میرے دۄست تاں سارے ہی نِگھّے سُبھائۄ والے ہن٬ لۄڑ پَیݨ اُتّے ہمیشا نال کھڑھن والے٬ پر اِہ دۄست بِلکُل نِرالا سی۔ اُس دے متھّے اُتّے کدے وی وٹّ جاں نِراشا دی جھلک نہِیں مِلدی سی۔ تُسِیں کدے وی اُس کِل چلے جاوۄ٬ ہمیشا کھِڑے متھّے سواگت ہُںدّا سی۔ اُس دے کمرے گرمِییاں وِچّ ٹھںڈھّے اتے سردِییاں وِچّ نِگھّے٬ اںدّر وڑدِیاں ہی آپݨے کلاوے وِچّ لَے لَیںدے سن۔ بَیٹھݨ والا چھۄٹا جِہا کمرا نِگھّ پِیار بھرِیا سی۔ سُںدّر تسوِیراں نال سجائِیا اِہ کمرا تاذگی دی بکھشِش کردا سی۔ نِگھّ بھرِیا ماہَۄل٬ پاݨی دی ٹھںڈھّک اتے چاہ دی گرمی سرِیرک اتے مانسِک تݨاو نُۄں ہَۄلی ہَۄلی دُۄر کرکے رُۄہ نُۄں کھیڑا پْراپت ہۄ جاںدا سی۔ بہُتی وار اُتھّے کِسے مہامپُرش٬ وِگِیانی٬ نیتا جاں کِسے وڈّے اپھسر نال مُلاکات ہۄ جاںدی سی۔ اِںجھ واکفِیئت دا گھیرا وی وِشال ہُںدّا سی۔ اُتھّۄں دے مُکھّ پْربںدھّک تیج پْرتاپ سِںگھّ سںدھُّۄ ہۄراں دے مُکھ اُتّے ہمیشا کھیڑا اتے پْرماتما دی شُکرگُذاری ہی نذر آئُںدی سی۔ اُس نُۄں کُدرت نال پِیار اتے اُس دی سُںدّرتا نُۄں آپݨے کَیمرے راہِیں سمبھّالݨ دا شَۄک سی۔ اُس نُۄں کُدرت نال کھِلواڑ کرن والِیاں وِرُدھّ گُسّا وی سی تے رۄس وی۔ اُس دے کَیمرے نیں اِنہاں کارنامِیاں نُۄں کَید کِیتا ’تے اِکّ وڈّ اکاری پُستک ’کَیمرے دی اکھّ بۄلدی‘ ہۄںد وِچّ آئی جِسدا سارے پاسِئۄں بھرواں سواگت ہۄئِیا۔ ہَۄلی ہَۄلی اُہ گُرباݨی نال جُڑِیا٬ جِس نیں اُس دا کیول سرُۄپ ہی نہِیں بدلِیا سگۄں سۄچ٬ وِچار٬ کِردار٬ وِہار سبھۄ کُجھ ہی تبدِیل کر دِتّا۔ اُس آپݨی پھۄٹۄگْراپھی دی کلا دی ورتۄں لۄکائی نُۄں گُرباݨی نال جۄڑن لئی شُرُۄ کر دِتّی٬ جِس سدکا اُس نُۄں دیش وِچّ ہی نہِیں سگۄں سارے سںسّار وِچّ مہامپُرکھاں٬ دھارمِک آگُۄیاں دا ہی پِیار نسِیب نہِیں ہۄئِیا سگۄں سںگّتاں ولّۄں وی بھرواں پِیار تے ستِکار پْراپت ہۄئِیا۔

گُرباݨی آدھارِت پہِلی رچنا گُرُۄ ارجن دیو جی دی راگ ماجھ وِچّ اُچری باراماہ دی باݨی نال سمبّںدھِّت سی۔ کھیتاں وِچّ کھڑھے اِکّ رُکھّ نُۄں ادھار بݨا کے اُس دے چَۄگِردے آئُںدی ہر مہِینے دی تبدِیلی نُۄں کَیمرے وِچّ اُتارِیا۔ اِہ سُںدّر پُستک کیول سلاہی ہی نہِیں گئی٬ سگۄں بہُت سارے گُرُۄ گھراں وِچّ اِس نُۄں ستھائی رُۄپ وِچّ پْردرشِت کِیتا گِیا ہَے۔ گُرُۄ پںتھّ دی ارداس نُۄں تسوِیراں نال ساکار کرکے سرابھا نگر لُدھِیاݨا دے سُںدّر گُرُۄ گھر وِچّ پکّے تَۄر اُتّے پْردرشِت کِیتا گِیا ہَے۔ سبھ تۄں وڈّا شاہکار سْری گُرُۄ گْرںتھّ ساہِب وِچّ درج باݨی دے 31 مُکھّ راگاں دے گائِن سمیں انُسار سْری ہرِمںدّر ساہِب دی کئی سال لا کے کِیتی پھۄٹۄگْراپھی ہَے۔ اِنہاں تسوِیراں آدھارِت اِکّ سُںدّر کَۄپھی ٹیبل بُکّ پْرکاشِت کِیتی گئی٬ جِسدے اںگّریذی انُواد نُۄں پںجّابی یُۄنِیورسِٹی پٹِیالا ولّۄں چھاپِیا گِیا۔ مُڑ اِس نُۄں جودّی ٹکسال ولّۄں چھاپِیا گِیا ہَے۔ اِہ تسوِیراں کیول سْری ہرِمںدّر ساہِب وِچّ ہی پْردرشِت نہِیں کِیتِییاں گئیِیاں٬ سگۄں دیش-وِدیش وِچّ کئی گُرُۄ گھراں نیں پکّے تَۄر اُتّے اِنہاں آدھارِت اجائِب گھر بݨائے ہن۔ اِسے ترہاں گھر دے وِہڑے وِچّ لگّے رُکھّاں اتے بُۄٹِیاں دے پتِّیاں ’تے لِکھی اِبارت نُۄں پکّے رُۄپ وِچّ ’پتّے پتّے لِکھی اِبارت‘ دے رُۄپ وِچّ پْرکاشِت کِیتا گِیا ہَے۔ سْری گُرُۄ نانک ساہِب رچِت باراماہ تُکھاری نُۄں وی تسوِیراں نال سںشّۄدھِت کرکے سُںدّر پُستک دے رُۄپ وِچّ پْرکاشِت کِیتا گِیا ہَے۔ سْری گُرُۄ گْرںتھّ ساہِب وِچّ درج پشُۄ٬ پںچھّی٬ رُکھّ٬ بُۄٹے٬ کِیٹ پتںگّے آدِ دِییاں تسوِیراں تِیار کرکے باݨی وِچّ درج اِنہاں سمبّںدھّی بھاواں دی وِیاکھِیا دا کمّ پُۄرا ہۄݨ والا ہَے۔

