دیش دی وںڈّ سمیں ہۄئیِیاں اݨہۄݨِییاں سدکا لگّے ڈںُۄّگھے ذخماں دی پِیڑ اجّ وی کرۄڑاں پںجّابِییاں دے اںگّ-سںگّ ہَے۔ اِہناں اُتے مرہم لائُݨ دی تھاں٬ جدۄں کدی ماڑا مۄٹا اںگُّۄر آئُݨ دی کۄئی گںُّجائِش بݨدی وی ہَے تاں دۄہاں مُلکاں دِییاں سرکاراں اِک دُۄجے اُتے دۄش مڑھدِییاں تِکھّے نہںُۄّیاں والے اجِہے نفرتی-گھرںُۄّڈ بھردِییاں ہن کِہ ذخم ہۄر چھِلّے جاںدے ہن تے سادھارن اوام کئی سال اِس پِیڑ وِچ لُچھّدے کُرلائُںدے رہِںدّے ہن۔
’اہِلے سِیاست‘ دی ہئۄُمَیں٬ اُسدی کُرسی دی لۄڑ اتے مجبُۄری نیں دۄہاں مُلکاں وِچ لۄک-مناں اُتّے آپݨے کُۄڑ-پرچار دی اجیہی مۄٹی تہِ وِچھا دِتّی ہَے کِہ اُس ہیٹھاں مُہبّت دی آدِ-جُگادی وگدی کُۄلہ وی نپّی دبّی گئی ہَے۔ پر کِتے کِتے٬ کُجھ مناں وِچ آپݨے اںدّرلے ویگ اتے تڑپ نال بُڑھک کے اِہ کُۄلہ اِس مۄٹی کالی تہِ نُۄں تۄڑ کے چاںدی رںگّے چشمیں دے رُۄپ وِچ پھُٹّ نِکلدی ہَے اتے ’ہمارا پَیغام مُہبّت ہَے جہاں تکّ پہںُّچے‘ گُݨ-گُݨائُںدی آپݨے رںگّ وِچ رتّی وہِ تُردی ہَے۔
12 تۄں 19 اپْرَیل 2001 تکّ ’آلمی پںجّابی کانفرںسّ لاہَۄر‘ دے سِلسِلے وِچ میری لاہَۄر٬ کسُۄر٬ شیخُۄپُرا٬ ننکاݨا ساہِب تے لائِلپُر دی سںکھّیپ جِہی پھیری اِسے مُہبّتی گُݨگُݨاہٹ دا سُہاوݨا سببّ بݨی۔ اُتھے آم لۄکاں نُۄں مِلدِیاں مَینُۄں ہَیرانی بھری خُشی ہۄئی کِہ لہِںدّے پںجّاب دے پںجّابی بھراواں دے مناں وِچ وی چڑھدے پںجّاب دے آپݨے وِچھّڑے بھراواں لئی وِگۄچے اتے وِچھۄڑے دی بڑی تِیبر تڑپݨی ہَے۔ دۄہاں پںجّاباں وِچ اجِہے کرۄڑاں لۄک ہن جِنہاں دِییاں جڑھاں تے یاداں اِک دُۄجے مُلک نال جُڑِییاں ہۄئیِیاں ہن۔ اُہ سرہدّاں تۄں اُرار پار جا کے آپݨے وڈیرِیاں دی سر-ذمِیں نُۄں چںُّم کے متھّے نال چھُہائُݨ لئی وِلک رہے ہن٬ وِچھڑے بھراواں نُۄں گلے مِلݨ لئی لُچھّ-لۄچ رہے ہن۔
ساںجھی ذبان٬ ساںجھے اِتِہاس٬ ساںجھے وسیب تے ساںجھی رہِتل دی کھِچّ تاں اچیت-سُچیت ہریک دے من وِچ اِک دُۄجے لئی تُݨکے ماردی رہِںدّی ہَے۔ اِہۄ ہی کارن ہَے کِہ کرڑے تۄں کرڑے من دی سُکّی ریت وِچ وی کِتے ناں کِتے ماڑی مۄٹی سِلّہ مَۄجُۄد ہَے تے تھۄڑھا چِر وی اِس سِلّہ نُۄں تھپتھپا کے دیکھِیئے تاں اُس ہیٹھۄں پاݨی سِمّ پَیںدا ہَے۔
اِہ کانفرںسّاں/اِہ مِلݨِییاں کرڑے مناں اُتے کُۄلے مُہبّتی ہتھّاں دی تھپتھپاہٹ ہی تاں ہن۔ جے اِہ مِلݨِییاں مُسلّسل ہںُّدِییاں رہِݨ تاں نِشچَے ہی ہیٹھۄں مُہبّت دا چاںدی-رںگّا پاݨی سِمّ سکدا ہَے۔ اجیہے وڈّے اتے ودھیرے اُدماں نال اِہ پاݨی جمہاں ہۄ کے وہِ وی سکدا ہَے ; مُہبّت دی وگدی راوی دے رُۄپ وِچ۔ اُتۄں اُتۄں بیشکّ اِہ راوی سُکّی پئی جاپدی ہَے پر مَینُۄں وِشواس ہَے کِہ ساڈے سبھ دے دھُر اںدّر کِتے ناں کِتے اِہ نِرںتّر وہِ رہی ہَے۔ لۄڑ اِس تۄں کُۄڑ دی مۄٹی ریتلی تہِ نُۄں پُٹّ اُکھیڑ کے پاسے کرن دی ہَے۔
