پِچھلے دِنِیں امّْرِتسر ذِلہے دے مجِیٹھِیا اِلاکے دے پںجّ پِںڈّاں وِچّ نجائِذ شراب دی مارُۄ ہنیری نیں 24 گھراں وِچّ ستھّر وِچھا دِتّے ہن اتے 10 وِئکتی ذِںدّگی اتے مَۄت نال لڑدِیاں ہسپتال وِچّ اِلاج کروا رہے ہن۔ اُس اِلاکے دے پِںڈّ پتالپُر٬ کرنالا٬ مراڑی کلاں٬ بھںگّالی اتے تھِیریوال وِچّ ذہِرِیلی شراب نیں کہِر دی ہنیری لِیاںدی ہَے۔ دُکھاںت اِہ ہَے کِہ ذہِرِیلی شراب دی نجائِذ وِکری سمبّںدھّی لۄکاں نیں مجِیٹھِیا تھاݨے وِچّ شِکائِت وی درذ کروائی سی٬ پر پُلِس ’نشِیاں وِرُدھّ یُدھّ‘ وِچّ رُجھّی ہۄݨ کارن اِس پاسے دھِیان نہِیں دے سکی۔ دۄ لِیٹر ذہِرِیلی شراب٬ پلاسٹِک دے لِپھاپھِیاں وِچّ پَیک کرکے ’پَیپسی‘ دے ناں ہیٹھ بِناں کِسے ڈر-بھَیء دے شرییام ویچی جا رہی سی۔ اِس واپرے دُکھاںت کارن سمُچّے پںجّاب وِچّ ڈر اتے اسُرکھِّیا دی بھاونا ودھی ہَے۔ لۄکاں دی جان-مال دی رکھِّیا کرنی سرکار دا مُڈھلا پھرذ ہَے۔ اجِہِییاں ہِںسّک٬ مارُۄ اتے دِل کمبّائۄُ گھٹناواں سرکار دی کارگُذاری ’تے پْرشن چِنّہ لائُںدِییاں ہن۔

چرچا ہَے کِہ اُس اِلاکے وِچّ شراب دِییاں کِیمتاں نُۄں لَے کے دۄ گرُپّاں وِچّ آپسی تکرار چلّ رِہا سی۔ چھۄٹا گرُپّ سستے ریٹ ’تے مانتا پْراپت شراب ٹھیکِیاں ’تے ویچ رِہا سی اتے دُۄجا وڈّا گرُپّ٬ جِس نُۄں سِیاسی تھاپڑا وی مِلِیا ہۄئِیا سی٬ اُہ مہِںگّے بھاء ’تے شراب ویچݨ لئی سرگرم سی۔ دۄناں گرُپّاں دی آپسی لڑائی وِچّ اِکّ تِیجی دھِر ہۄر پَیدا ہۄ گئی٬ جۄ مِیتھینَۄل (ذہِرِیلے رسائِݨ) راہِیں شراب تِیار کرکے ہۄم ڈلِوری دیݨ لگّ پئی۔ ٹھیکے نالۄں سستی شراب ہۄݨ کارن گرِیب٬ لۄڑوںدّ اتے مذدُۄر تبکا لپیٹ وِچّ آ گِیا۔ 24 وِئکتِییاں دی مَۄت اُپرںتّ اُنہاں گھراں وِچّ سۄگ پسرِیا ہۄئِیا ہَے۔ ماسُۄم بچِّیاں دا پِتا٬ اَۄرت دا سُہاگ٬ ماں دا پُتّ ذہِرِیلی شراب دی کرۄپی کارن سِوِیاں وِچّ راخ بݨ گِیا ہَے۔ گھراں دے ٹھںڈھّے چُلّہے٬ گُمّ ہۄئی برکت اتے بھوِکھّ دا کالا پرچھاواں اُنہاں پرِواراں لئی سراپ بݨ گِیا ہَے۔ بھاݨا ورتݨ اُپرںتّ پْرشاسن اتے پںجّاب سرکار ہرکت وِچّ آئی ہَے۔ مُکھّ مںتّری نیں ہر پِیڑِت پرِوار نُۄں دس لکھّ اتے پرِوار دے اِکّ مَیمبر نُۄں نَۄکری دیݨ دا اَیلان کِیتا ہَے۔

