جسوِںدّر دھرمکۄٹ سںوّیدنشِیل٬ آشاوادی٬ سماجوادی تے منُکھّی مانسِکتا دا چِتیرا کہاݨِیکار ہَے۔ اُس دِییاں دۄ پُستکاں اِکّ ’پِگھلتا سُۄرج‘ ہِںدّی بال کاوِ سْرںگّْرہِ اتے اِکّ انُواد دی پُستک ’رُکھّ کی ہَیَے‘? پْرکاشِت ہۄ چُکِّییاں ہن۔

چرچا ادھِین کہاݨی سںگّْرہِ ’مَیلانِن‘ اُسدا پلیٹھا کہاݨی سںگّْرہِ ہَے۔ اِس کہاݨی سںگّْرہِ وِچّ وکھّۄ-وکھّرے رںگّ وِکھیردِییاں 8 کہاݨِییاں ہن۔ کہاݨی سںگّْرہِ دے سِرلیکھ والی اتے باکی 7 کہاݨِییاں دے سِرلیکھ نِویکلے ہن٬ جِس کرکے پاٹھک دے من وِچّ اِس کہاݨی سںگّْرہِ نُۄں پڑھن دی اُتسُکتا پَیدا ہۄ جاںدی ہَے۔ کہاݨِیکار نیں آپݨا ساہِتک سفر کوِتا تۄں شُرُۄ کِیتا٬ اِس لئی اُسدی وارتک روانگی والی٬ کاوِمئی٬ رسدائِک٬ سُگںدھّت تے دِلچسپ ہَے۔ پاٹھک کہاݨی شُرُۄ کرکے ختم کِیتے بِنا ادھّ وِچکار چھڈّ نہِیں سکدا۔ اُس دِییاں لگپگ سارِییاں کہاݨِییاں ہی پاتراں دا منۄوِشلیشݨ کردِییاں ہن۔ اِس تۄں اِلاوا مانوتا دی ذات-پات٬ رںگّ-رُۄپ٬ دھارمِک اتے نسلی وِتکرِیاں دی مانسِکتا نُۄں دْرِشٹھاںتمِک رُۄپ وِچّ درسائُݨ وِچّ سفل ہُںدِّییاں ہن۔ ادھِیاپن دے کِتّے وِچّ ہۄݨ کرکے اُسدا تذربا وِشال ہَے٬ اِس تذربے کرکے اُس دِییاں کہاݨِییاں دے وِشے وی اِنسان دی مانسِکتا دی اُتھل-پُتھل نال سمبّںدھّت ہن۔

کہاݨی سںگّْرہِ دی پہِلی کہاݨی ’شال‘ وِچّ اِنسانی رِشتِیاں دے نِگھّ دی سُگںدھّ آئُںدی ہَے۔ جات-پات رہِت سماج دی پْروِرتی دا سںکّلپ وِکھائی دِںدّا ہَے۔ اِسدے نال ہی پںجّاب اتے جمُّۄ کشمِیر دے ہالات وِگڑن نال رِشتِیاں وِچّ تݨائۄ اتے نفرت دے بِیج اُگمݨ لگّدے ہن۔

دُۄجی کہاݨی اِس سںگّْرہِ دے سِرلیکھ ’مَیلانِن‘ ہَے٬ جِس وِچّ پُۄنم ورگِییاں لڑکِییاں کالے رںگّ کرکے سماج ولّۄں اݨڈِٹھ کِیتِییاں جاںدِییاں ہن٬ پْرںتُّۄ اِس کہاݨی وِچّ کالے رںگّ دا کارن دِماگ وِچّ مَیلانِن نام دے ترل پدارتھ دی ودھیرے ماترا دا ہۄݨا ہُںدّا درسائِیا گِیا ہَے۔ سبھِیا سماج وِچّ وی اِہ بھید اجے تکّ برکرار ہَے۔ پْرںتُّۄ وِکست شہِراں وِچّ پڑھے لِکھے وِدِیارتھِییاں دی سۄسائِٹی اِنہاں رںگّاں دے بھید مِٹا دِںدّی ہَے۔ جِویں پُۄنم آپݨے دۄست پَیںگ دی ذِںدّگی آپݨی کِڈنی دے کے بچائُںدی ہَے اتے نذِیر پُۄنم دا ہتھّ پھڑھکے ذِںدّگی بھر دا ساتھی بݨ جاںدا ہَے۔ اِتھے رںگّ تے ذات-پات دے بھید ختم ہۄ جاںدے ہن تے پُۄنم دی ذِںدّگی رںگِّین ہۄ جاںدی ہَے۔

