کَیپھی آذمی نیں اِکّ واری اِکّ کِسّا سُݨائِیا سی۔ اُہ بہُت وڈّے شائِر سن٬ پر اُدۄں اُہ کُجھ کَۄڑ وِچّ آ جاںدے سن٬ جدۄں کۄئی اُنہاں نال جاݨ-پچھاݨ کرائُݨ ویلے اُنہاں نُۄں ’پھِلم سٹار شابانا آذمی دے پِتا‘ کہِںدّا سی۔ کارن اِہ سی کِہ اُنہاں دی اِکّ آپݨی ہستی سی٬ شابانا دے جنم تۄں بہُت پہِلاں اُہ شائِر دے تَۄر ’تے نامݨے والی شکھسِیئت بݨ چُکّے سن اتے اُنہاں والا رںگّ شابانا اتے کئی ہۄرناں نُۄں چڑھِیا سی۔ کھُد کَیپھی آذمی اُتّے کِسے دا رںگّ نہِیں سی چڑھِیا اتے ناں چڑھ سکدا سی۔ اِکّ واری اُنہاں اِکّ کِسّا سُݨائِیا سی اِکّ پِیر دا تے اِکّ جگِیردار دے گھر اَۄلاد ہۄݨ نال دھارمِکتا دے سمبّںدھّاں دا۔ کہِݨ لگّے کِہ جگِیردار دے گھر پُتّر نہِیں سی ہُںدّا اتے اُہ سارے جاݨے-پچھاݨے سںتّاں-سادھاں دے گۄڈے گھُٹّدے رہِںدّے سن۔ اِکّ وار اِکّ پِیر آ گِیا٬ پتا نہِیں اُہ کِس دھرم دا سی۔ اُہ پِیر آ کے کہِݨ لگّا کِہ پُتّر لَیݨا ہَے تاں اِکّ ڈیرا آپݨی ذمِین وِچّ بݨوا دے۔ جگِیردار نیں کہِݨ دے مُتابک ڈیرا بݨوا دِتّا تے اگلے سال سببّ نال اُسدے گھر پُتّر جمّ پِیا۔ جدۄں اُسدے گھر پُتّر جمّݨ دِییاں کھُشِییاں منائیِیاں جا رہِییاں سن تاں پُتّراں دی دات دے ہۄر چاہوان اُس ڈیرے وِچّ آپۄ آپݨی اِچھّا-پُۄرتی لئی متھّا ٹیکݨ جا وڑے۔ جگِیردار ولّۄں اُتھّے کھڑھے کِیتے لٹھّ-ماراں نیں جدۄں کُٹّ کے اُنہاں لۄکاں نُۄں بھجا دِتّا تاں رۄںدے ہۄئے اُہ اُس جگِیردار کۄل شِکائِت کرن چلے گئے۔ اگّۄں اُس نیں گالہاں کڈھِّییاں تے کِہا کِہ تُسِیں اُتھّے گئے کِئۄں سی؟ لۄکاں نیں کِہا کِہ شردھا دا استھان بݨائِیا ہَے تاں شردھا بھیٹ کرن جاݨا ہی سی۔ جگِیردار نیں کِہا٬ “تُہانُۄں کِس نیں کِہا کِہ شردھا بھیٹ کرن لئی بݨائِیا گِیا سی٬ اُہ تاں اسِیں پُتّر لَیݨ لئی بݨوائِیا سی۔ پُتّر جمّ پَیݨ پِچھّۄں اُتھّے کِسے نُۄں جاݨ دیئیِئے جاں ناں٬ ساڈی مرذی!”
