلے تِنّ ادھِیائ پڑھ چُکّݨ دے سمیں تکّ تُسِیں جِیون دِییاں ستھِتِییاں دا ساہمݨا کرن دے کُجھ ذِیادا یۄگ نہِیں ہۄ جاںدے٬ تاں٬ جِتھّۄں تکّ تُہاڈا سبںدھّ ہَے٬ مَیں سمجھاںگا اِہ پُستک بِلکُل نِکمّی ہَے۔”

ویکھدا ہاں٬ تِنّ ادھِیائ کۄئی بہُتے لمبّے نہِیں۔ مُکھّبںدّ سݨے 60 پنّے ہی تاں ہن۔ سمیں وجۄں سَۄدا کۄئی بہُتا مہِںگّا نہِیں لگّدا۔ بہُت سسّتا ہَے۔

پر— پر دھِیان رکھّݨ والی اِکّ ہۄر گلّ ہَے: سِکھِّیا کی ہُںدّی ہَے؟ سِکھِّیا دا اُدیش کی ہںدّا ہَے؟ سِکھِّیا دا مہان اُدیش گِیان دی پراپتی نہِیں اتے ناں ہی گِیان دی پراپتی کر کرکے٬ گِیان دا بھںڈّار ہی اِکٹھّے کری جاݨا ہَے۔ سِکھِّیا دا مُکھّ اُدیش ’کرم‘ ہَے۔

کرم٬ کیول کرم ہی۔

*********

میری٬ تُہاڈی٬ کِسے ہۄر دی جاں ساڈی سبھ دی ہی اجّ دی مُکھّ لۄڑ کی ہَے؟ لۄڑ ہَے:

* کِہ کۄئی دُۄجا تُہانُۄں٬ سانُۄں٬ تُہاڈی٬ ساڈی مانسِک لکِیر وِچۄں کڈھّ کے تُہاڈے٬ ساڈے مناں وِچ نوِین وِچار٬ نوِین کلپناواں اتے نوِییاں اُمںگّاں بھر دیوے۔

* کِہ کۄئی سانُۄں-تُہانُۄں بہُت ہی سہِج نال٬ بِناں کِسے وڈّی مِہنت کِیتِیاں تُہاڈی-ساڈی لۄک-پْرِئتا ودھا کے تُہاڈے-ساڈے مِتّراں دا گھیرا ودھا دیوے۔

* لۄکِیں تُہاڈے-ساڈے وِچار نہِیں سُݨدے۔ وِچاراں دی کدر نہِیں کردے۔ وِچاراں نُۄں اہِمِیئت نہِیں دِںدّے۔ کِویں ناں کِویں اُہ آپُۄں ہی ساڈے تُہاڈے وِچاراں نُۄں سُنݨ, اُہناں دی کدر کرن٬ اُہناں نُۄں سُنݨ اتے اپنائُݨ لئی اُتاولے ہۄ جاݨ اتے تُہاڈے ساڈے وِچاراں دے دھارنی ہۄ جاݨ۔

* تُہاڈا-ساڈا پْربھاو ودھّے۔ ادھِکاراں دا کھیتر سُرکھِّئت ہۄوے اتے دُۄجِیاں پاسۄں کمّ کروائُݨ دی یۄگتا وِچ وادھا ہۄوے۔

* شکائِتاں نُۄں نِپٹائُݨ وِچ اَۄکھ ناں آوے۔ شِکائِتاں تۄں کِویں بچِیئے؟ کِویں اُہناں دا ساہمݨا کرِیئے؟ دُۄجِیاں پاسۄں آپݨے من-بھائُںدا جائِذ کمّ کِویں کروا سکِیئے؟ کِویں بہِساں تۄں بچِیا جاوے؟ دُۄجِیاں نال ساڈے-تُہاڈے سمپّرک کِویں ودھّݨ? کِویں اِہناں وِچ گُۄڑھتا اتے نیڑتا آ سکے؟ کِویں وِہار سُکھاواں اتے دِل کھِچہواں ہۄ سکے؟

