میری ذِںدّگی وِچّ٬ میرے پروار لئی باپ٬ مِتّر٬ ساڈے لئی سدا سبھ کُجھّ سۄچدا٬ کردا تے میرا رہِنُما سردار کِرپال سِںگھّ پنُّۄں٬ اُس ویلھے پرویش کردا ہَے جدۄں مَیں آپݨی ودھِییا کالجِیئیٹ جِںدّگی بِتا کے اِکّ نوِیں جِمّیوار جِںدّگی وِچّ داکھل ہُںدّا ہۄئِیا اِکّ مہتّوپُۄرݨ مہِکمے وِچّ کارج بھار سمبھّالھدا ہاں۔ مَینُۄں اجّ وی یاد ہَے جدۄں اُہ آپݨے دۄہاں مۄڈھِیاں اُتّے سجائے ہۄئے تِنّ-تِنّ سٹاراں نالھ بھری وردی وِچّ اِکّ مہِکمانا کمّ سبںدھّی میرے پاس آئِیا سی۔ مَیں اِکّ بِلکُل اݨجاݨ مُںڈّا تے ساہمݨے میرے اِکّ سجِیا ہۄئِیا چںگّا انُبھوی تے پارکھُۄ بارڈر سکِئُرِٹی پھۄرس دا اپھسر۔ اُس ویلھے مَیں کُجھّ جھِجکِیا وی سی۔

مَینُۄں نہِیں پتا کِہ اِہناں پلاں وِچّ کی سی جاں کی ہۄئِیا کِہ اُہ پل ہُݨ تک 30 سال لمّے ہۄ گئے ہن۔ اۄہی پِیار٬ ستِکار تے اپݨتّ اجّ وی بیکرار اتے برکرار ہَے۔ اِہناں پلاں وِچّ ہی اساڈے کئی رِشتے اُجاگر ہۄئے ہن٬ کھاس کرکے اِکّ باپ٬ پُتّر اتے مِتّر دا رِشتا۔ جِس نُۄں اجّ تِیک پنُّۄں ساہِب آپ وی نہِیں جاݨ سکے تے مَینُۄں اکسر پُچھّ لَیںدے نیں٬ “مَیں تَینُۄں کی آکھاں؟ پُتّ٬ وِیر جاں مِتّر۔”

اِس پہِلی مِلݨی تۄں پِچھّۄں اساڈا اِکّ دُۄجے کۄلھ آݨا-جاݨا آم ہۄ گِیا۔ ہریک مِلاپ نالھ اِہناں رِشتِیاں دی تںدّ ہۄر پکّی-پِیڈی تے رںگّ ہۄر گُۄڑھا ہُںدّا چلا گِیا۔

اجّ تۄں 30 سال پہِلاں سال 1980 وِچّ کھالسا کالج امّْرِتسر تۄں اَیمّ. اَیسّسی. اَیگرِیکلچر پاس کر کے ہُشِیارپُر مَیں باگبانی وِبھاگ وِچّ سرکاری نَۄکری کر لئی۔ مَیں اِکّ سائِںس دا وِدِیارتھی ساں۔ جِس دی ساہِت وِچّ بِلکُل ہی کۄئی رُچی نہِیں سی۔ آپݨِییاں کِتاباں تۄں باہر کیول اخباراں راہِیں ہی سںسّار دے آر پار جاݨ دی مَینُۄں کھِچّ ہُںدّی سی۔ پر کِرپال سِںگھّ پنُّۄں اِکّ وڈّا پھَۄجی اپھسر ہۄݨ دے نالھ-نالھ پںجّابی ساہِت اتے پںجّابی بھاشا نُۄں پِیار کرن والھا سی اتے میری آپݨی سۄچ انُسار جاں میرے لئی اِکّ چںگّا لیکھک اتے ساہِتکار وی سی۔ جِس دِییاں کہاݨِییاں اتے کوِتاواں نُۄں پڑھ کے مَیں اتے میری سُپتنی سربجِیت کَۄر اَیمّ., بی.اَیڈّ٬ دۄویں بہُت ہی پربھاوِت ہۄئِیا کردے ساں۔ بِلکُل نوِیں سۄچ٬ سماج دے اُلجھے وہِماں-بھرماں تۄں بہُت اُچّی سۄچ دی لیکھݨی تے س. کِرپال سِںگھّ پنُّۄں دی اِکّ نواں سماج سِرجݨ دی سۄچ۔

اُس سمیں تکّ میرا اتے سربجِیت کَۄر دا وِیاہ گِیا ہۄئِیا سی۔ ذرُۄری سرکاری کمّاں وِچّ رُجھّے ہۄݨ کارن چاہُںدّے ہۄئے وی پنُّۄں ساہِب میرے وِیاہ نہِیں سن جا سکے۔

