اِنکلاب جِںدّاباد دا نائرا دبّے کُچلے لۄکاں نُۄں آتمِک شکتی تے ہَۄسلا دِںدّا ہَے اتے سرمائیدار ہاکم جماتاں نُۄں کمبّݨی۔ بھگت سِںگھّ کِہا کردا سی کِہ اِہ اِکّ پوِتّر نائرا ہَے اتے اِسدی ورتۄں بڑی سۄچ سمجھ کے کرنی چاہِیدی ہَے۔ بھگت سِںگھّ, راجگُرُۄ اتے سُکھدیو ولّۄ, پھاںسی دے تختے `تے کھلۄ کے اِہ نائرا لائُݨ نال, ہِںدّۄستان دی اذادی دے جُۄجھارُۄیاں لئی اِسدا مہتّو ہۄر وی ودھّ گِیا۔
لپھذی ارتھاں وِچّ اِنکلاب دا متلب تبدِیلی ہَے۔ ٹْریڈ تے پبلِک سیپھٹی اَیکٹ دے خِلاف, اسمبّلی وِچّ سُٹّے بمبّ کیس سبںدھّی, 6 جُۄن 1929 نُۄں ادالت دے ساہمݨے بِیان دِںدِّیاں شہِید بھگت سِںگھّ نیں سپشٹ کِیتا کِہ اِنکلاب تۄں ساڈا متلب سِرپھ اِہ ہَے کِہ مَۄجُۄدا نِذام, جِہڑا کِہ سراسر بے-اِنسافی `تے ادھارِت ہَے, نُۄں تبدِیل کر دِتّا جاوے۔ کاشتکار اتے مذدُۄر بھُکھّے ناں مرن۔ اِمارتاں بݨائُݨ والِیاں نُۄں سَۄݨ لئی جگاہ اتے ساری دُنِییا لئی آناذ پیدا کرن والے کِسان نُۄں رذوِیں رۄٹی مِلے۔ اِتھے ہی بھگت سِںگھّ نیں اگّے چلدِیاں کِہا کِہ بھاںوے تاکت دی انّہی ورتۄں دا ناں تشدّد ہَے اتے اِخلاکݨ اِہ جائِذ نہِیں پر جدۄں اِسنُۄں جائِذ مںتّو لئی ورتِیا جاوے تاں اِہ جائِذ وی ہَے۔ اِنکلابِییاں نُۄں آپݨے پْرۄگرام دی جرُۄری مدّ وجۄں ہِںسّا اپنائُݨی ہی پویگی۔ ہِںسّا دے سُیال نُۄں سپشٹ کردِیاں بھگت سِںگھّ لِکھدا ہَے کِہ اِنکلابِییاں نُۄں ہِںسّک ترِیکے اِس لئی اپنائُݨے پَیݨگے کِئُںکِہ اِہناں بگَیر رِہا نہِیں جا سکدا۔ سماجوادی وِوستھا کائِم ہۄݨ مگرۄ اِسدی ورتۄں سِرف رُکاوٹاں نُۄں ہٹائُݨ لئی ہی کِیتی جاویگی پر نال دی نال اُسنے کِہا کِہ اسِیں دسّ دیݨا چاہُںدّے ہاں کِہ اِنکلاب لئی اِہ جرُۄری نہِیں کِہ اِسنُۄں خُۄن نال رںگِّیا جاوے اتے ناں ہی اِس وِچّ وِئکتِیگت کتل دی گُںجّائِش ہَے۔ بھگت سِںگھّ نُۄں وِشواس سی کِہ بمبّاں اتے پستَۄلا نال, اُہ ذِیادا لابھ پْراپت نہِیں کر سکݨگے۔ اِہ گلّ اُہناں دے دل ہِںدّۄستان سۄسلِسٹ آرمی دے اِتہاس تۄں سپشّٹ ہُںدّی ہَے۔