* سںگّی-ساتھِییاں وِچ اُتشاہ اتے اُمںگّ دِییاں لہِراں-بہِراں کِویں کِیتِییاں جا سکدِییاں ہن۔ چںگّے بُلارے اتے چںگّے لِکھاری کِویں بݨِیا جاوے؟

* اتے مِتّرتا دے گھیرے کِویں ودھائے جاݨ۔ شُبھ-چِںتّک کِویں بݨائیِئے؟ وَیری کِوے گھٹائیِئے اتے اشُبھ-چِںتّکاں نُۄں کِویں شُبھ-چِںتّکاں دی سُۄچی وِچ شامل کرِیئے؟

پر پہِلا سبک پہِلاں—

******

پہِلا سبک جۄ مَیں پہِلاں پلّے بنّہِیا کِسے ہۄر دے وی بنّہݨ یۄگ ہَے۔ بنّہݨ یۄگ ہۄ سکدا ہَے۔ پلّے بنّہ سکۄ تاں بنّہ لئۄ۔ نہِیں بنّݨا تاں ڈھٹھّے کھُۄہ وِچ جائۄ۔

پہِلے سبک (پاٹھ) دے پہِلے واک وِچ اِک شبد ہَے: آلۄچنا۔

پُۄرا سبک ہَے: کِسے دی آلۄچنا ناں کرۄ۔

آلۄچنا ناں کرۄ؟ ہاں٬ ہاں٬ آلۄچنا ناں کرۄ۔

اِہ گلّ مَیں پلّے بنّہ لئی ہَے۔ ہۄ سکے تاں تُسِیں وی بِناں ہِیل-ہُجّت اِس نُۄں پلّے بنّہ ہی لئۄ۔ سںسّار دا کۄئی وی منُکھّ٬ بھاویں کِنّا ہی اُدار-چِتّ بݨ کے دِکھاوے٬ کدے وی کھُدّ نُۄں کِسے وی گلّ لئی دۄشی نہِیں ٹھہِرائُںدا۔ چاہے اُہ کِنّا وی گلت کِئۄں ناں ہۄوے٬ چاہے اُسدی کِنّی ہی بھاری بھُلّ کِئۄں ناں ہۄوے اُہ سدا ہی آپݨے ورتارے نُۄں ٹھِیک ہی سمجھدا ہَے اتے سہی ہی درساںدا ہَے۔ اِس لئی آلۄچنا وِئرتھ ہُںدّی ہَے کِئُںکِہ اِس وِچ دۄشی کھُدّ نُۄں بے-گُناہ سِدھّ کرن لگّدا ہَے۔

آلۄچنا بہُت کھترناک ہُںدّی ہَے۔ کِئُںکِہ آلۄچنا منُکھّ دے بہُمُلّے ماݨ نُۄں ذکھمی کردی ہَے۔ آلۄچنا اُسدی مہتّتا دے چِیتھڑے اُڈا دِںدّی ہَے۔ آلۄچنا اُسدی بھاونا نُۄں ٹھیس پہُںچّائُںدی ہَے۔ سِٹّے وجۄں٬ آلۄچنا اُسدے کرۄدھ نُۄں بھڑکائُںدی ہَے۔ بھاو آلۄچنا نال کرۄدھ وِچ وادا ہۄئی جاںدا ہَے۔ اِس لئی دُۄجِیاں دی آلۄچنا کرنی بے-ارتھ ہَے۔ یکِین کرنا کِسے پرکار دے کِںتُّۄ-پرںتُّۄ لئی کۄئی گُںجّائِش نہِیں۔ اِس لئی کِںتُّۄ-پرںتُّۄیاں دے چکّر تِیاگکے جیکر اِیمانداری نال آپݨے اںدّر جھاکِیئے تاں آلۄچنا دے کارنامے ساڈی ہِکّ اںدّر نںگّا ناچ کردے وِکھائی دے جاݨگے۔

اُپر آکھِیا سی: کِسے دُۄجے دی٬ بھاویں اُہ دُۄجا کِنّا وی اپرادھی جاں دۄشی کِئۄں ناں ہۄوے٬ آلۄچنا کرنی بیئرتھ اتے بیلۄڑی ہَے۔ منُکھّ٬ منُکھّ ہۄݨ کارن آپݨے سُبھا تۄں مجبُۄر ہَے۔ اُہ٬ اپرادھی ہۄݨ تے وی دۄش سوِیکار نہِیں کردا٬ نہِیں کر سکدا۔ اُہ آپݨے دۄشاں لئی سدا ہی دُۄجے نُۄں ہی دۄشی ٹھہِرائُںدا ہَے۔

