مَیں جِس سکُۄل وِچّ بتَۄر پْرِںسِّیپل سیوا نِبھا رِہا ساں٬ اُس سکُۄل وِچّ بہُت سارِییاں بالڑِییاں دے ماپِیاں دی آرتھِک تںگّی بالڑِییاں دی پڑھائی وِچّ کاپھی وڈّا اڑِکّا سی۔ کئی بالڑِییاں آپݨے ماپِیاں دی آرتھِک تںگّی کارن سکُۄل پدھّر دی پڑھائی ہی ادھّواٹے پڑھائی چھڈّ جاںدِییاں سن جاں پھیر دسوِیں جاں باہروِیں جمات پاس کرکے گھر بَیٹھ جاںدِییاں سن۔ کالج پدھّر تکّ بہُت گھٹّ بچِّییاں پہُںچّدِییاں سن۔ ساڈے سکُۄل دی کارجکاری پْرِںسِّیپل رہِ چُکّی ارتھ شاشتر دی لَیکچرار شْری متی ششی بالی بہُت ہی نیک دِل اَۄرت سی۔ اُہ سکُۄل دِییاں بالڑِییاں دی بہُت مدد کردی ہُںدّی سی۔ مَینُۄں اِس سکُۄل وِچ آئے ہۄئے نُۄں اجے دۄ کُ سال ہی ہۄئے سن٬ سکُۄل دی دسوِیں جمات دا داکھلا جا رِہا سی۔ اِک دِن دسوِیں جمات دِییاں اِںچارج ادھِیاپکاواں میرے دپھتر وِچّ آکے کہِݨ لگِّییاں٬ “سر٬ دسوِیں جمات دِییاں 12 وِدِیارتھݨاں سکُۄل نہِیں آ رہِییاں۔ دسوِیں جمات دا داکھلا جاݨ لئی کیول ستّ دِن ہی باکی رہِ گئے ہن۔”

مَیں اُنہاں ادھِیاپکاںواں نُۄں پْرشن کِیتا٬ “مَیڈم٬ کی تُسِیں اُنہاں دے گھر پھۄن کِیتا ہَے؟”

اُنہاں دا اگّۄں جواب سی٬ “ہاں سر کِیتا سی پر اُنہاں دے پھۄن بںدّ آ رہے ہن۔”

مَیں اُنہاں تۄں بالڑِییاں دے ناں آئُݨ اتے پھۄن بںدّ ہۄݨ دا کارن پُچھِّیا۔ اُنہاں دا جواب سی٬ “سر٬ اِہ کُڑِییاں دسوِیں جمات دی پْرِیکھِیا پھِیس ناں دے سکݨ کارن سکُۄل آئُݨا بںدّ کر دِںدِّییاں ہن اتے وار وار سُنیہے دیݨ ’تے وی سکُۄل نہِیں آئُںدِییاں٬ پھۄن بںدّ کر لَیںدِییاں ہن۔ اُنہاں وِچّۄں کئی پَیسِیاں دا پْربںدھّ ہۄݨ ’تے آپݨا داکھلا بھیج دِںدِّییاں ہن٬ کئی پڑھائی وی چھڈّ جاںدِییاں ہن۔”

مَیں اُنہاں نُۄں اگلا سوال کِیتا٬ “اِنہاں بچِّییاں دی پڑھائی وِچّ ستھِتی کِہۄ جِہی ہَے؟”

اُنہاں دا جواب سی٬ “سر٬ اِہ کُڑِییاں پڑھائی وِچ تاں بہُت چںگِّییاں ہن۔”

مَیں اُنہاں ادھِیاپکاواں تۄں پُچھِّیا٬ “مَیڈم٬ اِنہاں 12 بچِّییاں دی کِنّی پْرِیکھِیا پھِیس بݨدی ہَے؟”

اُنہاں دا جواب سی٬ “سر٬ 800 رُپئے دے ہِساب نال اِنہاں بچِّییاں دی کُلّ پھِیس 9600 رُپئے بݨدی ہَے۔”

