روِںدّر سِںگھّ سۄڈھی بہُپکھّی ساہِتکار ہَے۔ اُس دِییاں ڈیڈھ درجن ناٹک٬ کھۄج٬ کوِتا٬ آلۄچنا٬ وارتک٬ جِیونی٬ انُواد اتے کہاݨِییاں دِییاں پُستکاں پْرکاشت ہۄ چُکِّییاں ہن۔ کِتّے وجۄں اُہ پںجّابی دا ادھِیاپک رِہا ہَے۔ اُس دِییاں کہاݨِییاں پڑھن تۄں پتا لگّدا ہَے کِہ بھاویں اُہ اَیم.پھِل ہَے٬ پْرںتُّۄ ساہِت دے رُۄپاں نُۄں اُہ آم بُدھِّیجِیوی وِدواناں واںگ بݨائے گئے ماپ دںڈّاں انُسار لِکھݨ تے پڑچۄلݨ دے ہکّ وِچّ نہِیں۔ پںجّابی بھاشا دا اُہ گُۄڑھ گِیانی ہَے 1974 وِچّ اُس نیں آپݨا ساہِتک سپھر شُرُۄ کِیتا سی٬ جِہڑا لگاتار ہُݨ تکّ ذاری ہَے۔

نَۄکری وِچّۄں سیوا مُکتی تۄں بائد اُہ پرواس وِچّ کَینیڈا وِکھے پرِوار سمیت چلا گِیا۔ پْرںتُّۄ اُہ پںجّابی وِراست٬ سبھِئچار اتے ساہِت نال باواستا ہَے۔ پْرواس وِچّ بَیٹھکے وی اُس دا پںجّابی مۄہ برکرار ہَے۔ اِس لئی اُہ لگاتار پںجّابی بۄلی دی جھۄلی وِچّ ہر سال آپݨِییاں دُرلبھ پُستکاں پا رِہا ہَے۔ پںجّابی دا کۄئی اخبار اتے مَیگذِین نہِیں٬ جِس وِچّ اُسدے ساہِتک مس دی جھلک ناں پَیںدی ہۄوے۔ اُس دا تاجا ترِین چرچا ادھِین پْرکاشت ہۄئِیا کہاݨی سںگّْرہِ ’ہتھّاں ’چۄں کِردی ریت‘ ہَے۔ اِس کہاݨی سںگّْرہِ وِچّ اُس دِییاں 14 کہاݨِییاں٬ جِنہاں وِچّ 7 پںجّاب اتے 7 پْرواس دی جِیون شَیلی نال سمبّںدھّت وِشِیاں ’تے لِکھِییاں ہۄئیِیاں ہن۔ پںجّابِییاں دا جۄ سماجِک اتے سبھِئچارک وِرسا ہَے٬ اُس دی جھلک لگپگ سارِییاں کہاݨِییاں وِچّۄں مِلدی ہَے۔ کہاݨِییاں دی بۄلی سرل اتے گلّباتی شَیلی وِچّ ہَے۔ اُس دی ٹھیٹھ پںجّابی دے سبُۄت وجۄں اِہ واک ’تُسِیں پاںدھا ناں پُچھّۄ‘, نالے چۄر نالے چتُرائی٬ کلیشݨ کِسے تھاں دی٬ پتا نہِیں کی سپ سُںگھّ جاںدا ہَے٬ میری کھانِئۄں گئی٬ مارۄ گۄلی اجِہے کَینیڈا نُۄں٬ ناں تُۄں ڈۄکے لَیݨے نیں٬ ٹھُۄںگے مارن جۄگا٬ تیری لُترۄ ذِیادا ہی چلݨ لگّ پئی٬ ساڈی بِلّی سانُۄں مِیائۄُں٬ چل تُہاڈے چںڈّالاں تۄں تاں ربّ وی نہِیں بچا سکدا٬ اَیں لگّدا جِویں کُڑی دبّ کے آئِیا ہۄویں آدِ ہن۔ بھاویں پںجّابی پْرواس وِچّ جا کے وس گئے ہن اتے اُتھۄں دے سبھِئچار وِچّ اڈجسٹ کرن دی کۄشِش کر رہے ہن پْرںتُّۄ آپݨِییاں وِراستی پںجّابی پرمپّراواں نال اجے وی باواستا ہن۔ اِس لئی اُہ پْرواس وِچّ اپݨِییاں چںگِّییاں تے ماڑِییاں آدتاں تۄں باج نہِیں آئُںدے۔ پرِوارِک ذِںدّگی وِچّۄں اُنہاں دے وِوہار دا پتا لگّدا ہَے۔