مِٹھّی آلۄچنا؟ آلۄچنا بھاویں مِٹھّی ہۄوے جاں تِکھّی٬ آلۄچنا ہی ہُںدّی ہَے۔ تِکھّی جاں مِٹھّی آلۄچنا اِک پرکار دی نِںدّا ہی ہَے۔ اِس لئی آلۄچنا بھاو نِںدّا کرن دا نتِیجا اکسر چںگّا نہِیں نِکلدا۔

مَینُۄں پتا تُسِیں کہِݨا چاہُںدّے ہۄ: نہِیں٬ مَیں دُۄجے دی آلۄچنا کرکے اُسدی نِںدّا نہِیںں کرنا چاہُںدّا مَیں تاں اُسنُۄں سُدھارنا چاہُںدّا ہاں٬ بدلنا چاہُںدّا ہاں۔

اچھا٬ اچھا٬ تُسِیں اِہ پھَیسلا کر لِیا ہَے کِہ دُۄجے بںدّے نُۄں سُدھرن دی لۄڑ ہَے٬ بدلݨ دی لۄڑ ہَے۔ تُسِیں اُسنُۄں سُدھار کے٬ بدلکے٬ اُسدا بھلا کرنا چاہُںدّے ہۄ۔ بڑا چںگّا وِچار ہَے۔ بڑی چںگّی سۄچ ہَے۔ بس٬ اِکّ پلّ رُکّ جاݨا—-

تُسِیں بہُت ہی بھلا کارج کرنا لۄڑدے ہۄ۔ تُسِیں آپݨی اِس سۄچ لئی ودھائی دے پاتر ہۄ۔ پر کِنّا چںگّا ہۄوے جیکر اِہ بھلائی دا کمّ تُسِیں-اسِیں آپݨے تۄں ہی آرمبھّ کرِیئے۔ کھُدّغرذ بݨدِیاں وی٬ آپݨے آپ نُۄں بدلݨ جاں سُدھارن دا یتن کرنا٬ کِسے دُۄجے نُۄں بدلݨ دا یتن کرن تۄں کِتے ودھّ آسان اتے گھٹّ بھِیانک وی ہَے۔

بْرائۄُنِںگّ دا آکھا مَیں ڈائِری وِچ مۄٹے اکھّراں وِچ نۄٹ کر لِیا ہَے۔ اُہ آکھدا ہَے: “جدۄں منُکھّ دا یُدھّ آپݨے آپ نال آرمبھّ ہُںدّا ہَے٬ اُدۄں ہی اُسدا کُجھ مُلّ پَیںدا ہَے۔”

آلۄچنا اِک اگّ دی چںگِّیاڑی ہَے۔ بہُت ہی کھترناک۔ اِک اجِہی کھترناک اتے بھِیانک چںگِّیاڑی جۄ ہںکّار دے رُۄپ وِچ بھرے گۄدام وِچ وِسپھۄٹ کرن دی تاکت رکھّدی ہَے۔ اتے اجِہا وِسپھۄٹ کدے کدے مَۄت نُۄں وی بُلاوا دے دِںدّا ہَے۔

سبھ ترہاں دے لۄکاں نال ہی وِہار کردے سمیں٬ سانُۄں اِہ گلّ سدا ہی چیتے رکھّݨی چاہِیدی ہَے کِہ اسِیں سارے ہی لۄک اِک ترہاں دے مانسِک آویگ دے شِکار ہاں٬ پکھّپات نال بھرے پئے ہاں اتے ماݨ-ہںکّار نال پْرواہِت ہاں۔ ترک شاسترِییاں نال وی کِیتی جاݨ والی بہِس جاں آلۄچنا سمیں دھِیان رکھّݨ دی ذرُۄرت ہَے۔