ہُݨ تک 15 مُلذم گْرِپھتار کِیتے جا چُکّے ہن٬ جِنہاں وِچّ اِکّ اَۄرت وی شامل ہَے۔ جِہڑی اَۄرت اِس کالے دھںدّے نال جُڑی ہۄئی سی٬ اُسدا پتی وی اِس ذہِرِیلی شراب کارن مَۄت دا شِکار ہۄ چُکِّیا ہَے۔ بھلا ہۄراں دے گھراں وِچّ ہنیرا پائُݨ والے آپ چانݨ دی آس کِںجّ رکھّ سکدے ہن؟ پںجّاب سرکار ولّۄں آبکاری وِبھاگ دے دۄ ادھِکاری٬ اُس اِلاکے دا ڈی.اَیسّ.پی. اتے تھاݨیدار نُۄں مُئتّل کر دِتّا ہَے۔ پر اِہ سارِییاں کاروائیِیاں مناں نُۄں ولُۄںدھردے وَیݨاں نُۄں ٹھُمّݨا نہِیں دے سکدِییاں۔ پْرشن اِہ نہِیں کِہ 24 وِئکتی ذہِرِیلی شراب نال مر گئے٬ سگۄں پْرشن اِہ ہَے کِہ نجائِذ ذہِرِیلی شراب دی چھبِیل کِںجّ لگائی گئی؟ اِہ پْرشن کانُۄن وِوستھا لئی گمبھِّیر چُݨَۄتی ہَے۔

پںجّاب سرکار نیں 2025-26 لئی شراب دے ٹھیکِیاں تۄں 11 ہذار 20 کرۄڑ اِکٹھّے کرن دا ٹِیچا نِدھارت کِیتا ہَے٬ جدۄں کِہ 2015-16 وِچّ اِہ ٹِیچا 4796 ہذار کرۄڑ دا سی۔ ہُݨ پھِر گمبھِّیر پْرشن اُٹھّدا ہَے کِہ جِس انُپات نال شراب تۄں آمدنی دا ٹِیچا مِتھِیا گِیا ہَے٬ کی اُس انُپات نال لۄکاں دی آمدنی وی ودھی ہَے؟ لۄکاں دی ہالت تاں ککھّۄں ہَۄلی ہۄ رہی ہَے۔ گھراں دے چُلّہے ٹھںڈھّے ہۄ رہے ہن۔ ہر پِںڈّ وِچّ اَۄست 16 وِدھواواں شراب دی کرۄپی کارن نرک بھرِیا جِیون بتِیت کر رہِییاں ہن۔ رۄذانا 18 ماپے آپݨے شرابی پُتّاں نُۄں چلّ-اچلّ جائِداد تۄں بیدکھل کر رہے ہن اتے اںدّاذن ہر رۄذ اِس دُکھاںت کارن 14 تلاک دے کیس داخل ہۄ رہے ہن۔ گلاسی اتے گںڈّاسی دے میل کارن 60% دُرگھٹناواں٬ 90% تیجدھار ہتھِیاراں نال ہملے٬ 69% بلاتکار٬ 74% ڈکَیتی٬ 80% دُشمݨی کڈھّݨ والے ہملِیاں نیں لۄکاں دا کچُۄمر کڈھّ دِتّا ہَے۔ اِس ورتارے نال بھائی لالۄ دے وارِس نہِیں٬ سگۄں ملِک بھاگۄ دے وارِس پَیدا ہۄ رہے ہن۔

