ہال ہی وِچّ امّْرِتسر پُلِس ولّۄں بھِکھارِییاں کھِلاپھ سختی اپݨائُںدِیاں بہُت سارے بھِکھارِییاں نُۄں گْرِپھتار کِیتا گِیا ہَے تے نال ہی سُۄبا سرکار ولّۄں بھِکھارِییاں دا ڈۄپ ٹَیسّٹ کِیتے جاݨ دا نِرݨا وی لِیا گِیا ہَے۔ اِہ اِکّ چںگّا کدم ہَے۔ سرکار نُۄں بھِکھارِییاں دے نال نال کِنّراں کھِلاپھ وی سکھت کدم پُٹّݨ دی ذرُۄرت ہَے کِئُںکِہ اجّ دیش تے خاس کر پںجّاب اںدّر بھِکھارِییاں تے کِنّراں ولّۄں مںگّݨ دی پْرتھا اِکّ گۄرکھ دھںدّا بݨ گئی ہَے۔ تیذی نال پݨپ رِہا اِہ گۄرکھ دھںدّا سماج لئی اِکّ وڈّی چُنَۄتی بݨدا جا رِہا٬ جِس نُۄں لَے کے آم لۄک ڈاڈھے دُکھی ہن۔

کۄئی سماں سی جدۄں وِیاہ-شادی اتے مُںڈّا جمّݨ ’تے لۄک کھُشی نال کِنّراں (ہِیجڑِیاں) نُۄں آپݨے گھر بُلائُںدے کِئُںکِہ اِنہاں کِنّراں نُۄں گھر بُلائُݨا چںگّا سمجھِیا جاںدا سی۔ پہِلے وکتاں وِچّ کِنّراں نُۄں 1100 رُپئِیا تے کُجھ کپّڑے آدِ شگن وجۄں دِتّے جاںدے سن پر ہَۄلی ہَۄلی اِہ کِنّر دِتّی جاݨ والی رکم وِچّ وادھا کردے گئے۔ گِیاراں سَۄ تۄں بائد 3100 تے اُس مگرۄں 5100 رُپئے اِہ شگن وجۄں لَیݨ لگّ پئے۔ کئی سردے پُجّدے گھراں وِچّۄں اِہ کِنّر تَیء رِواذ تۄں ودھّ پَیسے وی لَے جاںدے۔

پر اجّ ہالات بِلکُل بدل گئے ہن۔ اِنہاں کِنّراں نیں گھر بُلائے جاݨ اُتّے رکم وِچّ اتھاہ وادھا کردِیاں آپݨی پھِیس گھٹّۄ گھٹّ 51 ہذار کر دِتّی ہَے جدۄں کِہ ماݨیۄگ سروئُچّ ادالت دی اِکّ ججمَیںٹ مُتابک ہُݨ کِنّر کِسے وی گھر تۄں وِیاہ سمیں 1100 رُپئے اتے بیٹا ہۄݨ ’تے 500 رُپئِیا ہی لَے سکدے ہن۔ پر اِسدے باوجُۄد اِہ کِنّر پھِر وی گھراں وِچّۄں ودھّ پَیسِیاں دی مںگّ کردے ہن۔ دُۄجے پاسے کِنّر تُہانُۄں ریل گڈِییاں اتے بسّاں وِچّ وڈّی تاداد وِچّ مِلݨگے۔ سفر دَۄران اِکّ پاسے اِہ کِنّر تے دُۄجے پاسے بھِکھاری٬ تُہانُۄں چَۄراہِیاں اُتّے اکسر مِلݨگے۔ اِنہاں کِنّراں اتے بھِکھارِییاں وِچّ چھۄٹے چھۄٹے مُںڈّے کُڑِییاں وی کاپھی گِݨتی وِچّ دیکھݨ نُۄں مِلدے ہن۔ اِنہاں بچِّیاں نُۄں نشا وگَیرا دے کے بھِیکھ مںگّݨ اُتّے لائِیا جاںدا ہَے۔ اِہ بچّے اُہناں دے آپݨے نہِیں ہُںدّے سگۄں ودھیرے بچّے باہرلے راجاں تۄں اگوا کرکے لِیاںدے ہۄئے ہُںدّے ہن جاں پھِر کھرِید کے لِیاںدے ہُںدّے ہن اتے پھِر اِنہاں تۄں بھِیکھ مںگّݨ دا کارۄبار کروائِیا جاںدا ہَے۔ اِنہاں بچِّیاں دے کرتا دھرتا اِنہاں بچِّیاں نُۄں مہِذ کھاݨ لئی دۄ ڈںگّ دی رۄٹی دِںدّے ہن۔

