رݨجِیت آذاد کاںجھلا دا ’ارش دے تارے‘ پلیٹھا مِنّی کہاݨی سںگّْرہِ ہَے۔ اُہ کاپھی لمبّے سمیں تۄں ساہِت دِییاں وکھّ-وکھّ وِدھاواں وِچّ لِکھدا آ رِہا ہَے۔ اُہ بہُ-وِدھاوی تے بہُ-پکھّی لیکھک ہَے۔ اُس دِییاں مِنّی کہاݨِییاں ساہِتک رسالِیاں اتے اخباراں وِچّ پْرکاشت ہُںدِّییاں رہِںدِّییاں ہن۔ اِنہاں وِچّۄں کُجھ کُ ہۄر بھاشاواں وِچّ انُواد ہۄ کے پْرکاشت وی ہۄئیِیاں ہن۔

سرکاری نَۄکری دِییاں ذِمّیوارِییاں کرکے ہُݨ تکّ اُہ کہاݨِییاں دی کۄئی پُستک پْرکاشت نہِیں کروا سکِیا۔ پْرںتُّۄ سرکاری نَۄکری وِچّۄں سیوا مُکت ہۄݨ تۄں بائد اِہ کہاݨی سںگّْرہِ پْرکاشت کروائِیا ہَے۔ ’ارش دے تارے‘ مِنّی کہاݨی سںگّْرہِ وِچّ اُس دِییاں 65 مِنّی کہاݨِییاں ہن۔ اِنہاں کہاݨِییاں دے وِشے سماجِک سرۄکاراں دی پْرتِینِدھتا کردے ہن۔

اُس دے وِشِیاں وِچّ سماجِک٬ آرتھِک٬ سبھِئچارک٬ وِدِئک٬ بھرُۄݨ ہتِّیا٬ داج دہیج٬ اِسترِییاں نال دُروِوہار٬ دھارمِک اتے راجنِیتک شامل ہن۔ اِہ وِشے سماجِک تاݨے باݨے وِچّ مہتّوپُۄرن ہن کِئُںکِہ اِنہاں دا سِدھّا سمبّںدھّ منُکھّتا دی ذِںدّگی نُۄں بِہتری بݨائُݨ نال سمبّںدھّت ہَے۔ اِس تۄں اِلاوا لۄکائی نُۄں سماج وِچّ وِرچدِیاں اُس نُۄں جِہڑِییاں مُشکلاں پیش آ رہِییاں ہن٬ اُنہاں بارے جاݨکاری دے کے سماج دے پْرتِیکُۄل پْربھاو درسائے گئے ہن۔

کہاݨِیکار دِییاں کہاݨِییاں پڑھن تۄں پتا لگّدا ہَے کِہ اِہ بہُتِییاں کہاݨِییاں اُسدی سرکاری نَۄکری دے تجربِیاں ’تے ادھارت ہن۔ سکُۄل ادھِیاپک نُۄں سماج دے وکھّ-وکھّ ورگاں دے لۄکاں نُۄں مِلݨ دا اِتپھاک ہُںدّا ہَے۔ کُجھ کہاݨِییاں سِیاستدانا دِییاں چۄݨاں سمیں دِییاں سرگرمِییاں اتے جِتّݨ تۄں بائد لۄکائی نُۄں بھرمائُݨ لئی ورتے جاںدے ہتھّ کںڈِّیاں دا پردا پھاش کردِییاں ہن۔ سِیاستدان چۄݨاں ’تے اتھاہ خرچے کردے ہن اتے چۄݨاں جِتّݨ تۄں بائد اُنہاں خرچِیاں دی پُۄرتی لئی بھرِشٹاچار کردے ہن۔ لۄکاں نُۄں اݨڈِٹھ وی کردے ہن۔

کئی کہاݨِییاں وِچّ کہاݨِیکار نیں وِئںگّاتمک ڈھںگّ ورتِیا ہَے٬ پْرںتُّۄ کُجھ کُ سِدھِّییاں سپاٹ ہن۔ کُجھ کُ بھاوناتمِک کہاݨِییاں وی ہن۔ غرِیب امِیر دے پاڑے بارے وی اُس دِییاں کہاݨِییاں پْرگٹاوا کردِییاں ہن٬ اِکّ پاسے لۄک آرتھِک تَۄر ’تے مذبُۄت ہُںدّے ہۄئے ذِںدّگی دا آنںدّ ماݨدے ہن پْرںتُّۄ دُۄجے پاسے کُجھ لۄک غرِیبی کرکے دۄ وکت دی رۄٹی تۄں وی آتُر ہن۔ غرِیباں دی ذِںدّگی نال ’بھوِکھ دی چِںتّا‘, ’ورت‘, ’سرکاری سہُۄلت‘, ’پُۄجا‘, ’آذادی دا ارتھ‘ اتے ’اُدگھاٹن‘ کہاݨِییاں سمبّںدھّت ہن۔