تِیجی کہاݨی ’پلیٹی‘ ہَے٬ جِس وِچّ کہاݨِیکار نیں اِہ درسائُݨ دی کۄشِش کِیتی ہَے کِہ ادھُنِکتا دے سمیں وِچّ بہُتی بھجّ دَۄڑ٬ جھُۄٹھے وِکھاوے٬ شۄشل مِیڈِییا دی ودھیرے ورتۄں٬ اںگّریذی مادھِئم والے سکُۄلاں وِچّ پںجّابی تۄں پِٹھّ مۄڑنا٬ پڑھائی دا بچِّیاں تے بۄجھ٬ پاس ہۄݨ دی تھاں پُۄرے نمبّر لَیݨ دی ہۄڑ٬ پْرائیِویٹ نَۄکرِییاں وِچّ گھٹّ تنخاہاں٬ اݨگہِلی دِییاں گھٹناواں اتے نَۄکرِییاں وِچّۄں کڈھّݨ دا ڈر آدِ مہتّوپُۄرن گلّاں/نُکتِیاں نُۄں درسائِیا گِیا ہَے٬ جِنہاں دے بۄجھ کرکے اِنسان ’تے مانسِک تݨائۄ پَیدا ہۄ جاںدا ہَے۔ اِس کہاݨی وِچّ روِیش دی مانسِکتا دا چِترݨ کِیتا گِیا ہَے۔ اجِہے ہالات وِچّ لۄک مانسِک رۄگی بݨ جاںدے ہن۔

چَۄتھی کہاݨی ’لِیسِیئم نِکیتن‘ اِہ کہاݨی پرواس دے اِکّ وِلکھّݨ کِسم دے سکُۄل بارے ہَے٬ جِتھے لاوارِس بچِّیاں نُۄں پڑھائِیا جاںدا ہَے۔ اِہ سکُۄل اِکّ کِسم دا نمُۄنے دا سکُۄل ہَے٬ جِس وِچّ وکھّۄ -وکھّرے دیشاں دِییاں بۄلِییاں٬ سبھِیاچار٬ پہِراوے٬ دھرما بارے پڑھائِیا جاںدا ہَے٬ اِہ کہاݨی آپسی پِیار٬ سہِہۄںد٬ سہِنشِیلتا٬ دھرم نِپیکھتا٬ کُدرت اتے رُکھّاں نال پِیار٬ بھائیِچارا اتے سںکِّیرن سۄچ تۄں کِنارا کرن دی سِکھِیا دِںدّی ہَے۔ بِلکُل شاںتی نِکیتن والے واتاورن دا اہِساس کرائُںدی ہَے۔ اِہ کہاݨی ادھِیاپکاں٬ وِدِیارتھِییاں اتے اِتھۄں تکّ کِہ چھۄٹے مُلاذما دے آپسی سدبھاونا تے برابرتا دے وِوہار دا پْرگٹاوا کردی سارِیاں نُۄں برابر سمجھݨ دی تاکِید کردی ہَے۔

پںجّوِیں کہاݨی ’اُۄئی‘ سکُۄلاں وِچّ نشِیاں دے پھَیلے پْرکۄپ دی داستاں ہَے۔ کِس پْرکار نَۄجوان کُڑِییاں وی غلت سںگّت وِچّ پَے کے کُراہے پَے جاںدِییاں ہن۔ نَۄجوان لڑکے جال وِچھاکے الّہڑھ لڑکِییاں نُۄں آپݨی چُںگّل وِچّ پھسا لَیںدے ہن۔ سکُۄلاں دے لڑکے لڑکِییاں آپݨے ماپِیاں نُۄں وی دھۄکھا دیݨ لگِّیاں ہِچکچائُںدے نہِیں۔ سکُۄلاں وِچّ بچّے مۄبائیِل دی ورتۄں کردے ہن٬ جِہڑا اُنہاں دے بھوِکھ لئی ختناک سابت ہُںدّا ہَے٬ جِویں مہِک نال واپردا ہَے۔ تمنّا ورگِییاں چالاک کُڑِییاں نوِیںیاں داکھل ہۄئیِیاں مہِک ورگِییاں اݨبھۄل لڑکِییاں نُۄں گُمراہ کرکے نشِیاں ’تے لا دِںدِّییاں ہن۔ کُجھ ادھِیاپک وی اِنہاں لڑکے لڑکِییاں نُۄں آپݨے جال وِچّ پھسا لَیݨ دی کۄشِش کردے ہن۔ ادھِیاپکاں اتے بچِّیاں دے کِردار وِچّ آئی گِراوٹ اِس کہاݨی وِچّۄں جھلکدی ہَے۔ ماپے پھِر وی بچِّیاں نُۄں پِیار کردے ہن۔ اُۄئی کہاݨی اِہ وی سِکھِیا دِںدّی ہَے کِہ بچِّیاں نُۄں اجِہِییاں ہرکتاں تۄں باج آئُݨا چاہِیدا ہَے۔ پرواس دی ذِںدّگی وی کںڈِّیاں دی سیج ہَے۔