اجِہے مارُۄ دُکھاتاں نُۄں ٹھلّہ پائُݨ لئی دۄ سںسّتھاواں اگّے آئیِیاں۔ سںگّرُۄر دی سائِںٹِیپھِک اویئرنَیس سُسائِٹی٬ جِس وِچّ ڈا. اے.اَیسّ.مان٬ مۄہن شرما٬ پْرہِلاد سِںگھّ٬ بلدیو سِںگھّ گۄسل اتے سو. راجِںدّر جِیت سِںگھّ کالابُۄلا شامل ہن٬ نیں پںچّائِتی راج اَیکٹ 1994 دی دھارا 40اے ادھِین پںچّائِتاں نُۄں پْریرنا دے کے پِںڈّاں وِچّ شراب دے ٹھیکے بںدّ کروائُݨ دی مُہِمّ چھیڑی ہَے۔ دُۄجی سںسّتھا ارائیِو سیپھ دے بانی ہرمن سِدھُّۄ نیں ارائیِو سیپھ سںسّتھا ہیٹھ کَۄمی مارگاں اتے راج مارگاں دے 500 مِیٹر دے گھیرے وِچّ شراب دے ٹھیکے ناں کھۄلہݨ لئی مُہِمّ چھیڑی ہَے۔ دۄناں سںسّتھاواں لئی ہی سرکار اتے شرابی کارۄبارِییاں نیں رُکاوٹاں کھڑھِییاں کر دِتِّییاں ہن۔ اِنہاں دۄواں سںسّتھاواں نُۄں ماݨیۄگ ہائیِکۄرٹ دی شرن لَیݨی پئی۔ اُتھّے سرکار ولّۄں آپݨے جواب دائوے وِچّ کِہا کِہ شراب دی آمدنی نال پںجّاب دا وِکاس کِیتا جاںدا ہَے۔ ماݨیۄگ ہائیِکۄرٹ نیں سرکار نُۄں پھِٹکار لائُںدِیاں کِہا کِہ جیکر سرکار نُۄں شراب تۄں آئی آمدنی دی اَینی چِںتّا ہَے٬ پھِر سکتّریت وِچّ وی شراب دا ٹھیکا کھۄلہ دِتّا جاوے۔

مجِیٹھِیا دے اِلاکے وِچّ 13 مئی٬ 2025 نُۄں واپرے اِس مارُۄ دُکھاںت تۄں پہِلاں 20 اپرَیل٬ 2024 نُۄں سںگّرُۄر ذِلہے دے پِںڈّ گُجراں اتے سُنام دی ٹِبّی روِداسپُرا وِچّ ذہِرِیلی شراب پِیݨ کارن 21 لۄکاں دی مَۄت ہۄئی سی۔ اُتھّے وی لۄکاں نیں اواذ اُٹھائی سی کِہ اِس ذہِرِیلی شراب دی وِکری سمبّںدھّی نیڑے دے تھاݨے وِچّ کئی وار شِکائِت درذ کروائی سی۔ ہُݨ واںگ اُس ویلے وی بھاݨا ورتݨ اُپرںتّ پْرشاسن ہرکت وِچّ آئِیا۔ مُکھّ مںتّری وی پِیڑِت پرِواراں کۄل ہمدردی دا پْرگٹاوا کرن لئی پہُںچّے سن۔ ستّ وِئکتِییاں ’تے کیس وی درذ ہۄئے۔ پِیڑِت پرِواراں نُۄں کُجھ راشی وی دِتّی گئی۔ پںجّ-چھے دِن کاپھی رَۄلا-رپّا پَیںدا رِہا٬ پر اِس پِچھّۄں پِیڑِت پرِواراں دی کِسے نیں سار نہِیں لئی۔ لۄکاں وِچّ چرچا ہَے کِہ جیکر 2024 وِچّ واپرے دُکھاںت تۄں بائد سرکار گمبھِّیر ہۄ جاںدی تاں 2025 وِچّ مجِیٹھِیا کاںڈ رۄکِیا جا سکدا سی۔ جِنہاں ستّ وِئکتِییاں ’تے اُس سمیں مُکدّما درذ کِیتا سی٬ اُنہاں وِچّۄں اِکّ دا ناں کیس وِچّۄں کڈھّ دِتّا سی اتے چھے مُجرِماں نُۄں ہالاں کۄئی سذا نہِیں ہۄئی٬ اُہ ادالت وِچّ پیشِییاں بھُگت رہے ہن۔

