برساتی مَۄسم پںجّاب دے کِسانا٬ پںجّاب سرکار اتے کھاس تَۄر ’تے پںجّاب راج بِجلی بۄرڈ لئی شُبھ شگن ہُںدّا ہَے۔ کِسانا دی ذِیری دی فسل واستے لۄڑِیںدا پاݨی مِل جاںدا ہَے٬ بِجلی بۄرڈ لئی بِجلی دی خپت گھٹ جاںدی ہَے۔ پاݨی ذمِین وِچ سِمّݨ کرکے ذمِیندۄذ پاݨی دی ستہ ودھّ جاںدی ہَے٬ جِس نال پںجّابِییاں نُۄں سُکھ دا ساہ آئُںدا ہَے۔ خبردار ہۄ جائۄ پںجّابِیئۄ برساتاں آ گئیِیاں۔ ہر سال برساتاں پںجّابِییاں لئی خترے دی چیتاونی اتے خُشی لَے کے آئُںدِییاں ہن٬ کِئُںکِہ ودھیرے مِیںہ پَیݨ نال ہڑھاں دا خترا بݨِیاں رہِںدّا ہَے اتے مَۄسم سُہاوݨا وی ہۄ جاںدا ہَے۔ مِیںہ پہاڑاں وِچّ پَیݨ لگدا ہَے پْرںتُّۄ ہَۄلھ مَیدانی اِلاکِیاں والے پںجّابِییاں نُۄں پَیݨ لگّ جاںدا ہَے۔ ہالاںکِہ پںجّاب وِچّ ودھیرے مِیںہ جِیری دی پھسل لئی وردان سابت ہۄ سکدا ہَے٬ پْرںتُّۄ پںجّاب سرکار دے سِںجّائی٬ ڈرینیج جۄ ہُݨ جلسْرۄت وِبھاگ دے نام نال جاݨِیاں جاںدا ہَے٬ اُس وِبھاگ نیں پِچھّلے 50 سالاں تۄں آپݨی برساتی نالِیاں٬ چۄء٬ رجواہِیاں اتے درِیاواں دی برساتاں تۄں پہِلاں ساف سفائی دی نِیتی وِچّ تبدِیلی نہِیں کِیتی۔ ’آئی جنّ وِنہۄ کُڑی دے کنّ‘ دی کہاوت والی نِیتی جل سْرۄت وِبھاگ دے ذِلِہیاں دے ادھِکارِییاں نیں اپݨائی ہۄئی ہَے۔ وَیسے تاں ساف سپھائی لئی فںڈّ دیری نال ذاری کِیتے جاںدے ہن٬ پْرںتُّۄ جیکر بدکِسمتی نال سرکاراں دی چںگّی نِیت کرکے سہی سمیں ’تے فںڈّ ذاری ہۄ جاݨ تاں کھیتری املا جاݨ بُجھّکے ٹَیںڈر لگائُݨ وِچّ دیری کر دِںدّا ہَے۔ ٹَیںڈر لگائُݨ وِچّ دیری شائِد اِس کرکے کِیتی جاںدی ہَے کِہ برساتاں شُرُۄ ہۄ جاݨ, پھِر اِہ فںڈّ تُرت-پھُرت خرچ کرن وِچّ کۄئی اَۄکھ ناں ہۄوے۔ پاردرشی پْربںدھّاں نال جلدباذی کرن لئی ذِلہا پْرشاشن ذۄر دِںدّا ہَے٬ کِئُںکِہ اُسدی ذِمّیواری لۄک ہِتاں ’تے پہِرا دیݨ دی ہُںدّی ہَے۔ لۄکاں دے جان مال دی راکھی کرنی ذرُۄری ہُںدّی ہَے۔ اُہ لۄکاں نُۄں جوابدیہ ہُںدّے ہن۔ ہۄ رہی برسات سمیں جلدباذی وِچّ کِیتا گِیا کمّ پاݨی دے وہاء دے نال ہی رُڑھ جاںدا ہَے۔ بھاو پَیسا پاݨی نال رُڑھ جاںدا ہَے۔ ادھِکارِییاں دی جوابدیہی نِسچت نہِیں ہۄ سکدی٬ کِئُںکِہ اُہ کہِ دیݨگے کِہ ہڑھ دا پاݨی رۄڑھکے لَے گِیا ہَے۔ اِہ پْرݨالی کِسے اِکّ سرکار دے سمیں دی نہِیں ہَے٬ سگۄں جِہڑی وی پارٹی دی سرکار ہُںدّی ہَے٬ اِںجھ ہی کردی آ رہی ہَے۔ ٹَیںڈر لگائُݨ وِچّ دیری کِئۄں ہُںدّی ہَے؟ اِہ دسّݨ دی لۄڑ نہِیں٬ سمجھݨ تے مہِسُۄس کرن دی ہَے٬ وَیسے ہُݨ تکّ تُسِیں سمجھ گئے ہۄوۄگے۔

