ہِںدّی دی کہاوت بہُت لۄکاں نیں سُݨی ہۄویگی: ’تُۄ ڈال-ڈال٬ مَیں پات-پات۔‘ کہِݨ دا بھاو اِہ ہَے کِہ جِہڑی ٹاہݨی تک تُۄں جاویںگا٬ مَیں اُس تۄں اگّے ودھ کے پتّے-پتّے تک چلا جاواںگا٬ پر تیرا پِچھّا کدی نہِیں چھڈّاںگا٬ بلکِہ کۄئی وی داء لڑائُݨا پوے٬ مرذی مَیں آپݨی ہی پُگاواںگا۔ اِہ کُجھ اجّکلّہ بھارت دے لۄکتںتّر وِچّ آم دیکھݨ نُۄں مِلدا ہَے۔ سرکار اِکّ پھَیسلا کردی ہَے۔ اِسدے وِرۄدھ وِچّ جدۄں کِدھرے کۄئی کِسے ادالت دا در کھڑکائُںدا ہَے تاں ادالت اُسدے کہے مُتابِک کدی نۄٹِس جاری کردی اتے کدی جلدی سُݨوائی کر کے کۄئی نِرݨا تک کرن لگدی ہَے تاں سرکار چُپّ نہِیں بَیٹھدی٬ اُس ادالتی نِرݨے نُۄں آپݨے پکھّ وِچّ بدلݨ دا ہر داء ورتدی ہَے اتے بہُتی وار پھَیسلا بدل وی لَیںدی ہَے۔ اِس وِہار دی مار اِس ہدّ تک ودھ گئی ہَے کِہ راج سرکاراں وی اِدّاں دے داء ورتݨ لگّ پئیِیاں ہن۔

اسِیں اُنہاں کیساں بارے گلّ نہِیں کرنا چاہُںدّے٬ جِہڑے دیش دی راجدھانی دِلّی جاں گُجرات وِچّ ہۄئے دںگِّیاں دے سمبّںدھّ وِچّ درج کرن پئے٬ پر پِیڑِتاں دی پَیروی واستے سرکاری وکِیل وی دۄشِییاں دی مدد کرن لئی چُݨ کے اُسے پکھّ دے نِیُکت کر دِتّے گئے سن۔ پھِر نتِیجا جۄ نِکلݨا سی٬ اُہ ہی نِکلدا رِہا اتے سارے دۄشی واری-واری چھُٹّدے گئے۔ گُجرات وِچّ تاں دۄہری مار پئی کِہ اِکّ پکھّ والے دۄشی وی چھُٹّ گئے تے دُۄسرے پاسے کئی پِیڑِتاں نُۄں بُری ترہاں پھسا دیݨ دِییاں گلّاں سُݨِییاں سن۔ اِہی نہِیں٬ ایُدھِّیا دے رام جنم بھُۄمی بنام بابری مسجِد دا کیس وی پہِلاں ہائی کۄرٹ تک جِنہاں پڑاواں وِچّۄں لںگھِّیا تے پھِر سُپرِیم کۄرٹ وِچّ جِدّاں اُہ سِرے لگّا سی٬ سبھ نُۄں پتا ہَے۔ اُنہاں پُراݨے مُدِّیاں دی چرچا کرن دی اِس ویلے اِس لئی لۄڑ نہِیں کِہ بائد وِچّ اِدّاں دے کئی پھَیسلے پِچھلے سمیں وِچّ آئُںدے گئے سن جِنہاں نال لۄکتںتّر دی مُڈھلی بھُۄمِکا اتے اِسدے ہکِیکی ارتھ ہی بدلدے نذر آئُںدے ہن۔