مَیں اگّۄں کِہا٬ “مَیڈم٬ تُسِیں اِنہاں بچِّییاں دی کاگذی کاروائی پُۄری کر لئۄ٬ اِنہاں دی بݨدی پھِیس مَیتھۄں لَے لَیݨا۔”

سکُۄل دی وائیِس پْرِںسِّیپل مَیڈم بالی نیں میرے کہِݨ انُسار اُنہاں بچِّییاں دی کُجھ پھِیس سکُۄل دِییاں ادھِیاپکاواں تۄں اِکٹھّی کر لئی تے کُجھ اسِیں دۄہاں نیں پا دِتّی۔ مَیں اُنہاں ادھِیاپکاواں نُۄں پْریرِت کرکے اُنہاں بچِّییاں دے گھر اِہ کہِکے بھیجِیا کِہ ماپے آپݨِییاں دھِییاں نُۄں سکُۄل لَیکے سکُۄل آئُݨ۔ اِک دِن اُہ بچِّییاں آپݨے ماپِیاں نال سکُۄل آ گئیِیاں۔ اُنہاں وِچّۄں اِکّ بچّی کہِݨ دے باوجُۄد وی سکُۄل ناں آئی۔ اُنہاں سارِییاں بچِّییاں دے ماپِیاں دا کہِݨا سی٬ سر٬ ساڈے گھر دا گُذارا تاں مُشکِل نال چلّدا ہَے٬ اِنہاں دی پڑھائی دا کھرچا کِتھّۄں کرِیئے؟ مَیں اُنہاں سارِیاں دی گلّ سُݨکے کِہا٬ “تُسِیں آپݨِییاں دھِییاں نُۄں سِرپھ سکُۄل ہی بھیجݨا ہَے٬ پڑھائی دے کھرچے دی گلّ ساڈے اُتّے چھڈّ دِئۄ۔”

اُہ آپݨِییاں بچِّییاں نُۄں سکُۄل بھیجݨ دی گلّ کہِکے آپݨے گھر چلے گئے۔ اُنہاں دے جاݨ تۄں بائد ادھِیاپکاواں مَینُۄں کہِݨ لگِّییاں٬ “سر٬ سانُۄں کئی سال ہۄ گئے نیں اِس سکُۄل وِچّ٬ اِنہاں وِچّۄں ادھِّییاں کُڑِییاں نیں نہِیں آئُݨا۔ مَیں اُنہاں ادھِیاپکاواں نُۄں کِہا٬ “مَیڈم٬ آپاں یتن کرنے نیں٬ باکی سپھلتا اسپھلتا اُپّر والے دے ہتھّ چھڈّ دِئۄ۔ اِنہاں بچِّییاں دا سارا کھرچا سکُۄل کریگا۔

جِہڑی کُڑی آپݨے ماں باپ نُۄں لَیکے نہِیں آئی سی٬ مَیں اُنہاں دے گھر پہُںچّ گِیا۔ اُس کُڑی نیں میرے گھر وڑدِیاں ہی مَینُۄں کہِ دِتّا٬ “سر٬ مَینُۄں باکی کُڑِییاں نیں ساری گلّ دسّ دِتّی ہَے٬ مَیں وی کلّہ نُۄں سکُۄل آواںگی۔”

کہِںدّے نیں٬ سِرپھ شُرُۄیات کرن دی لۄڑ ہُںدّی ہَے٬ جیکر اِرادا نیک ہۄوے تاں باکی جِمّیواری لۄک آپݨے آپ لَے لَیںدے ہن۔