مَیں پِچھلے 33 سال لۄک سمپّرک وِبھاگ پںجّاب وِچّ نَۄکری کِیتی ہَے٬ جِس وِچّۄں 28 سال ذِلہِیاں وِچّ نَۄکری کردا رِہا ہاں٬ برساتاں دے مَۄسم سمیں پںجّاب دے لۄکاں دی تْراسدی آپݨی اکھِّیں ویکھدا رِہا ہاں۔ لۄکاں دے گھر ڈھہِ ڈھیری ہۄ جاںدے ہن٬ فسلاں تباہ ہۄ جاںدِییاں ہن٬ جان مال دا نُکسان ہُںدّا ہَے۔ سمبّںدھّت ذِلہِیاں دے ڈِپٹی کمِشنر اتے ہۄر مال ادھِکاری برساتاں دے مَۄسم تۄں پہِلاں ہی برساتی نالِیاں اتے درِیاواں دی ساف سفائی لئی مَۄکا ویکھݨ جاںدے ہن۔ جل سْرۄت وِبھاگ دے ادھِکاری٬ مال وِبھاگ دے ادھِکارِییاں دے نال ہُںدّے ہن۔ اُہ تسوِیراں کھِچوا لَیںدے ہن٬ اگلے دِن اخباراں وِچّ خبراں لگّ جاںدِییاں ہن کِہ ہڑھاں دے بچائۄ لئی ذِلہا پْرشاشن چِںتّت ہَے تے یۄگ کاروائی کر رِہا ہَے۔ لۄکاں نُۄں تھۄڑھی تسلّی ہۄ جاںدی ہَے۔ املی تَۄر ’تے جل سْرۄت وِبھاگ دے ادھِکاری کچھُۄیا دی چال چلدے رہِںدّے ہن۔ جل سْرۄت وِبھاگ دے ادھِکاری اِکۄ گلّ کہِںدّے٬ مَیں نَۄکری سمیں 28 سال سُݨدا رِہا ہاں کِہ جلدی ہی مُکھّ دفتر تۄں فںڈّاں دی تذوِیج بھیجکے مںگّ کِیتی جاویگی٬ جدۄں پھںڈّ آ گئے کمّ شُرُۄ کر دِتّا جاویگا۔ کدے وی سمیں سِر کمّ شُرُۄ نہِیں ہۄئِیا۔ پںجّاب وِچّ ستلُج٬ راوی تے بِیاس درِیا٬ گھگّر تے ٹاںگری سبھ تۄں ودھّ نُکسان کردے ہن۔ پںجّاب وِچّ 850 تۄں اُپر چۄء٬ نالے اتے رجواہے ہن٬ جِنہاں دی لمبّائی 8136.76 کِلۄمِیٹر ہَے۔ اُنہاں دی سفائی کدِیں وی سمیں سِر نہِیں ہُںدّی۔ اُہ پاݨی دے وہاء وِچّ رُکاوٹ پائُںدے ہن تے ہڑھ دی ستھِتی بݨ جاںدی ہَے۔ اَیسٹِیمیٹ سارِیاں دی سفائی دا بݨدا ہَے۔ ہر سال دھُۄسی بںدھّ ٹُٹّدا ہَے تے مُرمّت کِیتی جاںدی ہَے٬ کۄئی پکّا اِلاج نہِیں۔ مالوے وِچّ گھگّر اتے ٹاںگری سبھ تۄں ودھّ نُکسان کردے ہن۔ گھگّر فتِہگڑھ٬ پٹِیالا٬ سںگّرُۄر اتے مانسا ذِلِہیاں وِچّ ہر سال کہِر مچائُںدا ہَے۔ سرکاراں دی اݨگہِلی کرکے اِنہاں ذِلِہیاں دے لۄک نُکسان اُٹھائُںدے ہن۔