اُںج کرن والی چرچا اِہ وی ہَے کِہ ادالتاں دے پھَیسلے اِکّ سار نہِیں ہُںدّے اتے اِکّ ادالت دا پھَیسلا کئی وار دُۄسری ادالت دے پھَیسلے دے اَین اُلٹ پڑھن نُۄں مِل جاںدا ہَے۔ ہائی کۄرٹاں دے پھَیسلے جدۄں اِس ترہاں اِکّ دُۄسرے تۄں اُلٹ پْربھاو والے ہُںدّے ہن اتے کِسے کیس وِچّ اِکّ وکِیل کِسے کۄرٹ ولّۄں دِتّے اِکّ ہُکم دا ہوالا دِںدّا اتے دُۄسرا وکِیل کِسے دُۄسری کۄرٹ تۄں جاری ہۄئے ہُکم پیش کر دِںدّا ہَے تاں ستھِتی اُلجھݨ والی بݨ جاںدی ہَے اتے لۄکاں دے وِشواس نُۄں سٹّ وجّدی ہَے۔ کئی واری وکھّ-وکھّ ادالتاں وِچّ ہی نہِیں٬ بھارت دی سِکھرلی ادالت وِچّۄں وی ادالتی ہُکم اِکّ واری اِکّ ترہاں ہُںدّا تے دُۄسری وار اۄداں دے کیس وِچّ اُلٹ ہُکم کر کے پِچھلے پھَیسلے دے نُکس گِݨا دِتّے جاںدے ہن۔ پِچھلے سمیں وِچّ اِہۄ جِہی ستھِتی کئی واری بݨ چُکّی ہَے۔ اِکّ ججّ ساہِب نیں اِکّ اِدّاں دا پُراݨا ہُکم وی پلٹ دِتّا سی٬ جِہڑا جاری کرن والے بَیںچ وِچّ کھُد اُنہاں دے پِتا ججّ شامل سن۔ دلِیل اِہ ورتی گئی کِہ اُہ پھَیسلا اُس وکت دے لئی ٹھِیک ہۄویگا٬ اجّ ستھِتِییاں پہِلاں تۄں بہُت بدل چُکِّییاں ہن۔

ادالتی ہُکم نال جیلہ وِچّ بںدّا کِیتا کۄئی وِئکتی ادالت وِچّ جاںدا ہَے تاں کِہا جاںدا ہَے کِہ ناگرِک وجۄں اِسدی اذادی نُۄں رۄکاں نہِیں لائیِیاں جا سکدِییاں٬ پر اۄہۄ جِہا کۄئی ہۄر کیس چلا جاوے تاں کہِںدّے ہن کِہ کیس مِلدا ہۄݨ دے باوجُۄد اِس وِچّ چھۄٹ نہِیں مِل سکدی۔ ادالتاں دے رُکھ تۄں لۄکاں دے مناں وِچّ اِہ رۄس وی کئی واری پَیدا ہُںدّا ہَے کِہ وڈّے لۄکاں دے کیس سُݨن لئی رات ویلے وی ججّ بَیٹھ جاںدے ہن پر آم لۄکاں لئی اِدّاں نہِیں ہُںدّا تے اُہ سالاں-بدھّی نِیاں دی آس وِچّ کھجّل-کھُیار ہُںدّے رہِںدّے ہن۔ بِیتے ہپھتے سُپرِیم کۄرٹ وِچّ اِکّ اِہۄ جِہی کُڑی دی پھرِیاد وی پہُںچّی ہَے٬ جِس اُتّے 2009 وِچّ اِکّ سماج وِرۄدھی انسر نیں تیذاب سُٹِّیا سی اتے سۄلاں سال لںگھّا کے وی کُڑی وِچاری ادالتاں دے گیڑے کڈھّدی پھِردی ہَے۔ اِسے دیش وِچّ اِکّ واری سرکار دے نیڑلے اِکّ پتّرکار دا کیس سُݨن لئی ادھّی رات ویلے ادالت نیں سُݨوائی کِیتی سی٬ کِئُںکِہ اُہ اِس دیش وِچّ کھاس ہَیسِیئت والا وِئکتی سی۔

