بہُت سارے لۄک سانُۄں اِہۄ جِہے سوالاں وِچّ پھسا دِںدّے ہن٬ جِنہاں دا جواب جاں تاں ہُںدّا نہِیں تے جاں پھِر اِہۄ جِہا ہُںدّا ہَے٬ جِہڑا کھڑھے پَیر دِتّا نہِیں جا سکدا۔ اِسدے کئی کارن ہُںدّے ہن۔ پھرذ کرۄ کِہ تُسِیں کِسے وِیاہ-شادی مَۄکے بہُت سارے ہۄر لۄکاں واںگ مہِمان بݨ کے گئے ہۄئے ہۄوۄں اتے مُںڈّے-کُڑی نُۄں شگن پائُݨ لۄکاں دی لائیِن وِچّ کھڑۄتے ہۄوۄں تے کۄئی پِچھّے جاں اگّے کھڑھا وِئکتی کنّ دے کۄل مُۄںہ کرکے کہِ دیوے کِہ تُہاڈا کی کھِیال ہَے کِہ شگن دی رسم ہۄݨی ٹھِیک ہَے جاں نہِیں؟ اِدّاں دے سوال بارے تُسِیں کھڑھے پَیر کی کہِ سکدے ہۄ؟ سِیاݨے سجّݨ اِدّاں دے سوال دا جواب کئی وار سوال کرن والے واںگ ہی اُسدے کنّ نال مُۄںہ جۄڑ کے دے دِتّا کردے سن۔ پر اجّکلّہ جدۄں ہر پاسے ہر گلّ رِکارڈِںگّ کر رہے کَیمرے لگّے ہۄݨ, جواب وِچّ کہی گلّ ٹھِیک ہُںدّے ہۄئے وی اِکّ جاں دُۄسرے پکھّۄں وڈّی چرچا دا مُدّا بݨ سکدی ہَے۔ جِنہاں نُۄں اِس گلّ دی سمجھ ہَے٬ اُہ اِہۄ جِہے مَۄکے ٹالݨ لئی کۄئی بہانا ورت کے سار سکدے ہن٬ پر سارے اِدّاں نہِیں سۄچ سکدے۔ کَیمرے ناں وی دیکھدے ہۄݨ تاں اِہ مَۄکا اِہۄ جِہے سوال دا جواب دیݨ دا نہِیں ہُںدّا٬ کِئُںکِہ جے تُسِیں اِس رسم دا وِرۄدھ کرۄ تاں اگلا جاݨبُجھّ کے جاں سہِج-سُبھاء اُچّی آواذ وِچّ پُچھّ سکدا ہَے کِہ پھِر تُسِیں کھُد کِئۄں شگن پائُݨ لگّے ہۄ اتے جے ’سبھ چلّدا ہَے‘ کہِ کے بُتّا ساردے ہۄ تاں اُہ چار سوال ہۄر کرن لگّ سکدا ہَے۔ اِہۄ گلّ راجنِیتک کھیتر وِچّ ہُںدّے کئی کمّاں بارے اُٹھّ رہے سوالاں بارے کہی جا سکدی ہَے کِہ ہر گلّ دا جواب ہر سمیں دِتّا جاݨا سُکھالا نہِیں ہُںدّا۔
بِیتے دِنِیں پںجّاب دی اِکّ وڈّی راجسی دھِر دے اِکّ آگُۄ آپݨے کِسے آگُۄ دے پرِوار وِچّ وِیاہ مَۄکے ہاذری بھرن گئے تاں اُنہاں دی پارٹی دا اُنہاں نال وِرۄدھ والا اِکّ آگُۄ اُنہاں نُۄں ساہمݨے آئُںدا مِل گِیا۔ دۄویں جݨے ہتھّ مِلا کے کھڑھے سن تاں اِکّ پھۄٹۄگراپھر نیں پھۄٹۄ کھِچوائُݨ دی بینتی کر دِتّی تے جدۄں تک پھۄٹۄ کھِچّی جاݨی سی٬ اِکّ جݨے نیں ہاسے نال کہِ دِتّا کِہ اِس پھۄٹۄ نال دۄواں دا اجّ دے اکھباراں وِچلا بِیان جۄڑ دیئیِئے تاں کِدّاں رہیگا؟ دۄواں دا ہاسا اتے چِہرے دا رںگّ٬ دۄویں اُڈ گئے۔ اُنہاں دۄواں نیں اِکّ دِن پہِلاں اِکّ دُۄسرے کھِلاپھ نشا سمگلراں نال ساںجھ رکھّݨ دے بِیان داگے سن تے آپݨی پارٹی دی ہائی کمان تۄں اِسدی پڑتال کرائُݨ لئی مںگّ کِیتی ہۄئی سی۔ سوال پُچھّݨ والے نیں اُنہاں دۄواں دی اِہۄ جِہی ہاسۄہِیݨی ہالت کر دِتّی کِہ دۄویں جݨے پھِر چھیتی-چھیتی شگن پا کے اُتھّۄں کھِسک گئے سن۔
اِکّ ہۄر تھاں بِیتے دِنِیں اِکّ وڈّے آگُۄ نال دُۄسری پارٹی تۄں دلبدلی کر کے اُسدی پارٹی وِچّ نواں آئِیا اِکّ آگُۄ وی کِسے سماگم وِچّ گِیا تاں اُہ نواں آئِیا آگُۄ اُس وڈّے آگُۄ نال کُجھ ذِیادا ہی چمبّڑِیا پھِرے۔ اِس تۄں اُس پارٹی دے پُراݨے کُجھ آگُۄیاں نُۄں بُرا مہِسُۄس ہۄئِیا اتے گلّ اِنی ودھ گئی کِہ پُراݨِیاں وِچّۄں اِکّ نیں اِہ کہِ کے جاݨ دی آگِیا مںگّ لئی کِہ اُس نُۄں کمّ ہَے۔ اُسے واںگ اِکّ پِچھّۄں دُۄسرا تِنّ-چار ہۄر اُٹھّ کے تُر پئے تاں وڈّے آگُۄ نیں آکھِیا کِہ سارے نِکل چلّے ہۄ٬ کُجھ چِر رُک جائۄ۔ جواب وِچّ اِکّ پُراݨے آگُۄ دے مُۄںہۄں نِکلِیا٬ رُکݨ دی لۄڑ کی ہَے٬ گھڑی کُ تک تُہاڈے کۄل اِہدے ورگے چار-پںجّ دُۄسری پارٹی وِچّۄں ہۄر آ جاݨگے٬ پھِر وی جاݨا پَیݨا ہَے٬ سانُۄں پُچھّدا کَۄݨ ہَے٬ نوِیاں دی رُتّ آئی ہَے٬ اِہ جِنّے دِن اِس پارٹی وِچّ ہَے٬ مذے کرۄ٬ پھِر اِسنے کِسے ہۄر ولّ چلے جاݨا ہَے٬ اُدۄں سانُۄں آواذ مار لِئۄ! اُس ولّۄں کڈھّی اِس کَۄڑ نال گلّ اِنی ودھ گئی کِہ پُراݨا اتے پارٹی وِچّ نواں آئِیا آگُۄ آپۄ وِچّ ہتھّۄ-پائی بھاویں نہِیں سی ہۄئے٬ ہالت اِنی وِگڑی کِہ وڈّا آگُۄ اُتھّۄں پلاں وِچّ پتّرا واچ گِیا اتے پِچھّۄں اُہ دۄویں اِکّ دُۄسرے نُۄں کہِںدّے رہے ’تَینُۄں مَیں دیکھ لئۄُں اگلی چۄݨ وِچّ٬ پتا نہِیں کِس جات دی کۄہڑ کِرلی ... اگلی چۄݨ تک کِہڑی کھُرلی اُتّے جا کھڑۄویںگا!’
