اِس لیکھ دے سِرلیکھ دا اِہ واک منُکھّی ذِںدّگی دی ہکِیکت نُۄں بِیان کردا ہَے اتے اِس نسِیہت ولّ اِشارا وی کردا ہَے کِہ منُکھّ نُۄں جِںدّگی جِئُݨی کِویں چاہِیدی ہَے۔ مُۄرکھ شبد بارے ناں کُجھّ دسّݨ دی لۄڑ ہَے تے ناں ہی سمجھائُݨ دی۔ دۄ شبد بُدھِّیمان اتے سمجھدار سمانارتھک ہۄݨ دا بھُلیکھا پائُںدے ہن۔ جیکر منُکھّی ذِںدّگی نال جُڑے اِنہاں دۄواں شبداں دی ڈُۄںگھائی نُۄں واچِیا جاوے تاں اِہ دۄویں شبد منُکھّی سُبھاء اتے اُسدے جِںدّگی جِئۄُݨ دے نذرِیئے بارے بہُت کُجھ سپشٹ کردے ہن۔ بُدھِّیمان وِیاکتی سبھ کُجھ سمجھدا ہۄئِیا وی اُسنُۄں پْرگٹائُݨ دی ذرُۄرت نہِیں سمجھدا٬ اُہ لۄڑ پَیݨ ویلے کِسے ولۄں سلاہ مںگّݨ اتے اُس تۄں کُجھ پُچھّݨ ’تے ہی سبںدھّت وِشے بارے بۄلدا ہَے۔ بُدھِّیمان وِئکتی کدے وی آپݨے بُدھِّیمان ہۄݨ دا وِکھاوا نہِیں کرد۔ اُہ لۄکاں نُۄں اِہ نہِیں سمجھائُݨا چاہُںدّا کِہ اُس کۄل سبھ کُجھ بہُت چھیتی سمجھݨ والی اکل ہَے۔ بُدھِّیمان لۄک آتم سںئّمی٬ سبر سںتّۄکھ والے اتے گمبھِّیر ہُںدّے ہن۔ اُنہاں دی کدے وی اِہ اِچھّا نہِیں ہُںدّی کِہ لۄک اُنہاں نُۄں بُدھِّیمان ہۄݨ دا سرٹِیپھِکیٹ دیݨ۔ اُنہاں دی گِیانوان ہۄݨ دی بھُکھّ کدے شاںت نہِیں ہُںدّی۔

سمجھدار لۄک مُۄرکھاں ورگے تاں نہِیں ہُںدّے پر اُنہاں وِچّ بُدھِّیمان لۄکاں ورگی تیذ سمجھ وی نہِیں ہُںدّی۔ اُنہاں نُۄں بُدھِّیمان ہۄݨ دا گھمںڈّ وی نہِیں ہُںدّا۔ دُنِییا دی پْرسِدھّ منۄوِگِیانی کَینڈرا چَیری دا کہِݨا ہَے کِہ منُکھّ بُدھِّیمان آپݨے وںشّ تۄں مِلی بَۄدھِک سمرتھّا تۄں وی ہۄ سکدا ہَے پر اُہ سمجھدار سِکھِّیا پْراپت کرکے٬ گِیان ہاسل کرکے٬ پُستکاں پڑھکے اتے جِںدّگی دے تجربے تۄں وی ہۄ سکدا ہَے۔ بُدھِّیمان وِئکتی سمجھدار وِئکتی نالۄں کِسے وی مسلے نُۄں چھیتی سمجھدا ہَے۔ سمجھدار لۄکاں دے مناں وِچ اِہ تاںگھ ہُںدّی ہَے کِہ لۄک اُنہاں دے سمجھدار ہۄݨ دی چرچا کرن٬ اُنہاں نُۄں داد دیݨ۔ اُنہاں نُۄں بِناں مَۄکے اتے بِناں لۄڑ تۄں لۄکاں نُۄں سلاہ دیݨ دی آدت وی ہُںدّی ہَے۔ اُنہاں نُۄں اِںج وی لگّدا ہُںدّا ہَے کِہ اُنہاں جِنّا کِسے نُۄں گِیان ہی نہِیں ہَے۔ جیکر کۄئی وِئکتی دُۄجِیاں نُۄں بِناں مںگّے گِیان اتے سلاہ دیݨ لگّ پَیںدا ہَے تاں کئی وار اُس بارے لۄکاں دی اِہ رائے وی بݨ جاںدی ہَے کِہ اُہ اَیویں لۄکاں نُۄں سلاہاں وںڈّی جاںدا ہَے۔ اُہ آپݨے آپ نُۄں بہُت سمجھدار اتے گِیانی سمجھدا ہَے۔ جیکر اُسدی دِتّی گئی سلاہ نُۄں کۄئی ناں منّے اتے اُس ولۄں وِکھائی گئی سمجھداری نال سہِمت ناں ہۄوے تاں اُسدے من وِچ تلخی پَیدا ہۄݨ دی سمبھّاونا وی بݨ جاںدی ہَے۔ دۄہاں دھِراں وِچ بہِسباذی ہۄݨ دی نَۄبت وی آ جاںدی ہَے۔ اُنہاں دے سبںدھّاں وِچ بِگاڑ وی پَیدا ہۄ جاںدا ہَے۔ لۄک اُسدی پِٹھّ پِچھّے اُس بارے سَۄ ترہاں دِییاں گلّاں کردے ہن۔ پر بُدھِّیمان چُپّ رہِکے اِہۄ جِہے ہالاتاں تۄں بچِیا رہِںدّا ہَے۔

جِنہاں پرِواراں دے بذُرگ سمجھدار ہۄݨ نالۄں بُدھِّیمان ہُںدّے ہن٬ اُنہاں پرِواراں دا پرِوارک ماہَۄل سُکھاواں ہُںدّا ہَے۔ جِہڑے ادارِیاں دے مُکھی آپݨے متہِتاں نال بُدھِّیمان بݨکے وِچردے ہن٬ اُہ بہُت ہی سپھل پْربںدھّک منّے جاںدے ہن۔ جِہڑے پتی پتنی اِکّ دُۄجے نال سمجھدار بݨن دی بجائے بُدھِّیمان بݨکے جِںدّگی بسر کردے ہن٬ اُنہاں دے سبںدھّاں وِچّ وِگاڑ بہُت گھٹّ پَیںدا ہَے۔ بِنا گِیان٬ سمجھ اتے جاݨکاری تۄں ہر مسلے اتے سمسِّیا بارے دُۄجِیاں نال بہِس کرنا مُۄرکھ لۄکاں دے سُبھاء دا ہِسّا اتے آدت ہُںدّی ہَے۔ مُۄرکھ لۄکاں دی اِس آدت کارن ہی لڑائی جھگڑے دی نَۄبت آئُںدی ہُںدّی ہَے۔ اِتِہاس دا پْرسِدھّ وِدوان چاݨکِیا اِکّ سبھا وِچّ سمبّۄدھن کردے ہۄئے کہِںدّا ہَے کِہ ویکھݨ نُۄں سارے وِئکتی اِکّۄ جِہے لگدے ہن پر بُدھِّیمان٬ سمجھدار اتے مُۄرکھاں وِچّ وکھریواں اُدۄں ہُںدّا ہَے جدۄں مُۄرکھ لۄک بِنا متلب دی بہِس چھیڑکے پھساد کھڑھے کر دِںدّے ہن۔ مُۄرکھ لۄک آپݨی آدت تۄں مجبُۄر ہُںدّے ہن۔ اُنہاں نُۄں کۄئی پُچھّے جاں ناں پُچھّے٬ اُہ دُۄجِیاں دے مسلِیاں وِچّ دکھل اںدّاذی کرن تۄں رہِ نہِیں سکدے۔ اِکّ مُۄرکھ وِئکتی ہی سکُۄلاں٬ کالجاں٬ یُۄنِیورسٹِییاں اتے ادارِیاں دا ماہَۄل بِگاڑ دِںدّا ہَے۔ اُہ مُۄرکھ لۄک ہی ہُںدّے ہن جۄ سِیاسی پارٹِییاں پْرتی آپݨی وفاداری وِکھائُݨ ہِت مُفت دی بیلۄڑی بہِس وِچّ پَے کے لڑائی جھگڑے کھڑھے کر لَیںدے ہن۔ کئی وار تاں نَۄبت پُلِس تھاݨِیاں اتے ادالتاں تکّ پہُںچّ جاںدی ہَے۔