گلّ پھَیسلِیاں اتے ذۄراوراں ولّۄں اُنہاں نُۄں آپݨے پکھّ وِچّ کروائُݨ لئی داء کھیڈݨ دے یتناں دی چلدی سی۔ تھۄڑھے دِن ہۄئے ہن٬ گُجرات نال سمبّںدھّت اِکّ کارۄباری پرِوار دے کھِلاپھ بَیںکاں نال پھراڈ دا کیس کھبراں وِچّ آئِیا ہَے۔ اُنہاں نیں بَیںکاں دے باراں ہذار کرۄڑ رُپئے ہڑپّ لئے سن اتے جدۄں دیکھِیا کِہ کۄئی پیش نہِیں جاںدی تاں بَیںکاں نیں ونّ-ٹائیِم سَیٹلمَیںٹ (اِکّۄ وار نِپٹارا کرن) دی نِیتی مُتابِک اُنہاں نُۄں پںجّ ہذار کرۄڑ تۄں ودھّ دی چھۄٹ آپݨے آپ دے دِتّی۔ پھِر اُہ ہۄر اگّے سُپرِیم کۄرٹ جا پہُںچّے اتے ادالت دے ہُکم نال اُنہاں نُۄں باراں سَۄ کرۄڑ رُپئے تۄں ودھّ دی ہۄر چھۄٹ مِلݨ نال مَۄجاں لگّ گئیِیاں٬ پر اِدّاں دی چھۄٹ کدے کِسے چھۄٹے دُکاندار جاں کِسان نُۄں دیݨ واستے کِسے ججّ نیں درِیا-دِلی نہِیں دِکھائی۔ ہذاراں لۄکاں دی مَۄت والے بھۄپال گَیس کاںڈ دا کیس جدۄں سُپرِیم کۄرٹ وِچّ نِبیڑے نیڑے پہُںچّ گِیا٬ اُدۄں نِرݨا کرن والے ججّ نیں کہِ دِتّا کِہ اِہ اۄداں دا کیس ہَے کِہ کۄئی ٹرکّ والا جاںدا سی اتے ٹرکّ ذرا کُ سںتُّلن وِگڑ کے سڑک کںڈھّے کھڑھے لۄکاں اُتّے جا چڑھِیا سی۔ کمپّنی پْربںدھّکاں دی کھلاسی کرن والا اِہ پھَیسلا دیݨ پِچھّۄں رِٹائِر ہُںدّے سار اُس ججّ نُۄں دۄشی کمپّنی ولّۄں گَیس پِیڑِتاں لئی بݨوائے گئے مَیڈِیکل اِںسٹِیچِئۄُٹ دے مُکھی دی پدوی مِل گئی٬ جِس نال سُپرِیم کۄرٹ دے ججّ جِنّی تنکھاہ اتے بہُت سارِییاں ہۄر سہُۄلتاں مِلدِییاں سن۔ جدۄں اِس بارے رَۄلا پِیا تاں سابکا ججّ نُۄں اہُدا چھڈّݨ پِیا تے اُس پِچھّۄں اُہ ججّ اجّ تک کدی چرچا وِچّ نہِیں آئِیا٬ پر کمپّنی ولّۄں گھاٹے وِچّ اُہ نہِیں رِہا ہۄویگا۔

پِچھلے سال لۄک سبھا چۄݨاں تۄں پہِلاں سِیاسی پارٹِییاں نُۄں بَیںک باںڈ راہِیں پھںڈّ دیݨ دے کیس دی جدۄں سُݨوائی ہۄئی تاں سُپرِیم کۄرٹ بہُت سکھتی ورت رہی سی۔ بَیںک کۄئی رِکارڈ پیش کرن دی بجائے اِہ ڈھُچّر ڈاہُںدّی رہی کِہ اِس کمّ واستے دۄ مہِینے چاہِیدے ہن۔ پر سُپرِیم کۄرٹ نیں جدۄں کِہا کِہ چَۄوی گھںٹّے وِچّ پیش کرنا پویگا تاں سٹیٹ بَیںک نیں اگلا دِن وی نہِیں اُڈِیکِیا اتے کُجھ گھںٹِّیاں وِچّ ہی ادالت اگّے سارا چِٹھّا پیش کر دِتّا اتے سائیِٹ اُتّے وی چاڑھ دِتّا سی۔ اِس نال ساری کھیڈ ذاہر ہۄ گئی کِہ جاںچ ایجںسِّییاں راہِیں بںدّے گْرِپھتار کروا کے اُنہاں کۄلۄں کیںدر وِچّ راج کردی پارٹی دے لئی پھںڈّ وسُۄلے جاںدے سن۔ پھِر جدۄں اِس کھیڈ دے پِیادِیاں کھِلاپھ کاروائی کِیتی جاݨی چاہِیدی سی٬ اُدۄں سُپرِیم کۄرٹ نیں اچانک اِس بارے نرمی دھارن کر لئی اتے کِسے دۄشی وِرُدھّ کاروائی نہِیں سی کِیتی۔ سِرپھ اِنا پھرک پِیا کِہ اُدۄں ہاکم دھِر نُۄں جِنّے پھںڈّ مِلدے ذاہر ہۄئے سن٬ وِرۄدھ دِییاں سارِییاں پارٹِییاں دے پھںڈّ مِلا کے اُسدا مساں ستّواں ہِسّا بݨے سن۔ اِس وار اُہ گلّ نہِیں ہۄئی٬ ہاکم پارٹی نُۄں جِنّے پھںڈّ مِلے ہن٬ وِرۄدھ دی مُکھّ پارٹی اِکلّی نُۄں اُسدے تِیجے ہِسّے جِنّے مِل گئے ہن۔ سُپرِیم کۄرٹ دا پِچھلے سال والا سکھت ہُکم ناں آئُںدا تاں اِہ نہِیں سی ہۄݨا٬ پر سُپرِیم کۄرٹ نُۄں ہۄر اگّے ودھݨا چاہِیدا سی۔