بھارت دی اِکّ وی پارٹی اتے اِکّ وی لِیڈر مُۄںہۄں منّݨ نُۄں تِیار نہِیں کِہ اُس دی راجنِیتی اِس اِکّۄ نِشانے تک سِیمِت ہَے کِہ گدّی اُتّے بہِݨا کِس ترہاں ہَے اتے جے بَیٹھݨا نسِیب ہۄ جاوے تاں بَیٹھے رہِݨا کِس ترہاں ہَے! باکی سبھ گلّاں اَیویں لۄکاں دے اکھِّیں گھٹّا پائُݨ لئی ہن۔ اسِیں لۄکاں نیں بہُت واری اِہ ویکھ لِیا ہَے کِہ جۄ کُجھ کۄئی پارٹی جاں لِیڈر چۄݨاں وِچّ آکھ گِیا ہۄوے٬ اُس دا متلب چۄݨاں پِچھّۄں کدے کۄئی نہِیں ہُںدّا اتے لۄکاں لئی بہُتے وائدے اُۄٹھ دا اُہ بُلّہ بݨ جاںدے ہن٬ جِہڑا ہمیشا لمکدا دِسدا ہَے٬ کدی کِسے نیں ڈِگدا نہِیں ویکھِیا۔ سانُۄں جِنِّییاں پارٹِییاں نیں وی آساں وِکھائیِیاں٬ آذادی مِلݨ دی گھڑی تۄں اجّ تک کدے کِسے نیں پُۄرِییاں نہِیں کِیتِییاں اتے اگّۄں وی اِس ترہاں دی آس نہِیں۔ جِس دِن بھارت نُۄں آذادی مِلی سی٬ پہِلِییاں تکرِیراں وِچّ کاںگرس دے آگُۄیاں نیں دیش دے لۄکاں نُۄں کُلّی٬ گُلّی اتے جُلّی دا پْربںدھّ کر کے دیݨ دا وائدا کِیتا سی٬ پر پُۄرا کدی نہِیں ہۄئِیا۔ گرِیباں نُۄں کُلّی بݨوا کے دیݨ دی تھاں امِیراں٬ جگِیرداراں اتے راجِیاں-نواباں دے مہِل پہِلاں تۄں ودھّ اُچّے ہُںدّے گئے سن۔ گُلّی دا بھاو کھاݨا ہر اِکّ لئی مِلݨا یکِینی بݨائُݨ والا وائدا وی ریلوے سٹیشناں اُتّے اتے مال گۄداماں وِچّ رُلدی کݨک اتے جھۄنے نال رُل گِیا اتے گرِیباں دا بھُکھّ-مری تۄں اجّ تک کھہِڑا نہِیں چھُٹِّیا۔ جُلّی کہِݨ دا ارتھ ہر کِسے نُۄں پہِنݨ لئی تے رات نُۄں ٹھںڈھّ تۄں بچݨ لئی کپّڑے دیݨ دا پْربںدھّ کرنا سی۔ پر اجّ وی بہُت سارے گرِیب اِہۄ جِہا کْرِشما ہۄݨ دی آس ہر پارٹی اتے ہر آگُۄ کۄلۄں کری جاںدے ہن۔
سماں بہُت بلوان کِہا جاںدا ہَے اتے اِہ وی کِہا جاںدا ہَے کِہ اِہ بہُت سارِییاں سمسِّیاواں دا ہلّ کھُد پیش کر دِںدّا ہَے٬ پر کْرِشمِیاں اتے ربّی چمتکاراں دی آس رکھّݨ والے بھارتی لۄکاں لئی تاں اِدّاں دا کۄئی دِلاسا وی کدی کمّ دا نہِیں نِکلِیا۔ کارن ساپھ ہَے کِہ لِیڈرشِپّ ہی سِرپھ دِلاسے دیݨ والی سی٬ کمّ کرن دا کِسے دا اِرادا نہِیں سی٬ سِرپھ دائوِیاں نال مسلے ہلّ نہِیں ہۄݨے ہُںدّے۔