اِکلّی لیکھݨی وِچّ ہی اُچّے نہِیں ہن س. کِرپال سِںگھّ پنُّۄں اُہ کرنی دے وی دھنی ہن۔ پھَۄجی ذِںدّگی وِچّ اُہ دِسہدّے پار کرنے٬ جۄ کۄئی سۄچ وی نہِیں سکدا٬ اُنہاں پہاڑاں وِچّ جِتھّۄں لںگھّݨا وی سمبھّو نہِیں سی اُتھّے آم لۄکاں دے لںگھّݨ واستے راہ تے پُلھ بݨا دیݨے۔ کمپِّئۄُٹر جۄ اُس لئی چلائُݨا کی سۄچݨا وی اَۄکھا سی٬ رِٹائِر ہۄݨ پِچھّۄں اُسے نالھ پکّا پْریم پا لَیݨا تے اُس وِچّ اجیہِییاں پْراپتِییاں کرنِییاں کِہ وڈّے-وڈّے سُۄجھوان اش-اش کر اُٹھّے۔ اُنہاں ولّۄں کمپِّئۄُٹر دِییاں پھَۄںٹاں دی اُساری اتے اُساری وِچّ پائِیا یۄگدان پںجّابی لئی وردان سِدھّ ہۄئِیا ہَے۔ اُنہاں نیں پںجّابی دی ہر اِکّ پھَۄںٹ نُۄں ہر دُۄجی پھَۄںٹ وِچّ بدلݨ دے پرۄگرام بݨائے ہۄئے ہن جِنہاں دی جاں اُنہاں دی سیوا دی مںگّ دیس وِدیش وِچّۄں پنُّۄں ساہِب کۄلھ آئی ہی رہِںدّی ہَے۔ اُنہاں دے گُرمُکھی-شاہمُکھی اتے شاہمُکھی-گُرمُکھی پرورتن پرۄگرام نیں ہِںدّۄستان اتے پاکِستان وِچّ اِکّ مِلاپی پُلھ اُسارن دا کمّ کِیتا ہَے۔

کِرپال سِںگھّ پنُّۄں دِییاں پںجّابی بھاشا٬ ساہِتک اتے جنتک آدِ کھیتر وِچّ کِیتِییاں پْراپتِییاں لئی پںجّابی بھائیِچارے نیں اُس نُۄں بہُت سارے ماناں-سنماناں نالھ ستِکارِیا ہَے۔ جِس دا مَینُۄں وی پُۄرا ماݨ ہَے۔

مَینُۄں جدۄں پہِلی وار آپݨے پرِوار سمیت اُہناں دے پِںڈّ کٹاہری ذِلہا لُدھِیاݨا وِکھے جاݨ دا ماݨ مِلِیا تاں مَیں بہُت پربھاوِت ہۄئِیا۔ اُہناں دے گھر وِچّ دُنِییاں دِییاں منِّییاں پرمنِّییاں شکھسِیئتاں ولّۄں لِکھِییاں ہۄئیِیاں کِتاباں دا بھںڈّار دیکھ کے جۄ اِکّ وڈّے کمرے وِچّ بݨِیا ہۄئِیا اِکّ کپّ بۄرڈ سی جِس وِچّ ہذاراں ہی کِتاباں دا سںسّار وسِیا ہۄئِیا سی۔ مَینُۄں سمجھ نہِیں سی آ رہی کِہ اِکّ پھَۄجی اپھسر ساہِت دا شَۄکِین اتے لیکھک کِویں ہۄ سکدا ہَے؟ اُس نیں سانُۄں پہِلی ویر راڑا ساہِب گُردُیارے دے درشن وی کروائے۔

اِتھّے ہی ساڈا بِیبی جی پتوںتّ کَۄر نالھ میل ہۄئِیا جِنہاں نیں سانُۄں اجّ تکّ ماں والھا پِیار دِتّا ہَے۔ اِسے ترہاں ہی ہر کھُشی دے سمیں ساڈا اِکّ دُۄجے دے پرِواراں وِچّ آݨا-جاݨا بݨِیاں رِہا۔

اِکّ ویر پنُّۄں ساہِب دی سْرِینگر وِچّ ڈِئۄُٹی لگّ گئی تے اُنہاں نیں مَینُۄں کشمِیر دی سَیر کرن لئی بُلائِیا۔ میرا وڈّا بیٹا گُردِیپ اُس ویلھے دۄ کُ سال دا سی٬ گُرجِیت دا اجے جنم نہِیں سی ہۄئِیا۔ اُس نُۄں اُتھّے اِتنا پِیار مِلھِیا کِہ جِس نُۄں اُہ اجّ 23 سال دا ہۄ کے وی کئی ویر یاد کردا رہِںدّا ہَے۔ آرمی دے کھاݨے دا آپݨا الگّ ہی سُیاد سی۔ اسِیں ہَیران وی ہۄݨا کِہ چھۄٹا جیہا گُردِیپ اِتنا کھاݨا کِویں کھا جاںدا سی۔ پنُّۄں ساہِب نیں اُس نُۄں آملیٹ اتے مِیٹ آپݨے ہتھِّیں کھُیائُݨا۔ اُس نُۄں اجے وی گُلمرگ٬ ڈلّ جھِیل٬ رۄذ گارڈن٬ انںتّ نگر دِییاں کِیتِییاں سَیراں یاد ہن۔