بِلکُل تاذا اتے چرچا دے کابل ماملا گورنراں ولّۄں کۄئی کارن دسّے بِناں راج سرکاراں دے بِلّاں دِییاں پھائیِلاں رۄکݨ دا ہَے۔ سُپرِیم کۄرٹ نیں پہِلاں ہُکم کر کے گورنراں نُۄں پھائیِلاں کڈھّݨ لئی سماں-بدھّ کر دِتّا اتے پھِر اگّے ودھ کے راشٹرپتی بارے سماں تَیء کر دِتّا کِہ جِس وِچّ پھائیِل ردّ جاں سوِیکار کرنی جاں راج سرکار نُۄں واپس بھیجݨی ذرُۄری ہۄویگی۔ راشٹرپتی نیں چِٹھّی بھیج کے کُجھ نُکتے سپشٹ کرن لئی کِہا تاں سُپرِیم کۄرٹ نیں سماں-بدھّ کرن والی گلّ کٹّ دِتّی اتے اِسدی تھاں ہُکم کر دِتّا کِہ اِنہاں دۄواں پدوِییاں نُۄں سماں-بدھّ کِیتا جاݨا ٹھِیک نہِیں٬ اُںج اِنہاں کمّاں وِچّ دیری نہِیں ہۄݨی چاہِیدی۔ اِہ پھَیسلا اسل وِچّ پِچھلے پھَیسلے اُتّے پاݨی پھیرن والا سی٬ جِس سدکا راشٹرپتی دے نال گورنر وی مرذی کرن لئی آذاد ہۄ گئے تے راج سرکاراں دی کھجّل-کھُیاری کرن لئی اُنہاں نُۄں اِکّ ادالتی پھتوا مِل گِیا۔ سُپرِیم کۄرٹ نُۄں کَۄݨ دسّے کِہ پںجّاب دی امرِںدّر سِںگھّ سرکار دے سمیں راج سرکار نیں اِکّ بِلّ 2018 وِچّ پاس کر کے گورنر نُۄں بھیجِیا سی٬ اُتھّۄں راشٹرپتی نُۄں بھیج دِتّا گِیا تے راشٹرپتی دپھتر تۄں اِہ بِلّ ستّ سالاں پِچھّۄں بِیتے ہپھتے پاس ہۄ کے راج سرکار کۄل واپس پُجّا ہَے! راج سرکار دا پاس کِیتا بِلّ ستّ سال کِس کھُۄںجے لگّا رِہا اتے کِسنے لائی رکھِّیا سی٬ اِہ پُچھّݨ دی کِسے دی تاکت نہِیں٬ کِئُںکِہ سُپرِیم کۄرٹ نیں کہِ دِتّا ہَے کِہ گورنراں دے کمّ نُۄں وکت دی مِݨتی نال نہِیں بنّہِیا جا سکدا٬ جِسدا متلب ہَے کِہ اُہ لۄکتںتّر وِچّ پُراتن راجِیاں دے برابر جاں اُس تۄں وی ودھّ ادھِکاراں دے مالک بݨا دِتّے گئے ہن۔ سماں-بدھّ کرن دا پھَیسلا وی بھارت دی سُپرِیم کۄرٹ نیں کُجھ مہِینے کھُد دِتّا سی تے سمیں دی پابںدّی دی گلّ کٹّݨ دے پہِلے پھَیسلا نُۄں مُۄلۄں-مُڈھّۄں بیلۄڑا کرن دا پھَیسلا وی اُسے سُپرِیم کۄرٹ نیں دے دِتّا ہَے۔ اِس نال سُپرِیم کۄرٹ دی دِکھّ لۄکاں وِچّ کِدّاں دی بݨ رہی ہۄویگی٬ اِہ دسّݨ دا وی کِسے نُۄں کۄئی پھائِدا نذر نہِیں آ رِہا ہۄویگا۔

ساپھ گلّ ہَے کِہ ’تُۄ ڈال-ڈال٬ مَیں پات-پات‘ دی کہاوت واںگ دیش دی سرکار جاں مرذی پُگائُݨ لئی بذِدّ اتے پہُںچّ والِییاں دھِراں ادالتی ہُکماں دی پْرواہ نہِیں کردِییاں٬ کِئُںکِہ اُہ اِنہاں پھَیسلِیاں نُۄں پلٹݨ دے ہربے ورتݨا جاݨدِییاں ہن۔ بھارت دے لۄکتںتّر لئی اِہ کِہڑے اُچّ پدھّر دی ناکھُشگوار ستھِتی کہی جا سکدی ہَے٬ اِس بارے وِشلیشݨ کرتِیاں نُۄں وی سۄچݨا شائِد ڈاڈھا اَۄکھا ہۄ سکدا ہَے۔

* * * * *