کُڑِییاں دا پڑھنا کِئۄں جرُۄری ہَے٬ مَیں ہر رۄذ سویر دی پْرارتھنا سبھا وِچّ اِس وِشے اُپر بۄلݨا شُرُۄ کر دِتّا۔ سکُۄل دا ماہَۄل ہی بدل گِیا۔ سکُۄل دِییاں بچِّییاں دی پہِلاں نالۄں گَیر ہاذری گھٹ گئی۔ سکُۄل دِییاں ادھِیاپکاواں نیں ہی اُنہاں بچِّییاں دی پڑھائی دا کھرچا دیݨا شُرُۄ کر دِتّا۔ اُہ بچِّییاں پہِلاں نالۄں وی ذِیادا مِہنت کرن لگّ پئیِیاں۔

مَیں دانی سجّݨاں اتے پُستک پْرکاشکاں دی مدد نال سکُۄل دی لائِبْریری وِچّ چھیوِیں تۄں بارہوِیں جمات تکّ دِییاں ہر گرُپّ دِییاں پُستکاں رکھوا دِتِّییاں۔ سکُۄل دِییاں ادھِیاپکاواں لۄڑوںدّ بچِّییاں نُۄں اُنہاں پُستکاں وِچّۄں پُستکاں دیݨ لگّ پئیِیاں۔ وِدِّئک ورہا کھتم ہۄݨ ’تے بچِّییاں اُہ پُستکاں مۄڑ دِںدِّییاں تے اُہ پُستکاں دُۄجِییاں بچِّییاں نُۄں دے دِتِّییاں جاںدِییاں۔ سکُۄل دِییاں ادھِیاپکاواں دے سہِیۄگ نیں سکُۄل دا مہَۄل اِہۄ جِہا بݨا دِتّا کِہ اُہ اِکّ دُۄجی تۄں ودھکے سکُۄل دِییاں بچِّییاں دِییاں وردِییاں٬ پھِیساں اتے پُستکاں دا کھرچا دیݨ لگّ پئیِیاں۔

مَینُۄں اِک دِن سکُۄل دی وائیِس پْرِںسِّیپل مَیڈم کہِݨ لگّے٬ “سر٬ ہُݨ تاں سکُۄل دا مہَۄل ہی بدل گِیا ہَے۔ کُڑِییاں دی پڑھائی وِچ بہُت دِلچسپی ودھ گئی ہَے۔ سکُۄل دِییاں ادھِیاپکاواں بچِّییاں نُۄں بہُت مِہنت کروائُݨ لگّ پئیِیاں نیں۔”

مَیں مَیڈم نُۄں کِہا٬ “مَیڈم٬ جدۄں آپاں بِنا کِسے سوارتھ تۄں کۄئی کمّ کردے ہاں تاں اُسدے چںگّے نتِیجے جرُۄر نِکلدے ہن۔”

اُنہاں 12 وِدِیارتھݨاں نیں دسوِیں جمات وِچّۄں 70% تۄں 80% اںکّ پْراپت کِیتے۔ اُنہاں سارِییاں بچِّییاں نیں گِیارہوِیں جمات وِچّ کامرس تے سائِںس گرُپّ لِیا۔ بارہوِیں جمات وِچّ اُنہاں بچِّییاں نیں 85% تۄں 92% اںکّ پْراپت کِیتے۔ اذادی دِوس ’تے تہِسِیل پدھّر ’تے سنمانِت ہۄݨ والے بچِّیاں وِچّ اُنہاں وِچّۄں 7 بچِّییاں شامِل سن۔ اُنہاں بچِّییاں نیں کالجاں وِچّ جاکے بی.اَیسّ.سی نرسِںگّ٬ اَیمّ.اَیسّ.ای اتے اَیمّ.کام تے ہۄر کھیتراں دی پڑھائی کِیتی۔

اجّ اُس سکُۄل وِچّ بھاویں مَیں نہِیں ہاں پر ہُݨ اُس سکُۄل وِچّۄں وِدِیارتھݨاں بۄرڈ دِییاں پْرِیکھِیاواں وِچّۄ مَیرِٹاں ہاسل کرن لگّ پئیِیاں ہن۔ ہُݨ بچِّییاں نیں سکُۄل تکّ ہی نہِیں٬ اگّے وی پڑھنا شُرُۄ کر دِتّا ہَے۔

* * * * *