جِہڑی کھِچّۄتاݨ اُس وکت اِنہاں پُراݨے اتے نویں آگُۄیاں وِچالے بݨی ہۄئی سی٬ اُہ اگلی وِدھان سبھا چۄݨ نیڑے آئی دیکھ کے اِس وکت لگبھگ ہر اُس پارٹی اںدّر ہُںدّی ویکھی جا سکدی ہَے جِہڑے ستّا دا سُکھ کدے ناں کدے ماݨ چُکّے ہن جاں ماݨن دی جھاک رکھّدے ہن۔ جدۄں پںجّاب وِچّ سرکار دی اگوائی اکالی دل کۄل سی٬ اُنہاں دِناں وِچّ اِکّ وار اِکّ پِںڈّ دے اکالی دل دے تِنّ دھڑے آپۄ وِچّ لڑائی کر بَیٹھے تاں اُپّرۄں تِنّاں دھڑِیاں دے پکھّ وِچّ اپھسراں دے پھۄن کھڑکی جاݨ کِہ مدد پھلاݨے دی کرنی ہَے۔ اِس تۄں ودھّ کمال دی گلّ اِہ کِہ اِکّۄ آگُۄ اُنہاں تِنّاں دھڑِیاں دے بںدِّیاں لئی پھۄن کری جاوے تے اگلی گلّ اِہ کِہ تِنّاں دھڑِیاں والِیاں نُۄں پتا سی کِہ اُہ وڈّا آگُۄ تِنّاں دھِراں لئی پھۄن کری جاںدا ہَے۔ اسِیں اِکّ سجّݨ نُۄں پُچھّ لِیا کِہ تُہاڈی اِکّۄ پارٹی ہَے٬ اِکّ پارٹی دے تِنّ دھڑے تے تِنّاں لئی لِیڈر دے پھۄن آئی جاںدے ہن٬ اِہ کی چکّر ہَے؟ اُہنے ہسّ کے کِہا کِہ ہال دی گھڑی تِنّے دھڑے ساڈی پارٹی وِچّ ذرُۄر ہن٬ پر جِس دِن چۄݨاں دا اَیلان ہۄئِیا٬ اِنہاں وِچّۄں ساڈے نال کَۄݨ رہُۄگا٬ پتا نہِیں٬ کاںگرس والِیاں نال تار سارِیاں دی جُڑی ہۄئی ہَے۔
اِہۄ کُجھ کاںگرس اںدّر اُس وکت ہُںدّا دیکھِیا گِیا٬ جدۄں کَیپٹن امرِںدّر سِںگھّ اتے نوجۄت سِںگھّ سِدھُّۄ وِچالے سِیاسی بھیڑ سِکھراں اُتّے پہُںچِّیا ہۄئِیا سی۔ اُس وکت لڑائی سِدھُّۄ لڑدا رہِ گِیا٬ کُرسی لئی نَۄںگا کِسے ہۄر دا پَے گِیا۔ دھڑیبںدِّییاں دے ماہر جِہڑے لِیڈر پِچھلے دِن تک نوجۄت سِدھُّۄ نال پھِردے سن٬ وکت بدلدا دیکھ کے سِدھُّۄ دے گھر دی سڑک اُتّۄں لںگھّݨ تۄں وی گُریذ کرن لگّ پئے۔ اُدۄں سِدھُّۄ نُۄں اِس وِچّ دۄش اُنہاں لۄکاں دا نہِیں دِسِیا٬ جِہڑے بدلدے سمیں نُۄں پچھاݨ کے کِسے وی چُبارے اُتّۄں چۄگا چُگݨ جا سکدے ہن٬ اُس دُۄسرے لِیڈر دا دۄش ودھّ دِکھائی دِںدّا سی٬ جِسنے پہِلاں چُپّ رہِ کے آکھری وکت ٹھِبّی لا دِتّی سی۔ اِہ کُجھ کئی وار ہُںدّا دیکھِیا گِیا ہَے۔ اجّکلّہ اِہۄ کُجھ پھِر کئی تھاںئیِں ہُںدّا دِکھائی دِںدّا ہَے٬ پر اِسدی چرچا کرن تۄں بچِیا جا رِہا ہَے۔
جدۄں اسِیں اِہ کِہا ہَے کِہ اِہ کُجھ پھِر ہُںدّا دِکھائی دِںدّا ہَے تاں اِسدا متلب کاںگرس اِکلّی دے اںدّر دی ہالت تۄں نہِیں٬ اِس وکت پںجّاب وِچّ ستّا دی دَۄڑ وِچّ شامل ہر وڈّی پارٹی دے اںدّرلی ہالت اِہۄ ہَے۔ اکالی پارٹی دے جِہڑے ہالات دی گلّ اسِیں اُپّر کِیتی ہَے٬ پںجّاب دے راج دا سُکھ ماݨن والے ہر دل وِچّ آپݨے راج دے آکھری دِناں وِچّ بݨدی ہُںدّی ہَے تے اِس وکت اِہ ہالت آم آدمی پارٹی اںدّر بݨدی مہِسُۄس کِیتی جاݨ لگّ پئی ہَے۔ اکالِییاں دے راج دَۄران دُۄردرشن دے اِکّ پْرۄگرام وِچّ اِکّ پِںڈّ وِچّ تِنّ اکالی دھڑِیاں دے بھیڑ بارے جدۄں ساتھۄں سوال پُچھِّیا گِیا تاں اسِیں مِسال دے کے سمجھائِیا سی کِہ اِکّ آدمی نیں دُۄسرا وِیاہ کروائِیا سی٬ جِسدا پہِلی پتنی تۄں اِکّ بچّا سی تے اگّۄں جِس اَۄرت نال وِیاہ کروائِیا سی٬ اُسدا وی پہِلے پتی تۄں اِکّ بچّا سی۔ دۄواں دے گھر اِکّ ہۄر بچّا پَیدا ہۄ گِیا تاں اِکّ دِن رَۄلا پَیںدا سُݨ کے آدمی نیں آواذ دے کے پتنی نُۄں جدۄں اِہ پُچھِّیا کِہ رَۄلا کِئۄں پَے رِہا ہَے تاں اُسنے کِہا سی: ’تیرے تے میرے بچّے آپݨے بچّے نُۄں ماردے ہن۔‘ اکالی دل دے وکت کُجھ آگُۄ پُراݨے سن٬ وڈّے بادل دے نال جیلہاں کٹّݨ والے٬ کُجھ سُکھبِیر سِںگھّ بادل دے نال پںجّاب سرکار تۄں لابھ لَیݨ لئی جُڑے ہۄئے اتے کُجھ ہۄرناں پارٹِییاں تۄں لِیاںدے ہۄئے دلبدلُۄ سن۔ پہِلاں باپُۄ بادل اتے بیٹے بادل دے سمرتھکاں دے دۄ دھڑے آپس وِچّ لڑدے سن٬ پھِر اُنہاں دۄواں دھِراں نیں آپس وِچّ اکھّ مِلائی اتے نویں آئے دلبدلُۄیاں کھِلاپھ ساںجھا مۄرچا بݨا لِیا تے رَۄلا پَیݨ لگّ پِیا سی۔
جدۄں اِہ کُجھ ہر راج کردی پارٹی وِچّ ہُںدّا رِہا ہَے تاں ستّا دا سُکھ ماݨن دے اںتّلے سال دے مُڈھّ وِچّ آم آدمی پارٹی وِچّ وی اِہ کُجھ ہۄݨ تۄں رۄکِیا نہِیں جا سکدا۔ پُراݨے ورکراں دی آپݨی کَۄڑ ہَے کِہ سںگھّرش وِچّ ساتھ دِںدّے رہے٬ پر ملائی کھاݨ دا مَۄکا اُنّا نُۄں نہِیں مِل سکِیا٬ جِسدی جھاک رکھّی سی۔ نویں جُڑِیاں دے آپݨے سُپنے سن تے جِہڑے اجّکلّہ اِس پارٹی ولّ دُۄسرِییاں پارٹِییاں نُۄں چھڈّ کے آ رہے ہن تے اُنہاں نُۄں ’جی آئِیاں‘ کِہا جا رِہا ہَے٬ بھُکھّ اُنہاں دی وی کئی ترہاں دی ہَے۔ پںجّاب وِچّ کمائی کرن والے لۄک اُہی ہن٬ جِہڑے پہِلاں اِکّ پارٹی٬ پھِر دُۄسری اتے اجّکلّ تِیسری دا بھار جھلّ رہے ہن٬ پر بۄلدے کُجھ نہِیں٬ اِہ کِنّی دیر اتے بھلا کِنّا کُ بھار جھلّدے رہِݨگے! اِس سرکار دا آکھری سال شُرُۄ ہۄݨ وِچّ جدۄں مساں تِنّ مہِینے باکی رہِںدّے ہن٬ اِس سوال دا کۄئی جواب لبھّݨ لئی اِس پارٹی دی لِیڈرشِپّ نُۄں کدی ناں کدی کُجھ وکت کڈھّݨ دی لۄڑ ہَے۔ اویسلاپݨ تے ’کُجھ نہِیں ہۄݨ لگّا‘ دی سۄچ لئی بہُتا سماں نہِیں رہِ گِیا۔ اُنہاں نُۄں تاں اِہ وی سۄچݨا پویگا کِہ اگلی چۄݨ لڑائی اِس راج وِچلِییاں روائِتی دۄ دھِراں دے وِرۄدھ تک نہِیں رہِ جاݨی٬ سارے بھارت وِچّ ہُۄںجھا پھیرن دی جھاک وِچّ تُرے ہۄئے اُس کاپھلے نال وی لڑنی پَیݨی ہَے٬ جِسدے اگوانُۄ چالاں چلّݨ وِچّ وی اُۄݨے نہِیں تے سِیاسی ہملاوری والا سِرا کرن تک جاݨ تۄں وی کسر نہِیں رکھّدے۔ کاںگرس والِیاں نُۄں آپسی کُکّڑ-کھیہ نیں کِسے لڑائی جۄگا نہِیں چھڈّݨا جاپدا٬ اکالی آگُۄیاں دی دۄ دھڑِیاں دی کھہِباذی وی کِسے پاسے لگدی نہِیں جاپدی تے آم آدمی پارٹی اِس سوال نُۄں اجے تک بیلۄڑا سمجھی بَیٹھی ہَے٬ پر کدۄں کُ تک اِدّاں چلّیگا!
* * * * *