’بھوِکھ دی چِںتّا‘ مِنّی کہاݨی وِچّ اِکّ اِستری آپݨے پتی دے شراب پِیݨ دی آدت نال سورگواس ہۄݨ تۄں بائد لۄکاں دے گھراں وِچّ بھاںڈے ماںجکے بچّے نُۄں پڑھائُݨا چاہُںدّی ہَے تاں جۄ اُہ آپݨا بھوِکھ سُنہِرا بݨا سکے پْرںتُّۄ اجِہے دبّے کُچلے لۄکاں دے ہالات ساجگار نہِیں رہِںدّے۔ نشِیاں دی ورتۄں دے دُرپْربھاو وی دسّے گئے ہن۔ ’ورت‘ مِنّی کہاݨی وِچّ اِکّ پاسے ورت رکھّݨ دی آڑ وِچّ اَۄرت مہِںگّے پھل پھرُۄٹاں دا آنںدّ مانݨ دی گلّ کردی ہَے تے دُۄجے پاسے مرد سۄچدا ہَے کِہ غرِیب لۄکاں نُۄں اِک وکت دی رۄٹی دے لالے پئے ہۄئے ہن٬ پْرںتُّۄ اِسترِییاں ورت رکھّݨ مَۄکے اجِہا بِلکُل نہِیں سۄچدِییاں٬ ہالاں کِہ ورت رکھّکے پتی دی لمبّی اُمر ہۄݨ دی گلّ سبھ وہِم بھرم ہی ہن۔

’سرکاری سہُۄلت‘ کہاݨی وِچّ غرِیباں نُۄں اِلاج لئی خرچا نہِیں مِلدا٬ دُۄجے پاسے سرکاری مُلاذما نُۄں تنکھاہ تۄں اِلاوا اِلاذ لئی سرکار خرچا وی دِںدّی ہَے۔ سرکار غرِیب لۄکاں دی بھلائی دی تھاں سردے پُجدے لۄکاں دا ہی پکھّ پُۄردی لگّدی ہَے۔ اِنہاں کہاݨِییاں وِچّ غرِیباں دی تْراسدی دا ذِکر ہَے۔ اِس کہاݨی سںگّْرہِ وِچّ لڑکِییاں سمبّںدھّی 15 کہاݨِییاں ہن٬ جِنہاں وِچّ تِنّ کہاݨِییاں کںجّکاں سمبّںدھّی ہن۔

کہاݨی سںگّْرہِ دی پہِلی کہاݨی ’کںجّکاں‘ ہَے٬ جِس وِچّ درسائِیا گِیا ہَے کِہ لۄک اِکّ پاسے کںجّکاں دی پُۄجا کرن دی گلّ کردے ہن پْرںتُّۄ اُہی لۄک لڑکِیاں نُۄں ہی آپݨا اسلی وارس سمجھدے ہۄئے گربھپات کروائُںدے ہن۔ دُۄجی کہاݨی ’رۄٹی کںجّکاں دی ’ سِرلیکھ والی ہَے٬ جِس وِچّ دسِّیا گِیا ہَے کِہ رۄٹی کھِلائُݨ لئی کںجّکاں ناں مِلݨ کرکے آپݨے سکُۄل وِچّ پڑھدِییاں لڑکِییاں نُۄں ہی پُۄجے جاݨ دی گلّ کردے ہن۔ اِہ اِکّ پکھںڈّ بݨ گِیا ہَے۔

’دُرگت‘ کہاݨی بھرُۄݨ ہتِّیا بارے ہَے۔ اِس کہاݨی وِچّ اَۄرت ہی اَۄرت دی دُشمݨ بݨدی ہَے کِئُںکِہ سسّ نُۄںہ نُۄں بھرُۄݨ ہتِّیا لئی مجبُۄر کردی ہَے۔ اِس کہاݨی وِچّ نُۄںہ دی دلیری وِکھائی گئی ہَے٬ جِس تۄں اَۄرتاں نُۄں بھرُۄݨ ہتِّیا دا وِرۄدھ کرن دی پْریرنا مِلدی ہَے٬ کہاݨِیکار نیں نُۄںہ نُۄں آدرشک پاتر بݨائُݨ دی کۄشِش کِیتی ہَے پْرںتُّۄ آم جِیون وِچّ اجے اِںجھ ہۄݨا اسمبھّو لگّدا ہَے۔ اِسے ترہاں کروا چَۄتھ دا ورت وی اِکّ کِسم دا وہِم-بھرم تے پکھںڈّ ہی ہَے۔

