کِدھرے سپھر لئی جاݨ دا سببّ بݨے جاں دھی-پُتّر دے وِیاہ-شادی٬ جاں بذُرگ دے دِہاںت دے بائد بھۄگ دی تارِیکھ کِئۄں ناں مِتھݨی اتے دسّݨی ہۄوے٬ بھارتی لۄک اتے اسِیں پںجّابی وی آم کر کے تِنّ کِسم دے کَیلںڈّراں تۄں سیدھ لَے کے چلّدے ہاں۔ پہِلی چۄݨ اِس وکت دُنِییا بھر وِچّ چلّدا اںگّریذی کَیلںڈّر بݨ چُکّا ہَے٬ جِسدے گرِیگۄرِیئن جاں کۄئی ہۄر ہۄݨ بارے بہُتا سۄچݨ دی پںجّاب اتے بھارت دے لۄکاں نُۄں لۄڑ نہِیں جاپدی٬ کمّ چلائُݨ لئی اِہی کَیلںڈّر ویکھِیا جاںدا ہَے۔ دُۄسرا بھارت دی مُکھّ دھارا ولّۄں ورتِیا جاںدا بِکرمی کَیلںڈّر ہَے٬ جِہڑا ہِںدُّۄ دھرم دے سدِییاں پُراݨے اِتِہاس اتے مِتھِہاس تۄں ورتِیا جاںدا رِہا ہَے۔ اسِیں لۄک جدۄں اجے بچّے ساں٬ سکُۄلاں-کالجاں اتے دپھتراں دے کمّ سںسّار پدھّر دے اںگّریذی کَیلںڈّر دے نال جُڑنے شُرُۄ ہۄ گئے سن٬ پر ساڈے سماج دے وِیاہ-شادی تۄں مَۄت تک دے باکی سارے کمّ-کاج دے دِن ہالے بِکرمی سمّت تۄں سیدھ لَے کے چلائے جاںدے سن۔ پںجّاب اتے دُنِییا بھر دے سِکھّ بھائیِچارے لئی اِنہاں تۄں وکھّرا تِیسرا کَیلںڈّر ’نانکشاہی‘ سال 1998 وِچّ پہِلی واری سِکھّاں دی سبھ تۄں وڈّی دھارمِک سںسّتھا شْرۄمݨی گُردُیارا پْربںدھّک کمیٹی نیں پْروان کِیتا اتے ساڈے چیتے مُتابک 1999 وِچّ پہِلی واری اِس نُۄں جاری کرن نال امل وِچّ لاگُۄ ہۄئِیا سی۔ کَینیڈا دے البرٹا راج دی راجدھانی اَیڈمںٹّن وِچّ وسدے پال سِںگھّ پُریوال ناںء دے بہُت وڈّے بُدھِّیوان سِکھّ نیں جدۄں نانکشاہی کَیلںڈّر جاری کِیتا تاں اِس کَیلںڈّر دی ہِمائِت اسِیں کھُد وی نہِیں سی کِیتی اتے کارن اِسدا کِسے ترہاں دا نُکس نہِیں٬ سگۄں پہِلاں بہُت سارے وِواداں وِچّ پھسے پںجّابی سماج اتے سِکھّ بھائیِچارے وِچّ نویں وِواد اُبھّرن تۄں جھِجکدے ساں۔ اِس کَیلںڈّر نُۄں جاری کرن دے ہکّ وِچّ آواذ لگاتار ودھدی گئی اتے پھِر جاری کر دِتّا گِیا تاں اُہی ہۄئِیا٬ جِسدی شںکّا سی کِہ اِس نال کئی نویں وِواد اُٹھّ سکدے ہن تے اُدّۄں اُٹھّے وِواد کدے رُک نہِیں سکے۔