اِںج میری اِہ لِکھت ناواں٬ تھاواں تے اِمارتاں دے درشناں دا ویروا دیݨ والی کۄئی پْرمپّرِک سفرناما لِکھت نہِیں۔ اِہ تاں مناں تۄں مناں تک دی یاترا دا ترل بِرتاںت ہَے۔ اِہ سِرف ستّاں دِناں دا ویروا نہِیں٬ اِہدے پِچھّے تاں ستّاں پُشتاں دا درد بۄلدا پِیا ہَے۔ اِہ لِکھت پِیڑھِییاں دی ساںجھ دے ٹُٹّݨ-تِڑکݨ تے مُڑ گلے لگّݨ لئی اہُلدی تڑپدی تاںگھ دی درد-داستاں ہَے۔ اِہۄ ہی کارن ہَے کِہ جدۄں ’پںجّابی ٹْرِبِئۄُن‘ وِچ پاٹھک اِس درد-داستاں نُۄں کِشتوار پڑھ رہے سن تاں اُہناں دے من پِگھل کے اُہناں دِییاں اکھِّییاں ’چۄں وہِ نِکلدے رہے۔ اِہناں پاٹھکاں وِچ سُچّے دِل والے سادھارن پاٹھک تاں سن ہی٬ ہَیرانی دی گلّ تاں اِہ ہَے کِہ سِیاست وِچ وڈّے رُتبِیاں والے رہِ چُکّے مںتّرِییاں نیں وی اِسنُۄں سُݨدِیاں میرے کۄل ہئُکے ورگا ہںُّگارا بھرِیا۔ بہُت سارِیاں نیں تاں اِہ ماسُۄم اِچھّا وی پْرگٹائی کِہ اِہ ’راوی‘ اِس ترہاں ہی ’پںجّابی ٹْرِبِئۄُن‘ دے پنِّیاں اُتّے وگدی رہے۔ پر اِک سُہِرد پاٹھک نیں اِسدی اںتّم کِشت پڑھکے اِک بڑی دِلچسپ گلّ سُݨائی۔ اُس کِہا٬ ’وگدی اے راوی‘ دی اںتّم کِشت بارے سُݨکے میرے بچِّیاں نیں تُرںتّ کِہا٬ ‘’چلۄ اِہ وی چںگّا ای ہۄئِیا٬ اِہ چھپݨی بںدّ ہۄ گئی…’’
‘’کِئۄں؟‘’ میرے پُچھّݨ ’تے اُسنے دسِّیا٬ ‘’اُہ آکھدے سن کِہ ہریک اَیتوار نُۄں ساڈا پِئۄ اخبار لَے کے بَیٹھ جاںدا سی۔ نالے اخبار پڑھی جاںدا سی٬ نالے اتھّرُۄ کیری جاںدا سی۔‘’
اِہ سُݨ کے لگّا کِہ میرا لِکھݨا سفل ہۄ گِیا٬ اِہۄ ہی تاں مَیں لۄڑدا ساں٬ خُشک ہۄئے نَیݨاں وِچ نمِیں پَیدا کرنا۔ سُکّے مناں وِچ مُہبّت دی راوی وگائُݨا۔
’کرڑے مناں والِیاں نُۄں‘ اِہ نِرۄل کۄری بھاوُکتا وی لگّ سکدی ہَے۔ ’کھُردبِین‘ لَے کے ارتھ کرن والِیاں نُۄں ہاکماں دی سۄچ تۄں ٹیڈھ وٹّ کے تُرن والی اِس لِکھت وِچ ’دیش دی وفاداری‘ پْرتی شںکّا دی ’سُۄہ‘ وی لبھّ سکدی ہَے۔ پر مَینُۄں لگّدا ہَے کِہ مَیں اِس رچنا راہِیں دۄہاں مُلکاں دے اوام اںدّرلے ترل بھاواں نُۄں ذبان دیݨ دا اتے سرب-ساںجھی منُکھّتا پْرتی وفاداری نِبھائُݨ دا نِرماݨ کارج کرن دی سادا جِہی کۄشِش کِیتی ہَے۔ اِہ رچنا سرہدّاں اتے کںڈّیدار واڑاں دے اُپّر دی مُہبّت دا سترںگّا اِںدر-دھنُکھّی پُل اُسار کے اِک دُۄجے تکّ پُجّݨ اتے اِک دُۄجے نُۄں سمجھݨ دا نِکّا جِہا یتن ہَے۔
مَیں اِس لِکھت راہِیں ’بارُۄد دی بۄ‘ دی جگہا ’مُہبّت دی خُشبۄ‘ کھِںڈّائُݨ دا٬ سبھ کِسم دے لڑائی جھگڑِیاں نُۄں مِل-بَیٹھ کے نِپٹائُݨ دا٬ وِچھڑِیاں نُۄں گلے مِلائُݨ دا اِک ماسُۄم جِہا ہۄکا دِتّا ہَے۔
کۄئی سُݨیگا اِس ہۄکے نُۄں!