بھگت سِںگھّ انُسار آلۄچناں اتے سُتںتّر سۄچݨی اِنکلابی دے دۄ وِشیش گُݨ ہُںدّے ہن۔ جیل وِچّۄں آپݨے ساتھی سُکھدیو دے ناں لِکھے خت وِچّ بھگت سِںگھّ نَۄجُیاناں نُۄں کہِںدّا ہَے کِہ اِنکلاب تاں لگاتار کمّ کرݨ, کُربانِییاں کرݨ اتے لگاتار مُسِیبتاں جھلّݨ نال ہی پَیدا کِیتا جا سکدا ہَے اتے پَیدا کِیتا جاویگا۔ کَۄماں دی کِسمت وِچارݨ ویلے وِئکتی دی کِسمت نُۄں بِلکُل نذر-اںدّاذ کر دِتّا جاݨا چاہِیدا ہَے۔ بھگت سِںگھّ نُۄں پُۄری آس سی کِہ اِنکلاب آپݨا راہ پدھّرا کریگا۔ آپݨے آپ نُۄں ہر کُربانی واستے تِیار کرکے, اُہ بڑی تسلّی نال اِنکلاب لئی یتن کردے رہے۔
کُجھ لۄک بھگت سِںگھّ نُۄں تاناشاہ, ہَیںکڑباذ, گھُمںڈّی, دُۄسرِیاں `تے آپݨی رائے تھۄپݨ والا, کُجھّ دۄستاں نیں تاں اِتھۄں تکّ وی کِہا کِہ دِلّی بمبّ کیس اتے لاہَۄر ساذِش کیس دَۄران, بھگت سِںگھّ نُۄں جۄ بیلۄڑی شُہرت مِلی, اُس کارݨ اُس وِچّ پھۄکی شان آ گئی ہَے۔ پر اجِہا نہِیں ہَے۔ بھگت سِںگھّ بڑا ہی نِمر, دُۄر-اںدّیشی اتے سُلجھِیا ہۄئِیا اِنسان سی۔ آپݨے وِرُدھ لگّے اِہناں اِلذاماں دا جُیاب اُسنے آپݨے مشہُۄر لیکھ ’مَیں ناستِک کِئۄں ہاں؟‘ وِچّ دِتّا ہَے۔ اُہ لِکھدا ہَے کِہ جِتھۄں تکّ سماج دِییاں رُۄڑِیوادی روائِتاں دے وِرۄدھ دا سُیال ہَے, مَیں ہںکّاری ہاں۔ ناستِکتا دے سِدھاںت نُۄں منّݨ لئی بڑا اُچا تے بُلںدّ ہَۄسلا چاہِیدا ہَے۔ آپݨی اںدّرلی تاکت دے سہارے رہِݨا کۄئی سَۄکھی گلّ نہِیں۔ اُسنے لِکھِیا ہَے کِہ جھکھّڑ جھاںجِیاں دَۄران آپݨے پَیراں `تے کھڑھے رہِݨا بچِّیاں دی کھیڈ نہِیں ہُںدّی۔ سابت کدمِیں رہِݨ لئی بیئںتّ اِخلاکی تاکت دی لۄڑ پَیںدی ہَے۔ وِشواش مُکشلاں نُۄں گھٹّ کر دِںدّا ہَے۔ بںدّا ربّ وِچّ, دھرواس دے آسرے دا, بہُت ذۄردار اہِساس لبھّ سکدا ہَے۔ ربّ آدِ دے بارے آپݨے وِچار پْرگٹ کردِیاں بھگت سِںگھّ لِکھدا ہَے کِہ جد منُکھّ نُۄں آپݨِییاں سِیماواں, کمذۄرِییاں اتے کمِییاں دا اہِساس ہۄ گِیا تاں اُسنے ربّ دی کالپنِک ہۄںد بݨا لئی تاں کِہ اِمتِہانِیں ہالتاں دا دْرِڑتا نال ساہمݨا کرن لئی اُسنُۄں ہَۄسلا مِلے تے اُہ سارے خترِیاں دا جواں مردانگی نال مُکابلا کر سکے۔ نال دی نال سُچیت کردِیاں بھگت سِںگھّ لِکھدا ہَے کِہ نِرا اتے انّہاں وِشواش خترناک ہُںدّا ہَے, اِہ دِماگ نُۄں کُںدّ بݨائُدا ہَے اتے بںدّے نُۄں پِچھاںہ کھِچُۄ بݨا دِںدّا ہَے۔ جِہڑا بںدّا یتھارتھوادی ہۄݨ دا داہوا کردا ہَے, اُسنُۄں سمُچّے پُراتن وِشواش نُۄں چَیلِںجّ کرنا پویگا۔ کِسے انّہے وِشواش وِچّ ہَۄسلا اتے راہت لبھّ لَیݨی سَۄکھی گلّ ہُںدّی ہَے پر ساڈا اِہ پھرذ بݨدا ہَے کِہ اسِیں ترکشِیل جِیون جِئۄُݨ دی لگاتار کۄشِش کردے رہِیئے۔
شہِید بھگت سِںگھّ 27 جنوری 1907 نُۄں پِںڈّ بُںگّاں جِلا لائِلپُر وِکھے سردار کِشن سِںگھّ دے گھر پَیدا ہۄئِیا۔ اِہ اُہ سماں سی جدۄں سںسّار وِچّ اِنکُلابی لہِراں پُۄرے جۄبن `تے سن کھاس کرکے رُۄس وِچّ اِہ لہِر سِخر تے سی۔ مُڈھلی سِکھِیا پِںڈّ دے سکُۄل وِچّ پْراپت کرن پِچھۄں لاہَۄر دے ڈی اے وی سکُۄل وِکھے پڑھِیا۔ دسوِیں دی پڑھائی کھتم کرن پِچھۄں بھگت سِںگھّ نیں نَیشنل کالج لاہَۄر وِچّ داخلا لَے لِیا جِتھے اُسدا میل سُکھدیو اتے ہۄر کْراںتِیکارِییاں نال ہۄئِیا۔
اِنکلابی وِرسا ہۄݨ کرکے بھگت سِںگھّ نیں وکتی دِل پْرچاوِیاں اتے اَیشۄ-اِشرت نالۄ سںگھّرش دے راہ نُۄں پہِل دِتّی۔ 1926 وِچّ نَۄجُیان بھارت سبھا ناں دی سبھا کائِم کِیتی۔ اِہ سبھا نَۄجُیاناں نُۄں سںگّٹھن اتے راجنِیتک سِکھِیا دیݨ لئی اِنکلابی کیںدر بݨ گئی جِسنے کانپُر اتے دِلّی دے اِنکلابِییاں نُۄں آپس وِچّ جۄڑِیا۔ اِس سںگھّرش نُۄں پکِّیاں کرن لئی بھگت سِںگھّ ہِںدّۄستان رِیپبلِک اَیشۄسِیئیشن وِچّ شامل ہۄ گِیا۔ بائد وِچّ بھگت سِںگھّ دے جۄر دیݨ تے اِس سںسّتھا دا ناں ہِںدّۄستان سۄسلِسٹ رِیپبلِکن اَیشۄسِیئیشن رکھِّیا گِیا۔
17 دسمبّر 1928 نُۄں بھگت سِںگھّ اتے اُسدے ساتھِییاں نیں لاہَۄر وِخے دِن دِہاڑے ساںڈرس دا کتل کرکے لالا لاجپت رائے دی مَۄت دا بدلا لِیا۔ 8 اپْرَیل 1929 نُۄں ٹْریڈ ڈِسپِئۄُٹ اتے پبلِک سیپھٹی اَیکٹ دے خِلاپھ رۄس وجۄں, اسمبّلی وِچّ بمبّ سُٹّے۔ اِس کیس وِچّ بھگت سِںگھّ اتے بُٹکیشور دتّ نیں آپݨے آپ نُۄں گْرِفتاری لئی پیش کِیتا اتے اُہناں نُۄں اُمر کَید دی سذا ہۄئی۔ لاہَۄر ساجِش کیس وِچّ 7 اکتُۄبر 1930 نُۄں بھگت سِںگھّ, راجگُرُۄ اتے سُکھدیو نُۄں پھاںسی دی سذا ہۄئی۔ سفائی لئی پِتا ولّۄں دِتّی درخاست دی سخت لفذاں وِچّ نِکھیدھی کردِیاں, بھگت سِںگھّ نیں آپݨے پِتا نُۄں اِکّ کمذۄر وِئکتی کِہا جۄ اِمتِہان ویلے پاس نہِیں ہۄئِیا۔ اُسنے آپݨے پِتا نُۄں لِکھِیا کِہ اُہ اِکّ اِنکلابی ہَے جِس دے آپݨے اسُۄل ہن جۄ اُسنُۄں جان تۄں وی ودھّ پِیارے ہن۔
آخِیر 23 مارچ 1931 نُۄں بھارت نُۄں سۄسلِسٹ رِیپبلِک بنائُݨ لئی بھگت سِںگھّ, راجگُرُۄ اتے سُخدیو ہسّ ہسّ کے پھاںسی دے تختے `تے جھُۄل گئے۔ ڈرپۄک ہاکم جماتاں نیں اُہناں دِییاں لاشاں نُۄں راتۄ رات ستلُج دے کںڈھّے لِجا کے مِٹّی دا تیل پا کے بڑی بے-ادبی نال ساڑ دِتّا۔
بھگت سِںگھّ دی سِیاسی سُۄجھبُۄجھ بڑی گمبھِّیر سی۔ مارکسواد دے ڈُۄںگھے ادھِئن اتے ہر وکت کُجھّ ناں کُجھّ جانݨ دی اِچھّا سدکا, اُہ پرپکّ وِئکتی بݨ گِیا سی۔ جیل وِچّۄں نَۄجُیاناں دے ناں آپݨے اںتّم شںدّیش وِچّ بھگت سِںگھّ نیں خبردار کِیتا سی, کِہ کاںگرس دا مَۄجُۄدا گھۄل درمِیانے تبکے دے سِر `تے لڑِیا جا رِہا ہَے۔ کاںگرس سرمائیداراں اتے دُکانداراں راںہی سرکار اُتّے دباء پا کے کُجھّ ادھِکار لَیݨا چاہُںدّی ہَے پر جِتھۄں تکّ دیش دے کرۄڑاں مذدُۄراں تے کِساناں دا سبںدھّ ہَے, اُہناں دی اِس نال بِہتری نہِیں ہۄ سکݨی۔ کاںگرسی لِیڈر پُۄرن اِنکلاب نہِیں چاہُںدّے سگۄں سرکار اُپر دباء پا کے, بھارت دے سرمائیداراں لئی کُجھّ رِیائِتاں چاہُںدّے ہن۔ سۄ کاںگرس لہِر کِسے ناں کِسے سمجھَۄتے جاں اسپھلتا دی شکل وِچّ ختم ہۄویگی …
بھارت دے بھوِخ بارے بھگت سِںگھّ دا بہُت چِر پہِلاں پْرگٹائِیا ہۄئِیا ڈر, اخّر اخّر سچّ سابِت ہۄئِیا ہَے۔ بھگت سِںگھّ ہۄرِیں سماج وِچّ ایہۄ جِہی تبدِیلی نہِیں چاہُںدّے سن جیہۄ جِہی اجّ اسِیں ویکھ رہے ہاں۔ سمیں دی گھٹِییا سِیاست, دھرم دے ٹھیکیداراں اتے ٹُٹِییاں بھجِّییاں راجنِیتک پارٹِییاں نیں, بھگت سِںگھّ دا سماجوادی پْربںدھّ لئی اِنکُلاب دا سُپنا, مِٹّی وِچّ رۄل کے رکھّ دِتّا ہَے۔ 23 مارچ نُۄں گرما گرم بِیان, سمادھِییاں دی سفائی, بُتّاں `تے ہار – بھگت سِںگھّ تے اُسدے ساتھِییاں دے, آذادی دے سکںلّپ اتے کُربانی ساہمݨے بڑے ہلکے ہن۔