تھۄڑھے چِر پِچھّۄں اِس نُۄں اِہ کہِ کے سۄدھݨ دا اَیلان ہۄ گِیا کِہ اِس وِچّ ترُٹِّییاں ہن اتے سۄدھݨ دا جھںڈّا اُنہاں سجّݨاں نیں چُکّ لِیا٬ جِہڑے کَیلںڈّراں واستے ورتے جاںدے سُۄرج جاں چںدّ دی چال دے ماملِیاں بارے اِلّ دا نام کۄکۄ نہِیں سی جاݨدے۔ پال سِںگھّ پُریوال نُۄں امّْرِتسر سدِّیا گِیا۔ سِکھّ وِدواناں دے نال اُس دی گۄشٹی کرائی گئی اتے پھِر اِہ کہِ کے اُس دی جھاڑ-جھمبّ کر دِتّی گئی کِہ اُس نیں سْری ساہِب نہِیں پائی٬ اِس کر کے سِکھّی تے گُرُۄ نانک پاتشاہ دے ناںء والا کَیلںڈّر بݨائُݨ ورگا کمّ کرن دا اُس نُۄں کۄئی ہکّ ہی نہِیں۔ پِچھلے دہاکے دے اںتّلے سالاں وِچّ اِکّ واری مَیں اَیڈمِںٹّن گِیا تاں اِنہاں ستراں دے لیکھک نُۄں پال سِںگھّ ہُرِیں آپ آ کے مِلے اتے پھِر اسِیں اُنہاں دے گھر گئے۔ سِہت سمسِّیا ہۄݨ کارن مَیں پَۄڑِییاں چڑھن تۄں بچدا رہِںدّا ہاں٬ پر اُس دِن اُنہاں دی بیسمَیںٹ وِچّ اُتّرنا پِیا تاں میرے پُۄرے گھر نالۄں وڈّے اُس ہال کمرے وِچّ دُنِییا بھر دے وِدواناں ولّۄں سُۄرج اتے چںدّ دی چال٬ اُسدے دھرتی اُتّے پَیںدے پْربھاو اتے اِس کارن گِݨے جاںدے دِن-رات جاں مَۄسماں بارے جاݨکاری دے گْرںتھّ بھرے پئے سن۔ سںسّار دے کِس دیش دے کِس وِدوان نیں کۄئی وی کَیلںڈّر بݨائِیا٬ شائِد ہی کۄئی اُتھّے ناں پِیا ہۄوے تے میرے ورگے سدھارن بںدّے دا سِر اِس گلّۄں گھُمّی جاوے کِہ اسِیں پںجّابی تے سِکھّ آپݨے کِسے وِدوان دا بݨدا-سردا ستکار کرنا وی نہِیں جاݨدے۔ اِہۄ کارن سی کِہ اُدّۄں اُس کَیلںڈّر نُۄں سۄدھݨ دا اَیلان ہۄݨ مگرۄں سِرپھ اِکّ وار نہِیں٬ دۄ جاں تِنّ وار سۄدھِیا گِیا اتے پھِر اِکّ آواذ اِہ وی اُٹھائی جاݨ لگّی کِہ وار-وار سۄدھݨ نالۄں اِس کَیلںڈّر نُۄں سۄدھا ہی لا دیݨا چاہِیدا ہَے۔ شُکر ہَے کِہ اِدّاں نہِیں کِیتا گِیا اتے اُس مہان پںجّابی اتے سمرّپِت سِکھّ وِدوان دا تِیار کِیتا کَیلںڈّر سۄدھاں سمیت ہی سہی٬ چلّدا ہَے۔

بیشک اِہ کَیلںڈّر چلّدا ہَے٬ پر جِہڑے لۄک اِس نُۄں دھارمِک پکھّۄں مانتا دِںدّے ہن٬ آپݨا باکی سبھ کمّ-کار آم کر کے اںگّریذی کَیلںڈّر مُتابک کردے ہن۔ ہۄر تاں چھڈّۄ٬ اِس کَیلںڈّر نُۄں جاری کرن والی شْرۄمݨی کمیٹی وی آپݨِییاں مِیٹِںگّاں آدِ دا اَیلان کرن ویلے اںگّریذی کَیلںڈّر مُتابک ہی تارِیکھاں مِتھدی ہَے۔ اِس وکت جِہڑا سْری اکال تکھت دا ہُکمناما بہُت ذِیادا چرچا وِچّ ہَے٬ اُس نُۄں وی ’دۄ دسمبّر دا ہُکمناما‘ کِہا جاںدا ہَے٬ کدی کِسے نیں نانکشاہی کَیلںڈّر مُتابک بݨدی اُس دی کِسے تِتھّ دا ذِکر کرن دی لۄڑ نہِیں سمجھی۔ پھِر وی امل وِچّ اُہ نانکشاہی کَیلںڈّر جاری کرن دی رِوائِت کائِم ہَے٬ بیشک بھارت دے اںدّر وی اتے اِس تۄں باہر وی کئی گُردُیارا کمیٹِییاں ہالے تک اِس نال سہِمت نہِیں ہۄ سکِییاں اتے ہر گُرپُرب جاں تِئُہار منائُݨ لئی وکھّۄ-وکھّرے دِن رکھّے جاںدے ہن٬ جِس نال سماج وِچّ دُبِدھا رہِںدّی ہَے۔ سِرپھ اِکّ گلّ دی سہِمتی ہُںدّی ہَے کِہ کَیلںڈّر ہر سال چیتر مہِینے دی سںگّراںد دے دِن شُرُۄ کِیتا جاںدا ہَے۔ اِہ رِوائِت نانکشاہی کَیلںڈّر دے لیکھک نیں نہِیں سی پائی٬ اِس کارن پئی ہَے کِہ ہر کۄئی منّدا ہَے کِہ پہِلے اتے پںجّویں گُرُۄ ساہِبان نیں وی بارا-ماہا دی رچنا کرن ویلے آپݨا سںدّیش اِسے مہِینے تۄں ارمبھّ کِیتا سی۔ چلۄ سہِمتی دا اِہ نُکتا ہی سہی۔

جِہڑا سِکھّ پںتھّ بہُت سارے ہۄر ماملِیاں وِچّ وِواداں تۄں باہر نہِیں نِکل سکِیا تے کَیلںڈّر دے ماملے وِچّ وی وِواداں وِچّ پھسِیا رِہا ہَے٬ اُہ چلںتّ سال اِس کَیلںڈّر دے جاری کرن والے دِوس تۄں پہِلاں سِکھّی مرِیادا اتے راجنِیتی نال دھرم دے رِشتے بارے وِواد وِچّ اُلجھِیا پِیا ہَے۔ بِیتے دسمبّر دی دۄ تارِیکھ نُۄں سْری اکال تکھت تۄں جِہڑا ہُکمناما جاری کِیتا گِیا اتے اُس ویلے سارے اکالی لِیڈراں نیں سِر جھُکا کے منّ لَیݨ دا پْربھاو دِتّا سی٬ اُہ اکالی دل دی مَۄجُۄدا لِیڈرشِپّ تے اُسدے پْربھاو ہیٹھ شْرۄمݨی گُردُیارا پْربںدھّک کمیٹی اجّ تک پُۄرا لاگُۄ نہِیں کر رہی۔ اُلٹا اِہۄ جِہے ہالات بݨائے جاںدے رہے کِہ جِہڑے جتھیدار ساہِبان نیں اِدّاں دا ہُکمناما جاری کِیتا سی٬ اُہ سارے وارۄ-واری پاسے کر دِتّے جاݨ, تاں کِہ نویں سِںگھّ ساہِبان لِیا کے اُنہاں تۄں اُہ ہُکمناما وی اُلٹائِیا جا سکے اتے بھوِکھّ بارے وی سںدّیش دے دِتّا جاوے کِہ جِس نیں اِدّاں دِل-ودھی کِیتی٬ اُس دا اِہ ہال ہۄویگا۔ اِس مکسد دی پُۄرتی لئی سِکھّ سماج دے وڈّے وِرۄدھ دے باوجُۄد سْری اکال تکھت اتے تکھت دمدما ساہِب دے جتھیداراں دی تھاں نویں جتھیدار نِیُکت کرن دا اَیلان کر دِتّا گِیا اتے اکال تکھت ساہِب لئی جِہڑے کُلدِیپ سِںگھّ گڑگجّ دا ناںء پاس کِیتا گِیا٬ اُس دی ادھّی رات کِیتی گئی تاجپۄشی نیں نواں وِواد چھیڑ دِتّا۔ پِچھلے سمیں وِچّ جدۄں نویں جتھیدار دی نِیُکتی کِیتی جاںدی سی تاں سِکھّ سںسّتھاواں٬ سمپّرداواں اتے پْرمُکھّ ہستِییاں ولّۄں دستاراں اتے سِرۄپائۄ بھیٹ کِیتے جاںدے سن٬ جِس لئی باکائِدا سماں مِتھِیا جاںدا سی۔ رِوائِت دی پالݨا دی بجائے اِس واری سماں مِتھ کے وی بادل دھڑے دے اکالِییاں دے کبذے ہیٹھ شْرۄمݨی کمیٹی نیں بہُت گُپت ڈھںگّ نال ادھّی رات وِوادت نِیُکتی والے جتھیدار دی ’تاجپۄشی‘ کر دِتّی۔ اِہ کُجھ کردے وکت اِہ وی گلّ لُکی نہِیں رہی کِہ رسم ناں سِرپھ تکھت کیسگڑھ ساہِب دی بجائے اِکّ کمرے وِچّ نِبھائی گئی٬ سگۄں اِہ وی کِہ اُس وکت سْری گُرُۄ گْرںتھّ ساہِب دا سرُۄپ وی اُتھّے نہِیں سی۔ پھِر اگلے دِن اِدّاں ہی بِناں کۄئی سماں مِتھے اتے کِسے نُۄں ماڑی-مۄٹی کھبر لگّݨ تۄں وی بچا کے سْری اکال تکھت ساہِب پہُںچّ کے نویں جتھیدار نُۄں اُتھّۄں دی ذِمّیواری وی سمبھّال دِتّی گئی۔ اِس نال وِواد ہۄر ودھݨا ہی سی۔

اکالی لِیڈر آم کرکے اِہ دۄش لائُںدے رہِںدّے ہن کِہ اُنہاں دے دھارمِک ماملِیاں وِچّ باہری تاکتاں دکھل دِںدِّییاں اتے سِکھّی دے اکس نُۄں ڈھاہ لائُںدِییاں ہن۔ اِس واری ہر کِسے دے اکھّاں مۄہرے اِہ سچّ آ گِیا ہَے کِہ باہری تاکتاں سِکھّی دے اکس نُۄں ڈھاہ لائُݨ تے بھاویں ناں٬ سِکھّی دے ناںء اُتّے راجنِیتی کرن والِیاں نُۄں جدۄں آپݨے ہِتاں دی لۄڑ پوے٬ اُس لۄڑ لئی سِکھّی اکس نُۄں ڈھاہ لائُݨ تۄں کھُد وی پِچھّے نہِیں رہِںدّے۔ سںسّار بھر وِچّ پھَیلے سِکھّ بھائیِچارے اتے سماج دے ہۄر ہر کِسم دے ورگاں نُۄں اِہ گلّ کہی جاںدی ہَے کِہ اکال تکھت سِکھّاں لئی سرب اُچّ دھارمِک استھان اتے اِسدا مُکھی سرب پْروانت تے سرب اُچّ ہستی ہَے۔ سِکھّ پںتھّ دی ساجݨا دا تِنّ سَۄ سالا دِوس منائُݨ والے سال جتھیداراں نُۄں ذلِیل کر کے کڈھّ دِتّے جاݨ والی جِہڑی رِیت شُرُۄ کِیتی گئی٬ اُہ چلدی ہۄئی اِتھّے آ گئی ہَے کِہ اجّ ہر پاسے اِسدی ناں سِرپھ چرچا ہَے٬ سگۄں اِس کارن آم سِکھّ دُبِدھا وِچّ پھسِیا پِیا ہَے۔ اکالی دل پارٹی وجۄں جۄ مرذی کری جاوے٬ اِہ گلّ راجنِیتک کھیتر بارے کہی جا سکدی ہَے٬ پر جے اِس پارٹی دے لِیڈر دھرم دی دُرورتۄں کرن تۄں اگّے ودھ کے دھارمِک پدوِییاں نُۄں راجنِیتی دے داء اُتّے لائُݨ اتے بیلۄڑے وِواداں وِچّ پھسائُݨ تک جا پُجّݨ تاں اِہ گلّ سِرپھ سِکھّاں تک سِیمت نہِیں رہِ سکدی۔ پْرۄپھَیسر پُۄرن سِںگھّ نیں کِہا سی: پںجّاب وسدا گُراں دے ناںء ’تے۔ گُرُۄ اتے گُرُۄ گھر وِچّ شردھا سِرپھ سِکھّاں تک سِیمت ناں رہِ کے پںجّابی مُۄل دے گَیر-سِکھّاں دے وی بہُت وڈّے ہِسّے وِچّ ویکھی جاںدی ہَے۔ سدِییاں تۄں کئی ہِںدُّۄ پرِواراں وِچّ پہِلا پُتّر سِکھّ بݨائُݨ دی پرمپّرا اجّ وی مَۄجُۄد ہَے اتے اسِیں اِہۄ جِہے کئی پْرمُکھّ لۄکاں دے ناںء گِݨا سکدے ہاں۔ جدۄں گلّ سِکھّی بارے کِیتی جاںدی ہَے تاں سِکھّی نال جُڑے ہۄئے اِنہاں لۄکاں بارے وی سۄچݨا چاہِیدا ہَے٬ پر اِس بارے کۄئی چِںتّا نہِیں کردا٬ بلکِہ گَیر-سِکھّ پرِواراں وِچّ پَیدا ہۄئے اتے راجنِیتی دے راہ پئے سِکھّ آگُۄ وی اِسدا پھِکر نہِیں کردے ویکھے گئے۔ اُنہاں لئی وی راجنِیتی مُکھّ مُدّا رہِںدّی ہَے۔

اِدّاں دے ہالات وِچّ اجّ جدۄں سِکھّ بھائیِچارے وِچّ پْرمُکھّ دھارمِک ہستِییاں اتے دھارمِک پدوِییاں بارے اِس کِسم دی دُبِدھا تے کبذاداری دی بھاونا دا مُذاہرا ہُںدّا پِیا ہَے تاں اِس نُۄں سِرپھ سِکھّاں دا ماملا نہِیں سمجھݨا چاہِیدا۔ اِہ چِںتّا سمُچّے پںجّابی بھائیِچارے دی نِیںد وی اُڈائُݨ والی ہَے تے اُنہاں دے اِلاوا دُۄسرے دھرماں والِیاں لئی وی اِکّ چِتاونی ہَے کِہ جِس دھرم اںدّر سِیاسی آگُۄیاں دی واگ اِنی کھُلّہی چھڈّ دِتّی جاوے کِہ من-آئیِیاں کردے کِسے ترہاں دی جھِجک ہی ناں وِکھائُݨ, ہر اُس دھرم دے اںدّر اِدّاں دی ہالت اجّ نہِیں تاں کلّہ٬ کدے ناں کدے اچانک اُتپنّ ہۄ سکدی ہَے۔ سمیں دی مںگّ اِہۄ ہَے کِہ دھرم اتے راجنِیتی نُۄں تھۄڑھا جِہا پھاسلا رکھّ کے چلائِیا جاوے٬ تاں کِہ راجنِیتک کھیتر دا گںدّ دھرم دے کھیتر وِچّ آ کے چںدّ چاڑھن دا کمّ ناں کر سکے۔ ہۄر کۄئی چارا نہِیں رہِ گِیا جاپدا۔