پِچھلے دِنِیں مَینُۄں ریل اتے بسّ وِچّ سفر کرن دا مَۄکا مِلِیا۔ سفر دَۄران مَیں دیکھِیا کے ریل اتے بسّ وِچّ اِنہاں کِنّراں اتے بھِکھارِییاں ولّۄں شرییام پَیسے مںگّے جا رہے سن۔ کُجھ لۄک تاں آپݨے آپ پَیسے دے دِںدّے ہن پر ذِیاداتر لۄک مجبُۄرِیوسّ اِنہاں نُۄں پَیسے دِںدّے ہن کِئُںکِہ اِہ سفر کر رہے یاترِییاں نُۄں تںگّ اتے پْریشان ہی اِنا کردے ہن کے اُہناں نُۄں مجبُۄرن 10-20 رُپئے دیݨے پَیںدے ہن۔

اِسے ترہاں میرے آپݨے شہِر وِچّ اِکّ اَۄرت ہَے٬ جۄ پہِلاں سویرے سویرے کۄرٹ وِچّ بھِیکھ مںگّدی ہَے تے اُس مگرۄں کۄرٹ دے کۄل ہی اِکّ ڈاکٹر دا ہسپتال ہَے٬ جِتھّے کاپھی مرِیذ آئُںدے ہن۔ اُہ اَۄرت ہسپتال آئُݨ والے ہر بںدّے تۄں پَیسے مںگّدی ہَے۔ سُݨن وِچّ آئِیا ہَے کِہ اُہ ہر رۄذ 2000 رُپئے دے کرِیب اِکٹھّا کر لَیںدی ہَے۔ اُہ آپݨِییاں پۄتِییاں نُۄں وی بھِیکھ واستے بھیجدی ہَے۔ اسل وِچّ اجّ کِنّر اتے بھِیکھرِیپُݨا اِکّ گۄرکھ دھںدّا بݨ چُکّا ہَے۔ آپاں سارِیاں نیں کئی وار مِیڈِییا وِچّ پڑھِیا سُݨِیا ہۄویگا کِہ پھلاݨا بھِکھاری کرۄڑاں رُپئِیا دا مالک ہَے۔ پہِلاں پہِل اجِہِییاں گلّاں سُݨ کے ہَیرانی ہُںدّی سی پر ہُݨ نہِیں۔ کِئُںکِہ ہُݨ اِہ دھںدّا کاپھی پھَیل چُکِّیا ہَے۔ اِتھّۄں تک کِہ اِہ بھِکھاری تُہانُۄں ہر گلی مُہلّے٬ بذار اتے جنتک تھاںواں٬ جِویں بسّ اڈّے٬ ریلوے سٹیشن٬ ہسپتال٬ پارک٬ مالذ وگَیرا آدِ جگہا ’تے بھِیکھ مںگّدے آم مِل جاݨگے۔ اِنہاں کِنّراں اتے بھِکھارِییاں تۄں لۄک بیہدّ دُکھی ہن۔ مَیں کھُد کئی وار اِنہاں بھِکھارِییاں تۄں تںگّ آ چُکّا ہاں۔ کئی وار تاں اِہ تِکھّڑ دُپہِر آ کے گھر دی گھںٹّی وجا دِںدّے ہن۔ جدۄں گھر والا آپݨا کمّ چھڈّ کے گیٹ ’تے پہُںچّدا ہَے تاں اگّۄں اِنہاں بھِکھارِییاں نُۄں دیکھ کے کلپ جاںدا ہَے۔ اِہ کۄئی سماں نہِیں دیکھدے کِہ بںدّا آرام کر رِہا جاں ڈِئۄُٹی ’تے جاݨ لئی تِیار ہۄ رِہا ہَے۔پھِر مںگّݨگے وی پُۄرے رۄئب نال٬ جِویں تُسِیں اُہناں نُۄں دان ناں دیݨا ہُںدّا بلکِہ اُہناں دا کرذا مۄڑنا ہۄوے۔ اِکّ دۄ رُپئے تاں اِہ پھڑدے ہی نہِیں تے مںگّ وی 10 تۄں گھٹّ نہِیں کردے۔