نِجّی تاں نِجّی٬ وِہارک٬ ساہِتک٬ راجنِیتک٬ دھارمِک٬ سماجِک٬ اِتِہاسک٬ پرِوارک اتے سبھِیاچارِک آلۄچنا وی اکسر کھترناک سابت ہُںدّی ہَے۔ آلۄچنا تۄں بچِیا جاݨا چاہِیدا ہَے۔

اںگّریجی ساہِت دے بھںڈّار وِچ بہُت وادھا کرن والا ٹامس ہارڈی اِکّ اُچّ کۄٹی دا ناولِسٹ سی۔ پر اُہ وی آلۄچنا دا شِکار ہۄئِیا۔ اُسنے وی اِک کڑی آلۄچنا دے کارن ہمیشاں ہمیشاں لئی ناول لِکھݨا چھڈّ دِتّا۔ آلۄچک نیں پتا نہِیں کی کھٹِّیا؟

آلۄچنا تۄں ہی دُکھّی ہۄ کے ٹامس چیٹرٹن نامک اںگّریج کوی نیں آتم-ہتِّیا کر لئی۔ بڑے ہی کِںتُّۄ-پرںتُّۄ کِیتے جا سکدے ہن۔ پر یکِین کرنا اُہناں دی بِلکُلّ ہی لۄڑ نہِیں اتے ناں ہی مہتّتا ہَے۔ آلۄچنا بھاویں کِسے وی ڈھںگّ نال ہی کِیتی جاوے آکھِر آلۄچنا ہی ہُںدّی ہَے۔ تُسِیں لکھّ کہی جاوۄ کِہ آلۄچنا تۄں ڈرنا نہِیں چاہِیدا۔ آلۄچنا تاں اُسارُۄ کمّ کردی ہَے۔ سچّ جاݨِئۄ٬ آلۄچنا کۄئی اُسارُۄ کمّ نہِیں کردی۔ آلۄچنا کِسے دا وی کُجھ نہِیں سُیاردی۔ آلۄچنا سِرپھ وِگاڑدی ہی وِگاڑدی ہَے۔ تاں پھِر کی آلۄچنا کرن والے مُۄرکھ ہن۔ شائِد بِلکُل ہی ’ہاں’۔

اتے کۄئی وی مُۄرکھ–اتے کھِماں کرنا اسِیں سارے بہُت کرکے ہاں ہی مُۄرکھ (جیکر آپݨے اںدّر جھاک کے ویکھِیئے تاں جھٹّ ہی اِہ سچّائی اُجاگر ہۄ جاویگی)–آلۄچنا کر سکدا ہَے٬ شِکائِت کر سکدا ہَے٬ مُۄںہ پھُلا سکدا ہَے٬ کرۄدھ وِچ آ کے اوا-توا بۄل سکدا ہَے٬ گالہاں کڈھّ سکدا ہَے۔ پر ساڈے اِس وِہار وِچ تبدِیلی دی لۄڑ جِنّی سانُۄں ہَے٬ ہۄر کِسے نُۄں نہِیں۔ تبدِیلی لئی اجّ ہی لکّ بنّہ لَیݨا ذرُۄری ہَے۔

بںجّیمن پھْریکلِن جدۄں پھراںس دا راجدُۄت بݨکے گِیا تاں بڑا سفل رِہا۔ اُس نیں آپݨی سفلتا سبںدھّی اِکّ بہُت ہی بھید والی گلّ دسّی: “(مَیں تہِییا کر لِیا سی)–کِہ مَیں کِسے نُۄں وی کدے وی بُرا نہِیں کہاںگا۔ ہر اِک دِییاں جۄ چںگِّییاں گلّاں مَینُۄں پتا ہَے مَیں کیول اُہ ہی کِہا کراںگا۔”

گُرباݨی وی سِکھِیا دِںدّی ہَے: ہم نہِیں چںگّے بُرا نہِیں کۄئ۔۔

تاں پھِر کی آلۄچنا دی تھاں چاپلُۄسی کرنی چاہِیدی ہَے۔ چاپلُۄسی اتے دُۄجے دِییاں چںگِّییاں گلّاں دی گلّ کرن وِچ بہُت اںتّر ہَے۔ کِیتی گئی چاپلُۄسی دا جھٹّ ہی پتا لگّ جاںدا ہَے۔ لۄڑِیںدے گُݨاں دی سِفت اتے چاپلُۄسی وِچ ذمِین اسمان دا اںتّر ہَے۔