وِدِئک پْرݨالی دِییاں کھامِییاں بارے وی لگپگ 10 کہاݨِییاں کہاݨِییاں ہن۔ کُجھ ادھِیاپک آپݨی ذِمّیواری سُچجّے ڈھںگّ نال نِبھائُںدے نہِیں سگۄں بچِّیاں نُۄں ٹِئۄُشنا پڑھا کے پَیسے کمائُںدے ہن۔ ادھِیاپک ہی نکل دی پْروِرتی نُۄں اُتشاہت ہی نہِیں کردے سگۄں نکل دی رُچی دی پہِریداری کرن والا پھلائِںگ سُکئَڈ وی نکل مرن لئی پْریرت کردے ہن۔

اِنہاں کہاݨِییاں وِچّ ساڈے وِدِئک پْرݨالی دی پۄل کھۄلہی گئی ہَے۔ ’ہاتھی دے دںدّ کھاݨ نُۄں ہۄر وِکھائُݨ نُۄں ہۄر‘ دی کہاوت دی ترہاں وِدِئک جمات نال سمبّںدھّت لۄک ہن۔ بیرۄذگاری٬ بھرِشٹاچار اتے پْردُۄشݨ سمبّںدھّی کہاݨِییاں وی ساڈی سماجِک وِوستھا دِییاں پرتاں کھۄلہدِییاں ہن۔ تجربا کہاݨی بیرۄذگاری دا مُکھّ کارن ساڈی وِدِئک پْرݨالی نُۄں کہِںدّی ہَے کِئُںکِہ اسِیں دلِیل نال گلّ کہِݨ تے سُݨن نُۄں تِیار ہی نہِیں۔ بھرِشٹاچار سمبّںدھّی ’تِیجی دھِر‘ اتے ’وِئُںت‘ ورگِییاں کہاݨِییاں لِکھِییاں گئیِیاں ہن۔ دھارمِک پکھںڈّاں بارے وی ’دِل ’چ واسا‘, ’شرادھ‘ اتے ’پیٹ دی بھُکھّ‘ کہاݨِییاں وی دھرم دی دُرورتۄں رۄکݨ دی پْریرنا دِںدِّییاں ہن۔

کِسان اںدّۄلن سمبّںدھّی وی کہاݨی لِکھی گئی ہَے۔ آذادی دے 77 سال بائد وی پُلِس دا خَۄپھ لۄکاں دے منا وِچّ برکرار ہَے۔ داج دی پْرتھا وی اجے تکّ سماجِک جاگْرتی دے باوجُۄد ذاری ہَے۔ ’آپݨی تے پرائی‘, ’پچھتاوا‘, ’بۄلی‘ اتے ’دۄشی کَۄݨ’ کہاݨِییاں داج دی لاہݨت دی نِںدِّیا کردِییاں لۄکاں نُۄں اِس سماجِک بِماری نُۄں تِلاںذتلی دیݨ دی پْریرنا کردِییاں ہن۔ ’آشِیرواد‘ اتے ’کلاس ون‘ وِئںگّاتمِک کہاݨِییاں ہن۔ آواجائی دے سادھنا وِچّ وادھا ہۄݨ کرکے اتے ڈرائِوراں دی اݨگہِلی نال دُرگھٹناواں ہُںدِّییاں ہن۔ ’مَۄت اِنسانِیئت دی‘ کہاݨی لۄکاں نُۄں دُرگھٹنا گْرستاں دی پھَۄری مدد دی تاکِید کردی ہَے پْرںتُّۄ لۄک بیپْرواہ ہۄ کے کۄلۄں لںگھّ جاںدے ہن۔ کئی کہاݨِییاں وِچّ کہاݨِیکار نیں بھاشݨ دیݨ دی تکنِیک اپݨائی ہَے۔ کہاݨِیکار تۄں بھوِکھ وِچّ چںگِّییاں کہاݨِییاں دی آس کِیتی جا سکدی ہَے۔

66 پنِّیاں٬ 250 کِیمت والا اِہ مِنّی کہاݨی سںگّْرہِ ساہِتء کلش پبلِیکیشن پٹِیالا نیں پْرکاشت کِیتا ہَے۔

رݨجِیت آذاد کاںجھلا مۄبائیِل:9464697781

***