پہِلا کۄئی سماں ہُںدّا سی٬ لۄک گھر آئے مںگّتے نُۄں آٹا وگَیرا پا دِیا کردے سن٬ اُہ چُپّ چاپ لَے کے چلا جاںدا سی۔ پر اجّ کلّہ دے مںگّتے جاں بھِکھاری تاں تۄبا تۄبا! گھٹّ پَیسے دیݨ ’تے بڑے رۄہب نال کہِݨگے٬ “سردار جی٬ اِس سے کِیا بݨیگا؟ تھۄڑھے اَۄر تۄں دے دۄ ناں۔”

اِنہاں وِچّۄں بہُت سارے بھِکھاری اجِہے ہُںدّے ہن٬ جِہڑے سِہت پکھّۄں چںگّے ہٹّے کٹّے ہُںدّے ہن۔ اُہ چںگّا بھلا کمّ کر سکدے ہن پر دیکھۄ دیکھی اِہ لۄک بھِیکھ مںگّݨ لگّ جاںدے ہن٬ جۄ اِکّ لاہنت ہَے۔

کِنّراں اتے بھِکھارِییاں دی ودھ رہی تاداد ساڈے لئی اِکّ چُنَۄتی ہَے۔ سرکار نُۄں اِس پْرتی کۄئی ناں کۄئی سخت کانُۄن ذرُۄر بݨائُݨا چاہِیدا ہَے تاں جۄ بھِکھارِییاں اتے کِنّراں دی امرویل واںگ ودھ رہی بِماری نُۄں رۄکِیا جا سکے۔ بںدّا دُکان تۄں کۄئی سامان لَے رِہا ہُںدّا ہَے جاں کُجھ کھا رِہا ہُںدّا٬ اِہ چھۄٹے چھۄٹے بچّے اُسدے کپّڑے کھِچّی جاݨگے۔ بںدّا کھفا ہۄ جاںدا ہَے۔ اِنہاں بچِّیاں وِچّۄں کئی تاں سکُۄلاں وِچّ پڑھدے ہن تے مںگّݨ دے لالچ سکُۄل وی نہِیں جاںدے۔

اِہ وی دیکھِیا گِیا ہَے کِہ کئی وار 10-10, 12-12 سال دِییاں کُڑِییاں بھِیکھ مںگّ رہِییاں ہُںدِّییاں ہن۔ مںگّݨ دی وجاہ کرکے گلت گھٹناواں واپرن دا ڈر بݨِیا رہِںدّا ہَے۔ جۄ ساڈے سماج واستے چݨَۄتی ہَے۔ اِس تۄں بِناں اِس نال چۄری اتے لُٹّ کھۄہ دِییاں گھٹناواں وِچّ وی وادھا ہۄ رِہا ہَے۔ اِہ وی پْرشاسن واستے اتے آم لۄکاں لئی اِکّ چُݨَۄتی اتے مُشکِل تۄں گھٹ نہِیں ہَے۔ سۄ سرکار نُۄں کِنّراں اتے بھِکھارِییاں دی ودھ رہی سمسِّیا نُۄں لگام پائُݨ واستے کانُۄن بݨائے جاݨ دی ذرُۄرت ہَے تاں جۄ لۄکاں نُۄں اِس پݨپ رہے گۄرکھ دھںدّے تۄں نجات مِل سکے۔

پِچھلے ہفتے تۄں سرکار ولّۄں بھِکھارِییاں پْرتی سختی والے کدم چُکّے جاݨ دے پھَیسلے دی جِتھّے اسِیں سراہنا کردے ہاں٬ اُتھّے نال ہی مان سرکار نُۄں کِنّراں خِلاف کاروائی کرن دی اپِیل وی کردے ہاں تاں جۄ اُکت دۄویں گۄرکھ دھںدِّیاں نُۄں بینکاب کرکے لۄکاں نُۄں اِنہاں تۄں نِجات دِوائی جا سکے۔