اجّ جدۄں آم لۄکاں دے اکھِّیں گھٹّا پائُݨ لئی کئی راجاں دِییاں وِدھان سبھاواں دِییاں چۄݨاں لئی اِکّ ہۄر دَۄر شُرُۄ ہۄݨ والا ہَے٬ دائوے کرن دی مُکابلیباذی پھِر شُرُۄ ہۄ گئی ہَے۔ ہِںدّی دا اِکّ مُہاورا ہَے: تھۄتھا چنا٬ باجے گھنا۔ بھاو کِہ اںدّرۄں کھۄکھلا داݨا باکِییاں تۄں ودھّ کھڑکدا تے دھِیان کھِچّدا ہَے۔ بھارت دی راجنِیتی وِچّ وی اِہۄ کُجھ ہُںدّا رِہا تے ہۄئی جاںدا ہَے کِہ جِس آگُۄ نُۄں آم لۄکاں نُۄں بیوکُۄپھ بݨا سکݨ دی جاچ آ گئی٬ اُسدے لئی وۄٹاں دے ڈھیر لۄکِیں آپݨے آپ لا دیݨگے۔ اِس ویلے اِہ کُجھ کَۄݨ کر رِہا ہَے جاں کرن دے کَۄݨ سمرتھّ ہَے٬ اِہ گلّ سارِیاں نُۄں پتا ہَے اتے اُنہاں آم لۄکاں نُۄں وی سارا پتا ہَے٬ جِنہاں نُۄں مُۄرکھ بݨا کے وۄٹاں مںگِّییاں اتے کھِچِّییاں جاںدِییاں ہن۔ اِسدے باوجُۄد اُہ وۄٹاں پائُݨ لئی دَۄڑے آئُںدے ہن۔ وِئںگّکار سمپّت سرل ساپھ شبداں وِچّ کہِںدّا ہَے کِہ جدۄں کہِݨ والے نُۄں وی اِس بارے پتا ہۄوے کِہ اُہ جھُۄٹھ بۄلدا پِیا ہَے اتے اُس نُۄں سُݨن والِیاں نُۄں پتا ہۄوے کِہ سِرپھ جھُۄٹھ بۄلدا ہَے٬ پھِر جھُۄٹھ بۄلݨا پاپ نہِیں منِّیا جا سکدا٬ کِئُںکِہ دۄواں دھِراں نُۄں پہِلاں ہی پتا ہُںدّا ہَے۔ پاپ اُس وکت بۄلے جھُۄٹھ نُۄں کِہا جا سکدا ہَے٬ جِس بارے ساہمݨے والے نُۄں پتا ناں ہۄوے اتے دھۄکھے وِچّ رکھّ کے مُۄرکھ بݨائُݨ لئی سبھ کُجھ جھُۄٹھ کِہا گِیا ہۄوے٬ دۄویں پاسے سارا کُجھ اگیتا پتا ہۄݨ کارن جھُۄٹھ دا پاپ نہِیں لگدا۔
بھارت دے لۄک ہۄر کِسے گلّ وِچّ پکّے ہۄݨ جاں ناں٬ اِس گلّ وِچّ پکّے ہن کِہ اُہ سرب شکتِیمان دے ناںء اُتّے کِیتا گِیا ہر کَۄل-کرار چُپّ کر کے منّ لِیا کردے ہن۔ لۄکاں نال سِدھّی بۄلی وِچّ دیش دے ہالات اتے لۄکاں دے جِیون دی بات پائُݨ دا امل تاں پںڈِّت جواہر لال نہِرُۄ٬ سردار پٹیل اتے مَۄلانا ابُل کلام آذاد ورگِیاں دے نال ہی لگبھگ کھتم ہۄ گِیا سی٬ رہِںدّا-کھُۄںہدا لال بہادار شاستری دا دَۄر مُکّݨ نال مُکّ گِیا منّ لَیݨا چاہِیدا ہَے۔ اِںدرا گاںدھی دا دَۄر لۄکاں نُۄں دھارمِک رںگّݨ وِچّ رںگّ کے وۄٹاں مںگّݨ دے اُس کُراہے دی شُرُۄیات کِہا جاںدا ہَے٬ جِس کُراہے نُۄں ارمبھّ کرن والی بِیبی دی پارٹی دے اِہ سبھ کُجھ اِدّاں جڑھِیں بَیٹھا کِہ پھِر اُٹھّ نہِیں سکی تے بھاجپا نُۄں اِدّاں دا پھِٹّ بَیٹھا کِہ اُس دی کْرِپا نال پَۄڑِییاں چڑھدی پںجھّی سال تک راج کرن دے دائوے کرن لگّی ہَے۔ جِہڑی گلتی اُس وکت اِںدرا گاںدھی نیں بڑی چُست کھیڈ کھیڈݨ دے چکّر وِچّ کِیتی سی٬ اُس دا پُتّر وی اُس گلت لِیہ اُتّے ہی پِیا رِہا اتے کمال دی گلّ ہَے کِہ پۄترا وی اجے تک ہکِیکتاں نُۄں سمجھݨ لئی تِیار نہِیں۔
پتا نہِیں کِس وڈّے سِیاݨے نیں راہُل گاںدھی اتے اُس نال جُڑی ٹِیم نُۄں اِہ گلّ کہِ دِتّی ہۄویگی کِہ بھاجپا دی ہِںدُّۄتو دی راجنِیتی دی کاٹ لئی مُسلِم دھِراں نُۄں اُنہاں دے نال کھڑۄݨ دا اہِساس کروا دِتّا جاوے تاں کاںگرس دا بھوِکھّ سُنہِرا ہۄ سکدا ہَے۔ بھاجپا اِکّترپھا تَۄر اُتّے اِکّ کھاس دھرم وِرُدھّ پھَیسلے کردی اتے لاگُۄ کروائُںدی ہَے تاں گلت کردی ہَے اتے اِس نُۄں گلت کہِݨ وِچّ کۄئی نُکسان ہۄݨ دا ڈر نہِیں ہۄ سکدا٬ پر اِس تۄں اگّے ودھ کے مُسلماناں دے پکھّ وِچّ کھڑۄݨ لئی اِہ کہِݨا کِہ کاںگرس سرکار آئی تاں مۄدی سرکار دے پھَیسلے کُۄڑے دے ڈھیر اُتّے سُٹّ دِتّے جاݨگے٬ اِکّ ہدّ ٹپّݨ واںگ ہَے۔ کِسے ترہاں دی پھِرکاپْرستی کھِلاپھ لڑن لئی جوابی پھِرکاپْرستی کرن دی لۄڑ نہِیں٬ سگۄں اِہ کہِݨا ودھّ ٹھِیک سی کِہ اِس سرکار نیں پھِرکُۄ سۄچ ہیٹھ جِنہاں نال کۄئی ودھِیکی کِیتی ہَے٬ اُنہاں دا دُکھّ سمجھ کے بھوِکھّ وِچّ ٹھِیک لِیہ اُتّے دیش نُۄں چلائِیا جاویگا۔ اِس شبداولی وِچّ کُجھ وی اجِہا نہِیں٬ جِس تۄں کۄئی دُۄسری دھِر بھڑک سکدی ہۄوے٬ پر جِہڑا ڈھںگّ کاںگرس دی مَۄجُۄدا لِیڈرشِپّ اِس ویلے ورت رہی ہَے٬ اُہ پِیڑِت دھِر نُۄں پِیڑِت کہِݨ تۄں اگّے ودھ کے اُس نُۄں پتِیائُݨ والی اُس چُستی دا وِکھالا کرن والا ہَے٬ جِہڑی اُس دھِر دے وِرۄدھ دِییاں دھارمِک دھِراں نُۄں کاںگرس تۄں دُۄر لِجاݨ ولّ سیدھِت ہَے۔
کۄئی چالی کُ سال پہِلاں سُپرِیم کۄرٹ نیں جدۄں شاہبانۄ کیس وِچّ پھَیسلا دِتّا سی تاں بہُت سارے دھرم نِرپّکھ چِںتّکاں اتے آگُۄیاں نیں اُدۄں دے کاںگرس آگُۄ راجِیو گاںدھی نُۄں کِہا سی کِہ ادالتی پھَیسلے نُۄں اُلٹݨ دا یتن ناں کرے٬ پر کاںگرس لِیڈرشِپّ نیں کِسے دی گلّ نہِیں سی منّی۔ اُہ پھَیسلا پارلِیمَیںٹ وِچّ اِکّ بِلّ پاس کر کے اُلٹا دِتّا گِیا تاں اِسدا دیش دی بہُ-گِݨتی والے دھارمِک بھائیِچارے دے لۄکاں وِچّ اِکّدم اُلٹا اسر پِیا کِہ اِہ اِکّ بھائیِچارے دِییاں وۄٹاں لَیݨ لئی بھارت دی سبھ تۄں وڈّی ادالت دے پھَیسلے ردّ کرن تک جا پہُںچّدے ہن۔ اِس پْربھاو نُۄں کٹّݨ لئی راجِیو گاںدھی اتے اُس نال جُڑی ٹِیم نیں ایُدھِّیا وِچّ بابری مسجِد کمپّلَیکس اںدّر رام مںدّر والے ہِسّے وِچّ لگّا تالا کھُلّہوا دِتّا سی٬ جِہڑا چالی تۄں ودھّ سالاں تۄں کھۄلہݨ دی کِسے نیں گلّ ہی نہِیں سی کِیتی۔ تالا کھۄلہݨ دا کمّ کاںگرس نیں راجِیو گاںدھی دی اگوائی وِچّ کِیتا سی٬ پر اگلا کمّ کرن دا نائرا دے کے بھاجپا دی لِیڈرشِپّ تُر پئی اتے اُسدے بائد جۄ کُجھ ہۄئِیا٬ سبھ دے ساہمݨے ہَے۔ دھارمِک مُدِّیاں اُتّے چلّی کھِچّۄتاݨ دی اِس کھیڈ دا لابھ کاںگرس دی تھاں بھاجپا نُۄں ہۄئِیا سی اتے اجّ جۄ کُجھ کاںگرس کردی پئی ہَے٬ اُس دا لابھ وی اُس نُۄں نہِیں مِلݨا٬ دُۄسرا اسدُدِین اُوَیسی ورگا وی بھاویں کۄئی لَے سکدا ہۄوے تاں لَے جاوے۔
راجنِیتی وِچّ دھرم دی دُرورتۄں اِس وکت جِنّی اتے جِدھّرۄں وی ہُںدّی دِسدی ہۄوے٬ اِہ راجنِیتی دے پکھّۄں ہۄر کِسے دھِر دا وی پھائِدا کر سکدی ہَے٬ آپݨے آپ نُۄں دھرم نِرپکھّ کہائُݨ والی کِسے دھِر لئی ہمیشا گھاٹے دا سَۄدا رہی ہَے اتے رہیگی وی۔ پھِر وی اِہ مُدّا چھڈِّیا نہِیں جا رِہا۔ بھارت دے لۄکاں نُۄں اجے وی جاپدا ہَے کِہ اِہ شردھا دا سوال ہَے٬ جدۄں کِہ اسل وِچّ اِہ مُدّا اُس پِیر دے کہِݨ کارن جگِیردار ولّۄں بݨوائے ڈیرے ورگا بݨ گِیا ہَے۔ لۄکاں نُۄں سمجھ نہِیں پَیںدی کِہ دھرم دا مُدّا سِرپھ اِس لئی چُکِّیا جاںدا ہَے کِہ راجسی لِیڈراں نُۄں کُرسی والا ’کاکا‘ اِس وِچّۄں پَیدا ہۄݨ دی آس ہُںدّی ہَے٬ پر لۄکاں نُۄں اِسدا ناں پتا ہۄویگا٬ نائرا لائُݨ والے آگُۄیاں نُۄں پتا ہَے۔ اِس لئی اگلے سمیں وِچّ بھارت دے لۄکاں نُۄں اِکّ وار پھِر اِس نائرے دے دُیالے اِکٹھّے کرن دا کمّ اگیتا چھۄہِیا پِیا ہَے٬ جِس وِچّ بھاجپا تے اِسدے پِچھّے کھڑھی اِکّ کھاس جتھیبںدّی نیں آپݨی سۄچ مُتابک کمّ کرنا ہَے٬ پر کاںگرس پارٹی اَیویں ڈُگڈُگی وجائی جاںدی ہَے٬ جِس نُۄں اگلِییاں چۄݨاں وِچّ اِکّ وار پھِر اِس دا نتِیجا بھُگتݨا پَے سکدا ہَے۔