پنُّۄں ساہِب دا کتھن سی کِہ اِنسان دا من جھرنے دے پاݨی واںگُۄں ساپھ٬ اِرادا پہاڑاں واںگُۄں اہِل اتے چِہرا سْرِینگر دے پھُلّاں واںگ سدا کھِڑِیا رہِݨا چاہِیدا ہَے۔

پنُّۄں ساہِب دی نَۄکری بںگّال وِچّ وی رہی جِتھّۄں اُہ ڈِپٹی کماںڈَیںٹّ بݨ کے پںجّاب پرتے۔ آتںکّواد دے سمیں اُنہاں دی نَۄکری گُرداسپُر دے خترناک اِلاکے وِچّ سی۔ اُہ سماں اُنہاں لئی وںگّار بھرِیا سی۔ جِتھّے اُنہاں نیں اتّواد نالھ جُڑے لڑاکِیاں نُۄں رۄکِیا تاں جرُۄر پر پھرجی اتِّوادی مُکابلے بنائُݨ تۄں کۄری ناںہ کر دِتّی۔

سماں پل-پل کر کے آپݨی تۄر تُردا گِیا تے مہِینِیاں سالاں نُۄں ناپدا گِیا۔ نیڑلے رِشتیداراں واںگ اسِیں آپݨی ہر کھُشی ساںجھی کردے رہے۔ میرے ماں باپ اتے سارے بھَیݨ بھرا پنُّۄں ساہِب نُۄں میرے واںگ ہی ماݨ ستِکار دِںدّے ہن۔ ہُݨ 20 کُ سالاں تۄں اُہ کَینیڈا وِچّ ہن۔ اُتھّۄں وی مَینُۄں ہر سُکھّ سُنیہا اتے اُنہاں دِییاں لِکھتاں مِلھدِییاں رہِییاں ہن جۄ مَیں اجّ تکّ بڑے ہی ستِکار نالھ سامبھ کے رکھِّییاں ہۄئیِیاں ہن۔ اُنہاں دی پںجّاب دی ہر پھیری سمیں اسِیں اُنہاں کۄلھ جاںدے ہاں اتے اُہ اساڈے کۄلھ آئُںدے ہن۔

سمیں دی تۄر نالھ مَینُۄں پہِلاں بلاک اَیگرِیکلچر اپھسر تے پھِر چِیپھ اَیگرِیکلچر اپھسر بݨا کے بٹھِںڈّا وِکھے پۄسٹ کر دِتّا گِیا۔ سببّ نالھ اُنہاں دِناں وِچّ پنُّۄں ساہِب وی کَینیڈا تۄں پںجّاب پھیری اُتّے آئے ہۄئے سن۔ اِکّ اُگھّی سںسّتھا ولّۄں اُنہاں نُۄں سنمانِت کِیتا جاݨا سی اتے تلوںڈّی سابۄ وِکھے اِںجنِیئرِںگّ کالج وِچّ اُہناں نیں آپݨا بھاشن دیݨا سی۔ میرا اِلاکا سی مَیں وی اُتھّے پہُںچّ گِیا۔ سارا ہال کھچا-کھچ بھرِیا ہۄئِیا سی۔ مَینُۄں وی سنمان والھی جگہا اُتّے بِٹھائِیا گِیا۔ بِیبی جی وی نالھ سن۔ کالج دے بُلارِیاں تۄں پِچھّۄں جد مُکھّ مہِمان دے تَۄر اُتّے پنُّۄں ساہِب دا ناں بۄلِیا گِیا تاں سارا ہال تاڑِییاں نالھ گُۄںج اُٹھِّیا تے پھِر بِلکُل شاںت ہۄ گِیا۔ پنُّۄں ساہِب نیں وِدِیارتھِییاں نُۄں اِتنا ٹُۄݨیہار اتے سیدھ بھرپُۄر لَیکچر دِتّا٬ جِس تۄں ہر سرۄتا ہی کِیلِیا گِیا انُبھو ہُںدّا سی تے اُس دا شبد-شبد مَینُۄں اجّ تکّ یاد ہَے۔

آپݨے لَیکچر دے اںتّ وِچّ جۄ شبد اُہناں نیں میرے سنمان وِچّ کہے٬ اُنہاں نالھ ہاذر سرۄتِیاں دے مناں وِچّ مَیں اِکّ وِئکتی وِشیش پروان ہۄ گِیا ساں۔

شالا! پنُّۄں سہِب دی اُمر لمّی ہۄوے اتے اُنہاں ولّۄں سانُۄں اتے ہۄر سہِیۄگِییاں نُۄں اِسے ترہاں پِیار اتے ہُلار مِلھدا رہے۔