درئسل٬ لۄکاں نُۄں٬ کِسے دُۄجے نُۄں٬ بُرا کہِݨ دی تھاں اُہناں نُۄں سمجھݨ دی لۄڑ ہَے۔ ٹِیکا-ٹِپّݨی کرن دی تھاں سانُۄں اِہ سمجھݨ دا یتن کرنا چاہِیدا ہَے کِہ جۄ کُجھ دُۄجے کر رہے ہن٬ اُہ کِئۄں کر رہے ہن۔ اُہناں دا وِئُہار اجِہا کِئۄں ہَے۔ آلۄچنا جاں ٹِیکا-ٹِپݨی دے مُکابلے٬ دُۄجِیاں دے وِئُہار پِچھّے چھُپّے ہۄئے مکسد نُۄں سمجھ کے کِیتا گِیا ورتارا کِتے ودھّ چںگّا٬ لابھدائِک اتے سارتھک پْربھاو پا سکݨ دی تاکت رکھّدا ہَے۔ اجِہا کرن نال ہمدردی٬ سہِݨشِیلتا٬ کِرپالتا٬ دِیالتا اتے سُہِردتا پَیدا ہُۄںدی ہَے۔ سبھ نُۄں جانݨ اتے سمجھݨ وِچ سہائِتا مِلدی ہَے۔

اسل وِچ سبھ نُۄں جانݨ دا ارتھ ہَے کِہ اسِیں سبھ نُۄں مُیاف کرن دے گُݨاں دے دھارنی بݨدے جا رہے ہاں۔

آلۄچنا کرنی تِیاگۄ۔ تِیاگۄ؟ ہاں٬ ہاں٬ تِیاگۄ۔ کِئۄں تِیاگۄ؟ کِئۄں؟? ڈاکٹر جانسن دا آکھا جیکر من وِچ وسّ جاوے تاں کِئۄں دا جواب مِل جاویگا۔ اُہ آکھدا ہَے: “سْری مان جی! بھگوان (ربّ) وی منُکھّ دے کرماں دا وِچار اُسدی مَۄت تۄں پہِلاں نہِیں کردا۔”

تاں پھِر بھلا–آلۄچنا کرکے –تُسِیں اتے مَیں منُکھّ دے کرماں دا وِچار اُسدے جِئُںدے جی کِئۄں کرِیئے؟ ہاں٬ ہاں کِئۄں کرِیئے؟

پر ہُݨ وی سُیالاں دا سُیال وڈّا سُیال پَیدا ہُںدّا ہَے کِہ کی تُسِیں جاں مَیں آلۄچنا دا تِیاگ کرن لئی یتنشِیل ہۄ سکدے ہاں؟

ہاں ہۄ تاں سکدے ہاں۔ پر مَینُۄں پکّا یکِین ہَے کِہ اجِہا ناں تاں تُسِیں ہی کرۄگے اتے ناں ہی شائِد مَیں ہی۔ کِئۄں جۄ آکھِر اسِیں اِنسان جُ ہۄئے۔

*******

ڈا. گُردِیال سِںگھّ رائے دی اِہ رچنا سِرپھ پڑھن والی ہی نہِیں سگۄں سۄچݨ, وِچارن تے سمجھݨ والی ہَے۔ لیکھک نیں لائِبْریری دی پھیری دا بِرتاںت آپݨی رچنا وِچ جۄڑ کے اِس نُۄں پُۄرن کر دِتا۔ جے کۄئی دُۄجا آپݨے آپ نُۄں نہِیں سُدھار سکدا تاں تُہاڈی آلۄچنا نالھ شائِد کۄئی نہِیں بدلݨ لگّا٬ بدلݨا ہَے تاں آپݨے آپ نُۄں بدلۄ٬ پر اِہ کۄئی سَۄکھا کمّ نہِیں۔ اُںجھ ہر بدلاو کۄشِش نال ہی شُرُۄ ہُںدّا۔ – کںوّر