سمیں سمیں سِر سٹُۄڈِیئۄ وِچّ پہُںچِّییاں مہان ہستِییاں دے چِتّراں دی سمبھّال لۄک نائِک دے رُۄپ وِچّ کِیتی گئی ہَے۔ اِس نویکلے سںدھُّۄ سٹُۄڈِیئۄ دا اُدگھاٹن اجّ تۄں 40 سال پہِلاں پْرسِدھّ ارتھ شاستری ڈا. سردارا سِںگھّ جَۄہل ہۄراں کِیتا سی۔ اُنہاں نیں ہی 40 سالاں وِچّۄں اِسدی وِدائی وی کِیتی ہَے۔ سرکٹ ہائۄُس دے نیڑے پھِرۄذپُر رۄڈ لُدھِیاݨا اُتّے ستھاپِت اِہ کیول اِکّ سٹُۄڈِیئۄ ہی نہِیں سگۄں اِکّ سںسّتھا سی٬ جِتھّے دھارمِک٬ راجنِیتک تے سماجِک وِشِیاں اُتّے سمبّںدھِّت ماہِراں دِییاں گمبھِّیر وِچاراں ہُںدِّییاں سن۔ اِس سٹُۄڈِیئۄ دی وِدائِگی کیول شٹر سُٹّ کے نہِیں کِیتی گئی سگۄں 22 جُۄن نُۄں گُرباݨی دا اۄٹ آسرا لَے کے ودھِییا سماگم راہِیں کِیتی گئی۔ ٹھِیک اُویں ہی جِویں کِسے دی سیوا مُکتی سمیں وِدائِگی پارٹی کِیتی جاںدی ہَے۔

سںدھُّۄ ساہِب نیں سانُۄں سِکھائِیا کِہ کِسے وی کارج دی سفلتا لئی ڈھُکویں ماہَۄل دی سِرجݨا ذرُۄری ہَے اتے کارج نُۄں وی پُۄری وِئُںتبںدّی کرکے سُچجّے ڈھںگّ نال نیپرے چاڑھِیا جاوے تاں جۄ اُہ سدا لئی یادگار بݨ سکے۔ اِہ سچّمُچّ ہی یادگاری پل سن۔ اِتھّے بَیٹھِیاں لِکھݨ لئی بہُت نویں وِشے مِلدے رہے۔ مہامپُرشاں دی سںگّت نیں گُرباݨی دے ہۄر نیڑے لِیاںدا جِس سدکا گُرُۄ اُتّے بھرۄسا پْرپکّ ہۄئِیا تے اُہ ہمیشا مُشکِل ویلے اںگّ سںگّ رہے۔ ہمیشا چڑھدی کلا دا سُنیہا دِںدّا اِہ سںسّتھان بںدّ ہۄ گِیا ہَے پر آپݨی امِٹ یاد چھڈّ گِیا ہَے۔ کرمچارِییاں نیں تاں سیوا مُکت ہۄݨا ہی ہَے پر نِجّی ادارِیاں وِچّ وی ڈھلدی اُمر نُۄں ویکھدِیاں ہَۄلی ہَۄلی آپݨے آپ نُۄں کارۄبار تۄں اڈّ کر لَیݨا چاہِیدا ہَے تاں جۄ پِچھلی اُمر دا نِگھّ اتے آنںدّ آپݨی مرذی نال ماݨِیا جا سکے اتے رہِییاں رِیجھاں دی پُۄرتی کِیتی جا سکے۔

اُںجھ وی پںجّاب وِچّ نِتّ کارۄباراں دے شٹر پکّے تَۄر اُتّے بںدّ ہۄ رہے ہن۔ ودھِییا چلدے چھۄٹے سنئتی ادارے آپݨے گیٹ بںدّ کر رہے ہن۔ پِںڈّاں دِییاں گلِییاں تاں پہِلاں ہی سُنِّییاں ہۄ چُکِّییاں ہن۔ گھراں نُۄں لگّے جںدّرے مالکاں نُۄں اُڈِیکدے جںگّال دے کابُۄ آ گئے ہن۔ شائِد ہُݨ اُنہاں نُۄں کھۄلہݨ مُڑ کِسے نہِیں آئُݨا۔ اِہ کِہۄ جِہی تراسدی وِچّ گُذر رِہا ہَے پںجّاب۔

* * * * *