چۄݨاں تۄں پہِلاں سارِییاں پارٹِییاں دے سِیاستدان لمبّے سمیں تۄں مَیں اِہ کہِںدّے سُݨدا آ رِہا ہاں کِہ تُسِیں وۄٹاں سانُۄں پا دِئۄ٬ اسِیں گھگّر چُکّ دِیاںگے۔ اِہ بِیان سارِییاں پارٹِییاں نیں دِتّے ہن تے سارے ہی کھۄکھلے سابت ہۄئے ہن٬ پْرنالا اُتھے دا اُتھے ہی ہَے۔ ناں گھگّر چُکِّیا گِیا ہَے اتے ناں ہی ہڑھ آئُݨ تۄں بںدّ ہۄئے ہن۔ اِس وِچّ اِکلّی سرکار ہی ذِمّیوار نہِیں گھگّر٬ نالِیاں٬ رجواہِیاں اتے چۄیاں دے آلے دُیالے کھیتاں والے کِسان وی ذِمّیوار ہن٬ کِئُںکِہ اُنہاں نیں اِنہاں وِچّ کبذے کِیتے ہۄئے ہن۔ کۄئی وی سرکار وۄٹاں دے لالچ کرکے اِہ کبذے کھالہی نہِیں کروائُںدی۔ ہالاں کِہ اُنہاں کِسانا نُۄں وی پتا ہُںدّا ہَے کِہ اِنکرۄچمَیںٹ دا نُکسان اُنہاں دے گھراں اتے فسلاں نُۄں وی ہۄویگا٬ پْرںتُّۄ اُہ کبذے نہِیں ہٹائُںدے۔ اِکّ کِسم نال سارِییاں سرکاراں دی اݨگہِلی دا نتِیجا پںجّابِییاں نُۄں بھُگتݨا پَیںدا ہَے۔

ستلُج یمُنا Çلںکّ نہِر دا پْراجَیکٹ جِس دِن دا بݨِیاں ہَے٬ اُس دِن تۄں ہی پںجّابِییاں لئی سںتّاپ دا مُکھّ کارن بݨِیاں ہۄئِیا ہَے۔ اِہ نہِر رۄپڑ٬ پھتِہگڑھ اتے پٹِیالا ذِلِہیاں دے اِلاکِیاں وِچّ پاݨی دے کُدرتی وہاء نُۄں رۄکݨ دا کمّ کر رہی ہَے٬ جِس کرکے ہڑھاں دی ستھِتی ہۄر گمبھِّیر ہۄ جاںدی ہَے٬ کِئُںکِہ اِس وِچّ وی بہُت سارا گھاہ٬ بُۄٹی اتے درکھتاں دے جھُںڈّ ہۄ گئے ہن۔ کئی کِسانا نیں اِسنُۄں واہ لِیا ہَے۔ اِہ مرِیا ہۄئِیا سپّ پںجّابِییاں دے گل اجِہا پِیا جِسدے لتھّݨ دی کۄئی آس نہِیں لگّدی۔ لۄکاں دی بربادی دا کرن بݨ رہی ہَے۔ ’پٹِیالا کی رائۄ‘ ورتمان مۄہالی ذِلہے دے پِںڈّ پڑھچھ کۄلۄں شِوالِک دِییاں پہاڑِییاں وِچّۄں نِکلدی ہَے۔ اِہ چۄء نواں گائۄں مۄہالی ویرکا چَۄک٬ چپڑچِڑی٬ لاںڈراں٬ جھںجّیڑی٬ مچھلی کلاں٬ جھامپُر٬ براس٬ چۄلٹی کھیڑی٬ پتارسی٬ مِییامپُر٬ بہِلۄلپُر جٹّاں٬ نںدّپُر کیشۄ پںجّۄلا٬ پںجّۄلی کھُرد٬ پںجّۄلی کلاں ہُںدّی ہۄئی پٹِیالا ذِلہے دے دَۄلتپُر پِںڈّ کۄل پہُںچّکے ’پٹِیالا ندی‘ کہائُݨ لگّ جاںدی ہَے۔ اِس تۄں پہِلاں اِہ درِیا دا رُۄپ ہی ہُںدّی ہَے٬ لگپگ اِکّ کِلۄمِیٹر چَۄڑی ہَے٬ اِسدے آلے دُیالے کۄئی بںدھّ نہِیں ہَے۔ کھیتاں وِچّ پاݨی وہِںدّا ہَے تے کِسانا دی پھسل نُۄں تباہ کردا ہَے۔ دَۄلتپُر کۄل آ کے ندی بݨ جاںدی ہَے۔ اِہ ندی پٹِیالا شہِر دے پُۄربی پاسے ولّۄں لںگھّدی ہَے۔ ہُݨ اِسدے دۄہِیں پاسِیں کالۄنِییاں بݨ گئیِیاں۔ جدۄں اِہ مِیںہ دا پاݨی نہِیں سہاردی تاں ٹُٹّ جاںدی ہَے تے پٹِیالا شہِر اتے آلے دُیالے دِییاں کالۄنِییاں دے گھر بار تباہ کر دِںدّی ہَے۔ اِس ندی دی سپھائی دا کمّ جلسْرۄت وِبھاگ کۄل ہَے٬ پْرںتُّۄ اِہ وِبھاگ کدی وی سںجِّیدگی نال سپھائی نہِیں کردا٬ جِس کرکے پٹِیالوی ہڑھاں دَۄران گھرۄں بیگھر ہۄ جاںدے ہن۔ لۄک وی اِس وِچّ پھالتُۄ سامان سُٹّ دِںدّے ہن۔

1993 اتے 2023 وِچّ پٹِیالا ندی دے پْرکۄپ کرکے پٹِیالوِییاں نُۄں انیک سمسِّیاواں دا ساہمݨا کرنا پِیا سی۔ 1993 وِچّ تاں جانی اتے پشُۄیاں دا کافی نُکسان ہۄئِیا سی۔ اِس وار وی لۄک ڈرے ہۄئے ہن٬ ہالاںکِہ ہڑھ دے آسار نہِیں ہن۔ اِکّ پاسے پِںڈّاں دے لۄک گھگّر اتے ہۄر چۄیاں دی سفائی ناں ہۄݨ کرکے ڈر دے ماہَۄل وِچّۄں گُجر رہے ہن۔ سرکاراں پِچھلے تذربِیاں تۄں وی سبک نہِیں سِکھّدِییاں۔ پٹِیالا ندی وِچّ بُۄٹی وڈّی ماترا وِچّ کھڑھی ہَے۔ بِیڑ مۄتی باگ کۄل جِہڑا جُۄ ہَے٬ اُتھے ندی ’تے چھۄٹا پُل ہۄݨ کرکے پاݨی رُک جاںدا ہَے٬ جِس کرکے ندی کئی تھاواں تۄں ٹُٹّݨ دا ڈر بݨ جاںدا ہَے۔ کُجھ درکھت کھڑھے ہن٬ جِہڑے پاݨی دے وہاء نُۄں رۄکدے ہن۔ اِہ درکھت کٹّݨ اتے پُل چَۄڑا کرن لئی بھارت سرکار دے جںگّلات وِبھاگ دی ذرُۄرت سی۔ دۄ سال لںگھّ گئے اجے تکّ پْروانگی دی کۄئی اُگھّ سُگھّ نہِیں ہَے۔ چلۄ اِہ تاں وکھّری گلّ ہَے پْرںتُّۄ پُل دے مُۄہرے مِٹّی جمّی ہۄئی ہَے٬ اُہ تاں ساپھ ہۄ سکدی ہَے۔ اُسدی وی سفائی نہِیں ہۄئی٬ لۄکاں دا ڈر تاں سہی ہَے٬ پْرںتُّۄ اِہ وی ہۄ سکدا پِچھلے سال دی ترہاں اِس وار وی ہڑھ ناں آئُݨ۔ پر سرکار نُۄں تاں کۄئی اُدم کرنا چاہِیدا ہَے۔ اِس وار اِہ پتا لگّا ہَے کِہ جل سْرۄت وِبھاگ دے ادھِکارِییاں ولّۄں ندی دی سفائی لئی ٹَیںڈر لگائُݨ وِچّ دیری کرن کرکے جل سْرۄت وِبھاگ ندی دی سفائی اَین.ڈی.آر.اَیف. تۄں کروائُݨ لئی سۄچ رِہا ہَے٬ جۄ لۄکاں لئی سُکھ دا ساہ سابت ہۄویگ۔ جل سْرۄت وِبھاگ دے ادھِکاری ہتھّ ملدے رہِ جاݨگے٬ کِئُںکِہ اُنہاں دے گِیجے کھالی رہِ جاݨگے۔ ہُݨ جل سْرۄت وِبھاگ نیں پٹِیالوِییاں دا مُۄںہ مُلاہجا رکھّݨ لئی پٹِیالا ندی دی تھۄڑھی بہُتی سفائی شُرُۄ کِیتی ہَے۔ اجِہے ہالات وِچّ غَیر سںجِّیدا لۄک افواہاں فَیلائُںدے ہن پْرںتُّۄ لۄکاں نُۄں افواہاں ’تے وِسواش نہِیں کرنا چاہِیدا٬ سگۄں ہَۄسلا رکھّکے چیتنّ رہِݨا چاہِیدا ہَے۔

***