ذہِرِیلی شراب دے دُکھاںت پہِلاں وی منُکھّی ذِںدّگِییاں دی بلی لَیںدے رہے ہن۔ سال 2020 وِچّ کَیپٹن سرکار سمیں امّْرِتسر٬ گُرداسپُر اتے بٹالے وِچّ کرۄنا کال دے سںتّاپ سمیں ذہِرِیلی شراب کارن 121 لۄکاں دی مَۄت ہۄئی سی اتے 15 لۄک آپݨی اکھّاں دی رۄشنی گُیا بَیٹھے سن۔ اُس سمیں راجپُرا اتے کھنّا وِچّ نجائِذ شراب دِییاں پھَیکٹرِییاں وی پھڑِییاں گئیِیاں۔ اُس سمیں وی مُکھّ مںتّری نیں پِیڑِت پرِواراں نُۄں آرتھِک سہائِتا دا چۄگا پائِیا اتے دۄشِییاں نُۄں کرڑی تۄں کرڑی سذا دیݨ دا اَیلان کِیتا۔ اِتھّے ورنݨیۄگ ہَے کِہ اجِہے کیساں وِچّ سِیاسی لۄک٬ پُلِس پْرشاسن٬ نشے دے تسکر٬ اَیکسائیِذ وِبھاگ اتے رسُۄکھواناں دی آپسی مِلِیبھُگت ہُںدّی ہَے اتے اُہ آپݨے اسر رسُۄکھ نال کیس دے جالھ وِچّ نہِیں پھسدے۔ پر سال 2020 دے ذہِرِیلی شراب کاںڈ دا آپݨی پدھّر تے گمبھِّیر نۄٹِس لَیںدِیاں اُس سمیں دے ڈِپٹی ڈائِرَیکٹر ای.ڈی. شْری نِرںجّن سِںگھّ نیں منی لاںڈرِںگّ اَیکٹ 2020 ادھِین کیس درج کِیتا۔ پڑتال ادھِین ساہمݨے آئِیا کِہ اِس کالھے دھںدّے راہِیں اںدّاذن پںجّ ہذار کرۄڑ دی کمائی کِیتی گئی۔ اِس گۄرکھ دھںدّے وِچّ کئی وِدھائِک٬ کئی سرکاری ادھِکاری اتے کئی ہۄر رسُۄکھوان وِئکتی شامل سن۔ ای.ڈی. ولّۄں پںجّاب سرکار اتے پُلِس وِبھاگ نُۄں وار وار پتّر لِکھکے اِس کیس سمبّںدھّی لۄڑِیںدے دستاویذ مںگّے تاں اُنہاں ولّۄں کۄئی جواب نہِیں دِتّا گِیا۔ آپݨے آپ نُۄں کُڑکّی وِچّ پھسدِیاں دیکھکے اِنہاں اسر رسُۄکھ والے وِئکتِییاں نیں دِلّی جاکے ہر ہِیلا ورتدِیاں ای.ڈی. دے مُکھّ دپھتر تۄں نِرںجّن سِںگھّ نُۄں ہدائِت جاری کروا دِتّی کِہ اِس شراب کاںڈ دی پڑتال ’تے رۄک لائی جاوے اتے اگلی کاروائی لئی پھائیِل ہَیڈّ آپھِس دِلّی بھیجی جاوے۔ اِںج اِہ پھائیِل سال 2020 تۄں ای.ڈی. دے مُکھّ دپھتر وِچّ پئی ہَے اتے کۄئی کاروائی نہِیں ہۄئی۔ دُۄجے پاسے کُجھ کرِںدِّیاں ’تے کیس پاکے لۄکاں دِییاں اکھّاں وِچّ گھٹّا پائِیا گِیا۔

درئسل اِہ لڑائی لۄکاں دی ہَے۔ کِسے ہۄر دے رہِم-کرم ’تے رہِݨ دی تھاں لۄکاں نُۄں لامبںدّ ہۄݨا پویگا۔ مرہُۄم شائِر پاش دے اِہ بۄل اُنہاں دے اںگّ سںگّ رہِݨے ذرُۄری ہن:

کتل ہۄئے جذبِیاں دی کسم کھاکے٬

بُجھِییاں نذراں دی کسم کھاکے٬

ہتھّاں ’تے پئے اٹّݨاں دی کسم کھاکے٬

اسِیں لڑاںگے ساتھی٬ کِئُںکِہ لڑن

بِناں کُجھ نہِیں مِلݨا۔

* * * * *