اُس دی پہِلی کہاݨی ’مَینُۄں فۄن کر لئیِں‘ پْرواس وِچّ وسے بھاویں اِکّ پںجّابی پرِوار نال سمبّںدھّت ہَے پْرںتُّۄ پںجّابِییاں دے گھر-گھر دی تسوِیر پیش کردی ہَے٬ جِس وِچّ ارجُن اتے شِفالی دی وِواہک ذِںدّگی وِچّ ارجُن دے ماپِیاں دے آسٹریلِییا وِچّ پہُںچّݨ تۄں بائد نِکّی جِہی گلّ ’تے کھٹاس پَیدا ہۄ جاںدی ہَے۔ اخِیر تلاک تکّ نَۄبت آ جاںدی ہَے۔ اِتھے شَیلی مَیرِج کَۄںسلر دا آئُݨا دۄہاں دی مانسِکتا دا پْرگٹاوا ہُںدّا ہَے۔ اِںج پںجّاب وِچّ وی واپردا ہَے۔

’اِکّ لمبّا ہئُکا‘ امرِیکا وسدے پںجّابی پرِوار دی گْرہِݨی نُۄں کَیںسر دی نامُراد بِماری سمیں لڑکی راوِییا دا آپݨی مرذی نال گھرۄں دُۄر پڑھائی کرن جاݨا اُتھۄں دے بچِّیاں دی مانسِکتا دا پْرگٹاوا کردی ہَے۔ سِیما دی مَۄت تۄں بائد راوِییا دا آپݨے پِتا اجِیت نُۄں ہِلیری نال شادی کرن لئی پْریرنا پْرواس دی ذِںدّگی دی تسوِیر پیش کردی ہَے۔ ’آپݨا آپݨا درد‘ کہاݨی بھارت وِچّ وس رہے دھرمپال اتے سُدھا دے پرِوار دی کہاݨی ہَے۔ پتی پتنی نُۄں آپݨی دِل دی بِماری دا درد ہَے۔ پتنی سُدھا نُۄں لڑکی تے لڑکے دے وِیاہ دا درد ہَے۔ لڑکی مِنُۄ اںتّرجاتی وِیاہ کروائُݨا چاہُںدّی ہَے پْرںتُّۄ بھارت وِچّ اجے وی لۄک اِس نُۄں چںگّا نہِیں سمجھدے۔ لڑکی نُۄں آپݨے اںتّرذاتی وِیاہ دا درد ہَے۔ اِہ کہاݨی وی لۄکائی دا درد پْرگٹائُںدی ہَے۔

’اُہ! تکّݨی‘ بہُت ہی بھاوناتِک کہاݨی ہَے٬ جِس وِچّ ذِمِیداراں دی ہئۄمَے٬ داج دا لالچ٬ پھۄکی شۄہرت٬ وِکھاوا اتے پھۄکا رۄہب وِکھائُݨ بارے دْرِشٹاںتِک رُۄپ راہِیں بِیاندی ہَے۔ اِسترِییاں دِییاں اکھّاں بِنا بۄلݨ سبھ کُجھ کہِ جاںدِییاں ہن۔

ہتھّاں ’چۄں کِردی ریت‘ پرواس دی ذِںدّگی دی مُۄںہ بۄلدی تسوِیر ہَے٬ بچّے پْرواس دے کھُلہے ڈُلہے واتاورن وِچّ وِگڑ کے نشے اتے منمرذی کرن لگّ جاںدے ہن۔ پںجّابی پْرواس وِچّ مُںڈّے کُڑی وِچّ وی فرک رکھّدے ہن٬ بچّے ریت دی ترہاں ماپِیاں دے ہتھّاں وِچّۄں نِکل جاںدے ہن۔ پھِر نِہال سِںگھّ اتے گُرنام کَۄر ورگے ماپے بھارت واپس آئُݨا چاہُںدّے ہۄئے وی آ نہِیں سکدے کِئُںکِہ بھَیݨ بھراواں تۄں ذمِینا وںڈّوا چُکّے ہُںدّے ہن۔

’تُۄں آپݨے ول دیکھ‘ کہاݨی بھارت وِچ مرداں ولّۄں بِگانِییاں اَۄرتاں نال اِشک٬ اِمِیگْریشن ایجںٹّاں دا کالا دھںدھّا اتے پْرواس وِچّ پِیار وِیاہ ورگے مسلِیاں دا پُلںدّا ہَے۔ پْرواس وِچّ چھیتی کِیتِیاں مرد اَۄرت اِک دُۄجے نُۄں تتھّاں تۄں بگَیر بلَیک میل نہِیں کر سکدے۔ ’ہائے وِچارے بابا جی‘ پںجّاب وِچّ پاکھںڈّی بابِیاں دے وِئۄپار اتے ڈھَۄںگ دا پردا پھاش کردی ہَے٬ کِس ترہاں سِیاسی لۄک وۄٹاں دے لالچ نال اُنہاں دے غَیرکانُۄنی کمّ کردے ہن۔