ذِیاداتر لڑائی جھگڑے مُۄرکھ لۄکاں ولۄں کِیتی جاݨ والی بہِس دی ہی اُپج ہُںدّے ہن۔ ساڈے پِںڈّ دے وکھّ وکھّ سِیاسی پارٹِییاں نال سبںدھّ رکھّݨ والے دۄ نَۄجوان کِسے سِیاسی مسلے نُۄں لَے کے آپس وِچّ بہِس پئے۔ بہِس لڑائی جھگڑے تۄں مار کُٹائی تکّ پہُںچّ گئی۔ ستّادھاری پارٹی والے لِیڈراں نیں وِرۄدھی پارٹی والے نَۄجوان اُتّے پرچا کرواکے اُس نُۄں ادالتاں دِییاں ترِیکاں بھُگتݨ جۄگا کر دِتّا۔ وِرۄدھی پارٹی دے جِس لِیڈر دا اُہ نَۄجوان پکھّ لَے رِہا سی٬ اُہ پارٹی بدلکے ستّا دھاری پارٹی وِچ چلا گِیا پر اُس نَۄجوان اُتّے اجے وی کیس چلّ رِہا ہَے۔ بُدھِّیمان لۄک کِسے وی وِشے اُتّے آپݨے وِچار رکھّݨ تۄں پہِلاں اُس بارے اِہ سۄچ وِچار جرُۄر کر لَیںدے ہن کِہ کِنّے کُ لۄکاں دی اُنہاں دے وِچاراں نال سہِمتی ہۄویگی تے اُنہاں اُتّے اُس دا کی پْربھاو ہۄویگا پر سمجھدار لۄک آپݨا پکھّ رکھّݨ ویلے جاں سلاہ دیݨ ویلے اَینی ڈُۄںگھائی نال نہِیں سۄچدے۔

مُۄرکھ تد ہی سمجھدار بݨ سکدا ہَے٬ جیکر اُہ کھاہمکھاہ دی بہِس کرنی چھڈّکے بُدھِّیمان اتے سمجھدار لۄکاں تۄں گِیان ہاسل کردا ہَے٬ آپݨی ہَیںکڑباذی چھڈّکے آپݨِییاں کھامِییاں بارے آتم چِںتّن کردا ہَے۔ سمجھدار وِئکتی بُدھِّیمان تد ہی کہا سکدا ہَے٬ جیکر اُہ بُدھِّیمان اتے سمجھدار ہۄݨ وِچّ پائے جاݨ والے پھرک نُۄں انُبھو کرکے آپݨے آپ نُۄں بُدھِّیماناں دی شْریݨی وِچّ شامِل کرن لئی یتنشِیل ہُںدّا ہَے۔ جِس دیش اتے سماج وِچ بُدھِّیمان اتے سمجھدار لۄکاں دی نپھری جِنّی ذِیادا ہُںدّی ہَے٬ اُہ اُنّی ہی ودھّ ترکّی کردے ہن۔ اُنہاں وِچ لڑائی جھگڑے اتے پھساد ہۄݨ دی سمبھّاونا بہُت گھٹّ ہُںدّی ہَے پر مُۄرکھاں دی ودھّ گِݨتی دیش اتے سماج دی ترکّی وِچّ اڑِکّا وی ہُںدّی ہَے تے اُہ شاںتی اتے سدبھاونا والا ماہَۄل وی نہِیں رہِݨ دِںدّے۔ مہان چِںتّک جَۄن لۄکے کہِںدّا ہَے کِہ بُدھِّیمان اِس تتھّ نال پُۄری ترہاں سہِمت ہُںدّا ہَے کِہ ہر کِسے اںدّر آپݨی تاکت اتے کمذۄری ہُںدّی ہَے٬ اِس لئی مچھّی جںگّل وِچّ تَیر نہِیں سکدی٬ شیر پاݨی وِچ راج نہِیں کر سکد۔ اِس لئی ہر وِئکتی دی آپݨی اہِمِیئت ہُںدّی ہَے۔ سمجھدار تتھّ اُتّے آپݨی سمجھ وِکھائُںدا ہۄئِیا اِس اُتّے کِںتُّۄ پْرںتُّۄ کردا ہَے پر مُۄرکھ اِس اُتّے بہِس کرنی شُرُۄ کر دِںدّا ہَے۔ بُدھِّیمان دُۄجے لۄکاں دے اُپیۄگی وِچاراں دی کدر کردا ہَے٬ اُنہاں تۄں ہۄر سِکھّݨ دا یتن وی کردا ہَے۔ ہر سمجھدار آپݨی سمجھ وِکھائُݨ لئی اُنہاں اُتّے پْرشن چُکّدا ہَے پر مُۄرکھ اُنہاں اُتّے بیلۄڑی بہِس کرن لگّ پَیںدا ہَے۔