کاپھی لمّے ارسے تۄں اسِیں سںسّار پدھّر دی ہلچل بارے نہِیں لِکھِیا۔ اسل وِچّ بھارت وِچّ وی تے ساڈے پںجّاب وِچّ وی ہالات دی تۄر اینی تِکھّی بݨی رہی سی کِہ باہر ولّ جھاکݨ جاں کدے جھاک وی لِیا تاں اُس بارے لِکھݨ دا کمّ سانُۄں آپݨے چُپھیرے دے ہالات کارن کئی واری ٹالݨا پِیا۔ پںجّاب وِچلی ہالت بھاویں اجے وی اُس پڑاء اُتّے نہِیں پہُںچّی کِہ اُس دی چِںتّا مناں تۄں لہِ سکے٬ پر کُجھ کُ ستھِتی ایداں دی بݨ گئی ہَے کِہ ہۄرناں مُدِّیاں لئی سماں کڈھِّیا جا سکدا ہَے۔ جدۄں ہۄرناں مُدِّیاں لئی وکت کڈھّے جاݨ دی ستھِتی بݨ گئی تاں اسِیں چلںتّ سال دے اںتّلے مہِینے دسمبّر وِچّ آ رہِییاں ہِماچل پْردیش تے گُجرات دِییاں وِدھان سبھا چۄݨاں دی چرچا وی چھیڑ سکدے ہاں٬ پر اُس چرچا نُۄں ہال دی گھڑی لامبھے رکھّدے ہۄئے اسِیں اِس واری سںسّار دی ستھِتی اتے اِس وِچّ رُۄس-یُۄکرین جںگّ نُۄں پہِلاں وِچارنا ٹھِیک سمجھِیا ہَے۔
رُۄس-یُۄکرین جںگّ دی چرچا کرنا اِس ویلے اِس لئی ذرُۄری ہۄ گِیا ہَے کِہ جِویں امرِیکا تے اُس دے پِچھلگّ دیشاں نیں سںسّار دی ہر پںچّائِتی ستھّ وِچّ سِرپھ رُۄس نُۄں جںگّ دا اِکلَۄتا دۄشی دسّݨ دا راگ شُرُۄ کِیتا پِیا ہَے٬ اُہ سانُۄں اِکّدم ٹھِیک نہِیں لگّدا۔ اِس دا اِہ متلب بِلکُل نہِیں کِہ اسِیں رُۄس دے جںگّی داء نُۄں جائِذ منّدے ہاں٬ ایداں دی کۄئی گلّ اسِیں کدے نہِیں کہاںگے٬ پر اِہ کہِݨ تۄں سانُۄں کۄئی جھِجک نہِیں کِہ اِس جںگّ دا اِکلَۄتا دۄشی رُۄس نُۄں کہِݨا اَۄکھا ہَے۔ جدۄں اݨلِکھی جِہی سہِمتی چِرۄکݨی بݨ چُکّی سی کِہ کمِئۄُنِسٹ وِرۄدھ دے ناںء بݨائی ہۄئی ناٹۄ (نارتھ اَیٹلاںٹِک ٹرِیٹی آرگینائیِذیشن) آپݨے بھائیِبںدّ دیشاں دا وادھا کردِیاں رُۄس دِییاں جڑھاں تکّ نہِیں جاویگی تاں اُس نُۄں یُۄکرین نُۄں اِس وِچّ شامل کرن دِییاں سُراں نہِیں سن کڈھّݨِییاں چاہِیدِییاں۔ اِنہاں سُراں دے کارن ہی رُۄس والِیاں نُۄں اِہ پھِکر پِیا کِہ یُۄکرین جدۄں ناٹۄ نال جُڑیگاا٬ ناٹۄ دِییاں پھَۄجاں ساڈے گواںڈھ وِچّ اَیٹمی مِذائیِلاں بِیڑنگِییاں٬ اِس لئی یُۄکرین نُۄں ناٹۄ دا مَیمبر بݨن دا راہ رۄکِیا جاوے۔ وار-وار کہِݨ دے باوجُۄد ناں تاں ناٹۄ والِیاں نیں اِس چال تۄں پَیر پِچھّے کھِچِّیا اتے ناں یُۄکرین دے راشٹرپتی نیں ایداں کرن دا کھںڈّن کِیتا٬ پر جدۄں اُہ رُۄس نال جںگّ وِچّ پھس گِیا تے ناٹۄ والِیاں نیں آپݨا پلّا بچا کے رُۄس دے نال جںگّ وِچّ اُس دا دُۄرۄں ساتھ دیݨ دِییاں گلّاں کہِییاں تاں اُہ بۄلی بدل گِیا۔ پِچھلے ہپھتے تۄں اُہ کہِݨ لگّ پِیا کِہ ناٹۄ والے ڈراکل ہن٬ جِہڑے رُۄس تۄں ڈری جا رہے ہن٬ اسِیں اُنہاں دی مَیمبری لَیݨ دی لۄڑ نہِیں سمجھدے۔ جے اینی گلّ کُجھ چِر پہِلاں کہی ہُںدّی تاں شائِد جںگّ ہی نہِیں سی لگّݨی۔ پھِر وی ہالات بارے اِس وِیاکھِیا دا اِہ متلب نہِیں کِہ رُۄس ولّۄں ہملا کرنا ٹھِیک سی٬ کِیتا رُۄس نیں گلت ہی ہَے۔
اِہ بِلکُل ٹھِیک ہَے کِہ ہالات جۄ وی سن٬ رُۄس نیں ہملا کر کے گلت کِیتا سی٬ پر امرِیکا اتے اُس دے ساتھِییاں دا اِس جںگّ دے پہِلے دِن تۄں جۄ رۄل سی٬ اُہ وی جںگّ رۄکݨ لئی کُجھ کرن دی تھاں بلدی اُتّے تیل پائُݨ والا سی۔ آپ اُہ جںگّ وِچّ کُدّݨ تۄں بچدے رہے تے جدۄں رُۄس نیں ساپھ آکھِیا کِہ جے اُہ جںگّ وِچّ آئے تاں لڑائی سِرپھ یُۄکرین تکّ سِیمت نہِیں رہِݨی تاں بِلکُل یرک گئے اتے پردے پِچھّۄں جںگّ لئی یُۄکرین نُۄں مدد بھیجدے رہے٬ پر اِس مَۄکے اُنہاں نیں رُۄس وِرُدھّ کئی مۄرچے ہۄر کھۄلہݨ والا کمّ آرمبھّ کر دِتّا۔ پہِلا اِہ کِیتا کِہ آپݨے دیش ولّۄں وی اتے آپݨے پِچھلگّ دیشاں ولّۄں وی رُۄس وِرُدھّ پابںدِّییاں لوائُݨِییاں شُرُۄ کر دِتِّییاں۔ اگّۄں رُۄس نیں وی پابںدِّییاں لا دِتِّییاں۔ پھِر امرِیکا سںسّار ستھّ یُۄ اَینّ اۄ دے وکھّ-وکھّ پھۄرماں وِچّ رُۄس دے کھِلاپھ متے پاس کروائُݨ تُر پِیا اتے اِتھّے آ کے اِکّ کمّ ہۄر کِیتا٬ جِس دا امرِیکا دا پِچھلا اِتہاس سی٬ پر کاپھی لمّے سمیں تۄں ایداں دی باکائِدا مُہِمّ اُس نیں نہِیں سی چلائی اتے اِس نال اُہ بھارت نُۄں وی وِواد وِچّ پھسائُݨ لگّ پِیا۔
سانُۄں یاد ہَے کِہ جدۄں اپھگانِستان وِچّ امرِیکا نیں جںگّ لڑنی سی تاں اُس دے راشٹرپتی جارج بُشّ جُۄنِیئر نیں آکھِیا سی کِہ کۄئی نِرپکھّ نہِیں گِݨِیا جاویگا٬ جِہڑا کۄئی ساڈے نال نہِیں کھڑۄویگا٬ اُہ دُشمݨ نال منِّیا جاویگا۔ وِیہ سالاں بائد اۄسے دُشمݨ تالِبان نال اُس نیں جدۄں سمجھَۄتا کِیتا تاں ساتھی دیشاں نُۄں پُچھِّیا وی نہِیں۔ دُنِییا امرِیکا دِییاں کُۄٹنِیتک لۄڑاں والے پاوے نال نہِیں بجھّ سکدی٬ ہر کھُد-مُکھتِیار دیش نُۄں آپݨی نِیتی مُتابک چلّݨ دا ہکّ ہَے۔ اُس وکت بھارت دی اگوائی کر رہے اٹل بِہاری واجپائی نیں اِکّ پل لائے بِناں امرِیکا نال کھڑۄݨ دا اَیلان کر کے ٹھِیک نہِیں سی کِیتا٬ پر اِس واری جدۄں رُۄس دے کھِلاپھ امرِیکا نیں اِہۄ جِہی مُہِمّ چلائی ہَے تاں بھارت دی مَۄجُۄدا سرکار نیں آم کر کے لگاتار ٹھِیک پَیںتڑا لِیا ہَے۔ بہُت سارے بھارتی وِدِیارتھِییاں دا بھوِکھّ جِس یُۄکرین نال جُڑِیا ہَے٬ اُس دی سرکار دی ناراذگی وی سہیڑ لئی تے امرِیکی سرکار دا بۄل-کُبۄل وی سہارن دی کَۄڑی گۄلی چبّ لئی٬ پر گُٹّ-نِرپکھّتا دا پلّا نہِیں چھڈِّیا۔ جدۄں وی تے جِس وی سںسّار پدھّر دے پھۄرم وِچّ رُۄس-یُۄکرین مُدّے اُتّے وۄٹاں پَیݨ لگِّییاں٬ وڈّی بہُ-گِݨتی دیش امرِیکا نال کھڑھے ویکھݨ دے باوجُۄد بھارت سرکار اِکّۄ رٹّ لائی گئی کِہ جںگّ دے کھاتمے تے امن دی کائِمی لئی ڈِپلۄمیسی ورتݨی چاہِیدی ہَے٬ اِہۄ جِہا پابںدِّییاں لائُݨ دا راہ کۄئی ہلّ نہِیں کڈھّ سکدا۔ اِس دے بائد بھارت آم کر کے ہر مَۄکے وۄٹِںگّ وِچّ کِسے پاسے کھڑھے ہۄݨ تۄں سِر پھیر دیںدا رِہا اتے ٹھِیک کردا رِہا۔
بھارت دی اِکّ شاندار وِراست ہَے اتے رِوائِت وی۔ کِسے ویلے سںسّار وِچّ جدۄں کمِئۄُنِسٹ اتے گَیر-کمِئۄُنِسٹ دے دۄ گرُپّ ناٹۄ اتے وارسا-پَیکٹ دِییاں دۄ دھِراں سِیت-یُدھّ والے دَۄر وِچّ سارے سںسّار نُۄں تِیسری سںسّار جںگّ لگّݨ دا کھترا وِکھا رہِییاں سن٬ بھارت اُس ویلے تِیسری دھِر؛ گُٹّ-نِرپکھّ دھڑے دے پہِلے آگُۄیاں وِچّۄں جاݨِیا گِیا سی۔ یُگۄسلاوِییا دی راجدھانی بَیلگریڈ وِچّ اِس مکسد لئی جدۄں پہِلی کانپھرںسّ کِیتی گئی اتے اُس وِچّ گُٹّ-نِرپکھّتا دی لہِر دا مُڈھّ بنّہِیا سی٬ اُس وِچّ پہِلے پںجّ آگُۄیاں وِچّ بھارت دا پْردھان مںتّری جواہر لال نہِرُۄ وی شامل سی۔ باکی چار پْرمُکھّ لِیڈراں وِچّ پہِلا آگُۄ کانپھرںسّ کروا رہے دیش یُگۄسلاوِییا دا راشٹرپتی جۄذپھ برۄذ ٹِیٹۄ سی تے اُس دے نال مِسر دا راشٹرپتی جمال ابدُل ناسر اتے اِںڈۄنیشِییا دا راشٹرپتی سُکارنۄ وی سن۔ گھانا ورگے چھۄٹے دیش دا راشٹرپتی کوامے نکرُۄماہ وی اُنہاں نال سی٬ پر اُس دی بہُتی چرچا نہِیں ہُںدّی٬ کِئُںکِہ اُس دے آپݨے دیش دے ہالات کارن اُس نُۄں ودھّ دھِیان آپݨے دیش وِچّ دیݨا پَیںدا سی۔
جِہڑا بھارت کِسے سمیں امن دی گھُگّی اُڈائُݨ والی گُٹّ-نِرپکھّ لہِر دا مۄڈھی ہُںدّا سی٬ وکت دے نال جدۄں رُۄس وِچّ کمِئۄُنِسٹ راج دا بھۄگ پَے گِیا٬ اُس دے بائد وی بھارت دِییاں سرکاراں آم کر کے اُس پُراݨی رِوائِت دی پالݨا کردِییاں رہِییاں۔ اِس واری جدۄں رُۄس-یُۄکرین دا پیچا پِیا تاں بھارت نیں پھِر کئی کارناں کر کے دۄواں وِچالے نِرپکھّ رہِ کے ساںجھے پںچّائِتِیئے دا راہ پھڑِیا۔ رُۄس دا وِدیش مںتّری پِچھلے ہپھتے بھارت آئِیا تاں اُس نُۄں سوال پُچھِّیا گِیا کِہ بھارت تُہاڈے نال کھڑا ہۄݨ تۄں کِئۄں جھِجکدا ہَے تاں اُس نیں کِہا سی کِہ بھارت دی اِکّ آپݨی آذاد نِیتی اتے آذاد ہستی ہَے اتے اسِیں اِس دیش دی اِس نِیتی دا ستِکار کردے ہاں۔ دُۄسرے پاسے امرِیکا والِیاں نُۄں کِسے نیں پُچھِّیا وی ناں ہۄوے تاں اِکّۄ گلّ کہی جاںدے ہن کِہ بھارت نُۄں رُۄس دی دۄستی مہِںگّی پَے سکدی ہَے٬ اُس نُۄں اِس مَۄکے ساڈے نال کھڑھے ہۄ کے رُۄس دا وِرۄدھ کرن دی نِیتی ورتݨی چاہِیدی ہَے۔ اِہۄ گلّ بھارت وی پُچھّ سکدا ہَے کِہ جدۄں بھارت دے وِرُدھّ یُۄ اَینّ اۄ وِچّ متے پاس ہُںدّے سن٬ امرِیکا بھارت نال کھڑھا کِئۄں نہِیں سی ہُںدّا تے ہر واری بھارت دے وِرُدھّ پاکِستان نال کھڑھا کِئۄں ہُںدّا سی؟ امرِیکا دی نِیتی اُںج وی ہر کِسے دی سمجھ وِچّ پَیݨ والی نہِیں٬ اِہ کںدھّ اُتّے لگّے کلاک دے پَیںڈلم واںگ کھبّے-سجّے ولّ جھُۄلدی ہۄݨ کر کے یکِین نہِیں ہُںدّا کِہ جِنہاں نال امرِیکا اجّ کھڑھا ہَے٬ جاں اُنہاں نُۄں آپݨے نال لائی پھِردا ہَے٬ اُہ بھلکے اُینہاں نال کھڑھا رہیگا۔ پاکِستان نُۄں ورت کے پرے دھکّ دیݨ واںگ ایسے ترہاں ہر کِسے نال کر سکدا ہَے۔
کِسے وی دیش وِچّ ایداں کدے نہِیں ہُںدّا کِہ سارے لۄک آپݨے دیش دے مُکھی دی ہمائِت ہی کردے ہۄݨ, بھارت وِچّ وی نہِیں۔ ہر ہۄر دیش واںگ بھارت وِچّ وی راجنِیتک تے وِچاردھارک متّبھید اینے کُ ہن کِہ گِݨے نہِیں جا سکدے۔ اِس کر کے وِرۄدھی دھِراں نُۄں پْردھان مںتّری دا وِرۄدھ بڑی وار کرنا پَیںدا ہَے تے اُہ آپݨے اِس لۄکتںتّری ہکّ نُۄں ورتدِییاں ہن٬ پر بھارت دی اِکّ پُراݨی رِوائِت اِہ ہَے کِہ اُس دے اںدّرُۄنی متّبھید وِدیشی ماملِیاں وِچّ کدے ہدّاں نہِیں ٹپّدے۔ مرِیادا دا کھِیال رکھِّیا جاںدا رِہا ہَے اتے اُہ مرِیادا اِس ویلے وی کائِم ہَے۔ رُۄس اتے یُۄکرین دی جںگّ دے مُدّے تۄں کۄئی کھاس متّبھید بھارت وِچّ نہِیں اُبھّرِیا٬ سگۄں سارِییاں دھِراں نیں گُٹّاں تۄں نِرپکھّ رہِ کے امن دے لئی یتن جاری رکھّݨ دا پکھّ لِیا ہَے۔ ٹھِیک نِیتی وی اِہ ہی ہَے٬ جِہڑی بھارت نیں کئی دہاکِیاں تۄں اپݨا رکھّی ہَے تے اِس گلّ لئی دیش دے سارے لۄکاں نُۄں سہِمت ہۄݨا چاہِیدا ہَے کِہ بھوِکھّ وِچّ وی گُٹّ-نِرپکھّتا والی اِس نِیتی اُتّے بھارت ایسے ترہاں پہِرا دیںدا رہے٬ اِس نال سںسّار ستھّ وِچّ ستِکار ودھدا رہیگا۔