’اُہ کِئۄں آئی سی؟‘ کہاݨی پںجّاب دے مرداں اتے اَۄرتاں دی بِگانِییاں کھُرلِییاں وِچّ مُۄںہ مارن دا تسدِیک کردی ہَے۔ مرن اُپرںتّ مگر مچھّ دے ہںجھُّۄ وہاکے جائِداد تے کبذا کردے ہن۔ ’مُشتاک اںکّل‘ دیش دی وںڈّ دی تْراسدی دا پْرگٹاوا کردی ہَے۔ سِیاستداناں نیں آپݨے ہِتاں دی پُۄرتی لئی ناگرِکاں وِچّ کھٹاس پَیدا کِیتی ہَے۔ اونِیت٬ مُشتاک٬ بشِیر اتے مُشتاک دِییاں بیٹِییاں دِییاں بھاوناواں مۄہ دِییاں تںدّاں بݨدِییاں ہن۔

’اُہ کھاس دِن‘ کہاݨی پْرواس وِچّ بچِّیاں ولّۄں ماپِیاں دی اݨویکھی ماپے٬ ڈیوڈ تے ڈۄرتھی دے وِچاراں دی اِکسُرتا ناں ہۄݨ دے باوجُۄد آپݨے پُتّر پھِلِپس لئی دُبارا اِکٹھّے ہۄ گئے پْرںتُّۄ پھِلِپس اݨڈِٹھ ہی کردا رِہا۔ ’آپݨے گھر دی خُشبُۄ‘ کہاݨی پںجّاب دے پِںڈّاں وِچّ غرِیب پرِواراں ولّۄں دُہاجُۄ تے وڈّی اُمر دے وِئکتِییاں نال آپݨی لڑکی دے وِیاہ کرن تۄں بائد پَیݨ والے کلیش دا وِورݨ ہَے پْرںتُّۄ اِس کہاݨی نُۄں آدرشک رُۄپ دے کے گھر دی خُشبُۄ کِہا گِیا ہَے۔ اِس دے پاتر جگِیرۄ٬ کرما اتے بھُۄیا پِںڈّاں دے لۄکاں دے سُبھاء دی ترجمانی کردے ہن۔

’ڈکٹر کۄل نہِیں جاݨا‘ کہاݨی بھاونواں وِچّ لپیٹی ہۄئی ہَے۔ روِںدّر سِںگھّ سۄڈھی نیں بھاویں سارِییاں کہاݨِییاں ہی بڑی ودھِییا وِئُںتبںدّی نال لِکھِییاں ہن پْرںتُّۄ اِہ کہاݨی دلِیلاں نال پَیدا ہۄݨ والی بچّی دا دادا٬ دادی٬ پِتا٬ ماتا اتے بھرا نال سمبّاد کرواکے دِلچسپ ہی نہِیں بݨائِیا سگۄں دلِیلاں نُۄں جِتّ دوائی ہَے۔ بھرُۄݨ ہتِّیا نُۄں ٹھلّ پائُݨ لئی اِہ کہاݨی بہُت ہی سارتھِک سابت ہۄویگی۔ ’ہٹکۄرے لَیںدی ذِںدّگی‘ کَینیڈا پڑھائی کرن لئی کرذا لَے کے جاݨ والی وِدِیارتھݨ تمنّا دی جدۄجہِد دی کہاݨی درسائُںدی ہَے٬ رِشتیدار تۄں لِیا کرذا واپس کرن لئی دۄ-دۄ تھاں تے دِن رات شِپھٹاں وِچّ نَۄکری کرنی پَیںدی ہَے۔ اجِہی ستھِتی وِچّ بچِّیاں دی سِہت خراب ہُںدّی ہَے تے نال ہی مانسِک تَۄر ’تے بِمار ہۄ جاںدے ہن۔ پْرواس وِچّ جاݨ والے وِدِیارتھِییاں لئی چِںتّا درسائُںدی ہَے۔ کہاݨی سںگّْرہِ دی آخری ’مُردا کھراب ناں کرۄ‘ پںجّاب پُلِس ولّۄں آپݨی غلتی نال کِیتی ذِیادتی ’تے پردا پائُݨ دے ڈھکوںجّ نُۄں درسائُںدی ہَے۔ کِس پْرکار پُلِس نشِیاں دے وِئۄپار وِچّ وِئۄپارِییاں نال مِلِیبھُگت کرکے غلت کمّ کردے ہن۔

172 پنِّیاں٬ 230 رُپئے کِیمت تے رںگّدار دِلکش مُکھّ کور والا کہاݨی سںگّْرہِ سپترِشی پبلِیکیشن نیں پْرکاشت کِیتا ہَے۔

***