چھیوِیں کہاݨی ’بکّل مائی شُۄء‘ نچھتّر ڈرائِور دی نشے تے وَیلی دی آدت نال پرِوار دی آرتھِک مںدّہالی نُۄں درسائُںدی ہۄئی اُسدے پُتّر منکِیرت دی مانسِکتا چِترݨ کردی ہۄئی متریئیِیاں ماواں دے وِوہار دا پردا پھاش کردی ہَے۔ کِرن ورگِییاں لڑکِییاں پرِواراں دِییاں آرتھِک مذبُۄرِییاں کرکے آپݨے سپنے پُۄرے نہِیں کر سکدِییاں تے اُنہاں دے پتی بیشرمی نال کُٹّدے ماردے ہۄئے چرِتر تے شکّ کرن لگّ جاںدے ہن۔ متریئے بچِّیاں دا ہال وی منکِیرت ورگا ہی ہُںدّا ہَے۔ ’یاترا اجے مُکّی نہِیں‘ ستّوِیں کہاݨی وِچّ دۄ پْریمِییاں ایکرُۄپ اتے سںکّلپ دی پْریم کتھا امِیر-غرِیب اتے ذات-پات دے پاڑے کرکے لڑکی دے پرِوار ولّۄں جدۄں پْروان نہِیں چڑھدی تاں اُہ کۄرٹ مَیرِج کرواکے ذِںدّگی بسر کرن لگّ جاںدے ہن۔ پرواس وِچّ سَیٹل ہۄݨ دے سپنے سِرجدے ہن۔ آپۄ آپݨے پْرۄپھَیشن وِچّ کمّ کرن لگّدے ہن٬ پْرںتُّۄ اچانک سںکّلپ نُۄں نامُراد بِماری گھیر لَیںدی ہَے۔ اجِہے مَۄکے ’تے پرواس تۄں سںکّلپ دا پْراجَیکٹ پْروان ہۄ جاںدا ہَے۔ اِتھے آ کے کہاݨی ختم ہۄ جاںدی ہَے۔ ’یاترا اجے مُکّی نہِیں‘ کہاݨی دا سِٹّا اِہ نِکلدا ہَے کِہ جیکر ذِںدّگی وِچّ جدۄجہِد کِیتی جاوے تاں ذرُۄر اِکّ ناں اِکّ دِن نِشانے دی پْراپتی ہۄ جاںدی ہَے۔

اِس کہاݨی سںگّْرہِ دی اٹھّوِیں اتے آخری کہاݨی ’آخری چھُٹّی‘ وِچّ سماجِک تاݨے-باݨے دی گِراوٹ جِس وِچّ غرِیبی٬ وہِم-بھرم٬ لُٹّ-کھۄہ٬ نشِیاں اتے بچِّیاں نُۄں چُکّ کے بھِکھاری بݨائُݨ ورگے مہتّوپُۄرن وِشِیاں سمبّںدھّی جاݨکاری دے کے چِںتّا پْرگٹائی گئی ہَے۔ بھوِکھ وِچّ جسوِںدّر دھرمکۄٹ تۄں ہۄر ودھِییا پْریرنادائِک کہاݨِییاں لِکھݨ دی اُمِید کِیتی جا سکدی ہَے۔

112 پنِّیاں٬ 225 رُپئے کِیمت والا اِہ کہاݨی سںگّْرہِ چیتنا پْرکاشن لُدھِیاݨا نیں پْرکاشِت کِیتا ہَے۔