سُݨِیا تاں اُنہاں بارے بہُت سی٬ پر جدۄں پہِلی واری مَینُۄں مِلݨ آئے تاں س: کِرپال سِںگھّ پنُّۄں بارے جۄ کُجھ مَیں آپݨے من وِچّ چِترِیا ہۄئِیا سی٬ اِہ اُس ڈھاںچے وِچّ پھِٹّ جِہے ناں آئے۔ مَینُۄں تاں اِہ دسِّیا گِیا سی کِہ بڑی وڈّی شکھسِیئت ہَے٬ پر اُہ سادا جِہے٬ جاں آپݨے من دی گلّ کہاں تاں اسلۄں سِدھّ پدھّرے جِہے٬ جاپدے سن۔ گلّاں کرن ویلے کۄئی پڑھے-لِکھِیاں والی وِئُںتبںدّی نہِیں سی کر رہے٬ سگۄں جِویں پِںڈّ دی ستھّ وِچّ بَیٹھ کے جۄ من وِچّ آوے٬ کہِ دیݨ دا سُبھاء ہُںدّا ہَے٬ اَین اۄسے ترہاں کری جا رہے سن۔ کِئُںکِہ مَیں آپ وی سِدھّ پدھّرے سُبھاء والا آدمی ہاں٬ باہلے ناپ-تۄل کے گلّ کرن والِیاں نال سُکھاواں مہِسُۄس نہِیں کر سکدا٬ اِس کر کے اُنہاں نال چھیتی ہی رچ-مِچ گِیا تے اگلی واری سِدھّے گھر آئُݨ لئی بینتی کر دِتّی۔ جدۄں دُۄجی واری اُہ گھر آئے٬ اۄدۄں وی ناں تاں پہِلی واری کِسے دے گھر آئُݨ دا کۄئی سںکّۄچ٬ ناں کِسے گلّ وِچّ کۄئی رسمی کِسم دی ’تھَیںک یُۄ-تھَیںک یُۄ‘ کرن دی آدت٬ ورنا ولَیتِیئے مِتّراں دا پچھّمی سبھِّئتا والا اِہ روائِتِیپُݨا مَینُۄں چِڑا دیںدا ہَے۔ کُجھ سمیں بائد جدۄں مَیں اُنہاں دی دھرم-پتنی بِیبی پتوںتّ کَۄر پنُّۄں نں مِلِیا٬ اۄدۄں ہۄر وی ذِیادا آنںدّ آئِیا تے جۄ نِگھّ دۄواں کۄلۄں مہِسُۄس کِیتا٬ اُس نں دسّ سکݨا میرے لئی اَۄکھا ہَے۔

اِہ گلّ مَینُۄں پتا لگّ چُکّی سی کِہ اُہ کمپِّئۄُٹر دے ساپھٹویئر دے ماملے وِچّ کاپھی گُݨی گِیانی ہن٬ پر جدۄں اُہ میرے گھر کمپِّئۄُٹر اگّے بَیٹھے٬ بِناں میرے کہے تۄں کئی کُجھ اُہدے وِچّ لۄڈھ کری گئے تے نال دی نال کئی گلّاں میرے سِر وِچّ لۄڈھ کر چھڈِّییاں۔ مَیں کمپِّئۄُٹر بارے بہُتا شائِد ہُݨ وی نہِیں جاݨدا٬ پر اۄدۄں تاں اسلۄں کچّ-گھرڑ سی۔ میرا کچّ-گھرڑپُݨا تاں اِس ہدّ تکّ سی کِہ میرے اِکّ ساںجھ والے نیں کمپِّئۄُٹر لَیݨا سی تے مَیں اُس نں نواں لَیݨ تۄں رۄک کے کِسے تۄں چلّدا لَیݨ واستے اِس لئی کہِ دِتّا کِہ ساڈے پِںڈّاں وِچّ کہِںدّے ہُںدّے سن کِہ ٹرَیکٹر وی لَیݨا ہۄوے تاں چلّدا لَیݨا ہی ٹھِیک ہُںدّا ہَے٬ نُکس-نکس دا پتا لگّ جاںدا ہَے۔ کِرپال سِںگھّ پنُّۄں ہُرِیں میرے کۄل جِنّی دیر بَیٹھے٬ اۄنی دیر وِچّ میرا اینا سارا کمّ نال دی نال کر گئے کِہ جے اُہ کِسے ہۄر تۄں کرائُݨا ہُںدّا تاں پَیسے وی چۄکھے لگّݨے سن تے پھِر کرن والے نیں وی سِرپھ کمّ کرنا سی٬ اُس دا گُر نہِیں سی دسّݨا۔ اۄدھر تۄں وِہلے ہۄ کے مَیں تاں اِہ سۄچاں کِہ چاہ ٹھںڈھّی ناں ہۄ جاوے تے اُہ اِکّ پِچھّۄں دُۄجی کمّ دی گلّ چھۄہی جاݨ۔ جدۄں مَیں ذرا ذِیادا ذۄر نال چاہ لئی کِہا تاں گھُٹّ بھر کے کہِݨ لگّے کِہ ’چاہ تاں آپاں سارے رۄذ پِیںدے ہاں٬ آہ جِہڑِییاں کمّ دِییاں گلّاں ہن٬ جے اِنہاں وِچّۄں کۄئی رہِ گئی تاں رہِ ہی جاݨی ہَے۔‘

سماں پا کے اسِیں اِکّ دُۄجے دے نیڑے تۄں نیڑے آئُںدے گئے٬ واہوا نیڑے٬ اتے رِشتیداراں ورگی ساںجھ وی بݨ گئی۔ میرا داماد اُنہاں دا پُتّراں ورگا شاگِرد نِکلِیا۔ اُس کۄلۄں وی مَینُۄں کِرپال سِںگھّ پنُّۄں ہُراں دی شکھسِیئت دے کئی پکھّ پتا لگّے۔ اِہ وی پتا لگّا کِہ اُہ آپݨے پلِّئۄں کھرچ کر کے وی کئی مِتّراں دا ڈںگّ سار دیںدے ہن تے پھِر کدی کِسے نں اِہ گلّ جتائُںدے وی نہِیں۔

کِرپال سِںگھّ پنُّۄں ہُرِیں لیکھک وی بہُت سُلجھے ہۄئے ہن۔ بھارت دی پارلِیمَیںٹ وِچّ اِہ گلّ چِراں تکّ کہی جاںدی رہی ہَے کِہ لال کْرِشن اڈوانی جدۄں بۄلدا ہَے تاں اُس دے بھاشݨ وِچّ وِیاکرݨ دے پکھّ تۄں کَۄما جاں بِںدّی دا نُکس کڈھّݨا اَۄکھا ہُںدّا ہَے۔ ہُݨ اڈوانی بُڈھّا ہۄ گِیا ہَے٬ اُس دے نُکس سَۄ گِݨائے جا سکدے ہن٬ پر جِہڑے لیکھ کِرپال سِںگھّ پنُّۄں ہُراں دے وکھّ-وکھّ تھاںئیِں مَیں پڑھے ہن٬ اُنہاں نں پڑھن ویلے ہر وار میرے اںدّرلا اکھبار دی سمپّادکی ذِمیواری نِبھائُݨ والا بںدّا اِہۄ سۄچی جاںدا رِہا کِہ جے اِس لیکھ نں کِسے پاسے تۄں کُتر کے چھۄٹا کرن دی لۄڑ پَے جاوے٬ کُجھ کٹِّیا نہِیں جاݨا۔ اِہ گُݨ تھۄڑھے جِہے بںدِّیاں وِچّ ہُںدّا ہَے کِہ اُہ آپݨی گلّ وی کہی جاݨ, روانگی وی ایداں دی ہۄوے کِہ پاٹھک نں گُٹّۄں پھڑ کے نال تۄری لِجاݨ اتے لپھذ وی اینے گُںدّویں ورتݨ کِہ کۄئی اِہ کہِݨ دی ہِمّت ناں کر سکے کِہ اَیویں بھرتی ہی بھری پئی ہَے۔ اِہ وی گلّ اُنہاں دی کھاس ویکھی ہَے کِہ جِس دا کۄئی نُکس دِسّ پوے٬ اَیویں دِل-رکھّݨِییاں گلّاں نہِیں کردے٬ لِکھ رہے ہۄݨ جاں آپسی گلّبات چلّدی ہۄوے٬ سِدھّی ’پںجّابی‘ وِچّ کہِ دیݨگے کِہ آہ گلّ تیری گلت ہَے٬ مَیں اِس نال سہِمت نہِیں ہۄ سکدا۔ اِہ گلّ اُہۄ کہِ سکدا ہَے٬ جِہڑا آپ وی اگّۄں کہی گلّ سہِݨ دی شکتی رکھّدا ہۄوے۔

ساڈی پںجّابِییاں دی بدکِسمتی ہَے کِہ جدۄں کدے گُݨی بںدِّیاں نُۄں ٹھِبّی لائُݨ دا مَۄکا مِل جاوے تاں اسِیں اُس مَۄکے آپݨا-پرائِیا وی کدے نہِیں بکھشدے۔ اِہۄ کُجھ کِرپال سِںگھّ پنُّۄں ہُراں نال ہۄئِیا ہَے۔ اُنہاں نیں پںجّابی ماں-بۄلی دی سیوا لئی اِکّ ساپھٹویئر تِیار کِیتا٬ جِہڑا گُرمُکھی دے اِکّ پھَۄںٹ نں دُۄجے وِچّ پلٹݨ دے کمّ وِچّ سہائی ہۄ سکدا سی۔ اِہ پْرۄگرام پںجّابی یُۄنِیورسِٹی دے اِکّ تنکھاہدار کارِںدّے نں دے بَیٹھے۔ چںگّا اِہ ہۄئِیا کِہ اُس نں سی ڈی جاں پھلاپی وگَیرا دیݨ دی تھاں اِںٹرنَیٹّ دا ای-میل والا وسِیلا ورتِیا سی۔ جِویں آم ہُںدّا ہَے٬ یُۄنِیورسِٹِییاں وِچّ بَیٹھے آپݨے آپ نں وِدوان سابت کرن دے شَۄکِین٬ کِردار ولّۄں جِہڑے نِرے لِلِیپُٹ دی نگری دے ناگرِک ہُںدّے ہن٬ جِہڑے ہۄرناں دِییاں کِرتاں چۄری کر کے آپݨا ناںء لِکھ لَیںدے ہن۔ پنُّۄں جی دے ساپھٹویئر نں وی اُس بںدّے نیں آپݨے ناںء نال جۄڑ کے دُنِییا بھر وِچّ ویچِیا تے جیباں بھر لئیِیاں۔ جدۄں اُس نیں اِکّ سَیمِینار وِچّ اِس دی پیشکاری کرنی سی٬ پنُّۄں ہُرِیں بِناں کِسے نں دسِّیاں یُۄنِیورسِٹی وِچّ آݨ پُجّے۔ گھابر گئے اُس بںدّے نیں اِکّدم ’پیٹ وِچّ گڑبڑ‘ دا بہانا لا کے آپݨے سہائِک نں آپݨا پیپر پھڑائِیا تے آپ پِچھلے درواذِئۄں کھِسک گِیا۔ سہائِک ولّۄں پیپر پڑھے جاݨ مگرۄں پنُّۄں ہُراں نیں جدۄں اِس دی ہکِیکت دا کھُلاسا کِیتا تاں اُہ سہائِک اِہ کہِ کے چُپّ ہۄ گِیا کِہ مَیں تاں پیپر پڑھن والا ہاں٬ مَینُۄں اِس دا کُجھ پتا نہِیں٬ لِکھݨ والا جاݨے تے تُسِیں جاݨدے رہۄ۔ کمال دی گلّ ہَے کِہ پںجّابی بۄلی دی سیوا لئی بݨی ہۄئی اُس یُۄنِیورسِٹی وِچّ پںجّابی بۄلی دے اِکّ ایڈے وڈّے سیوادار نال ایڈا وڈّا دھکّا ہۄ گِیا٬ اکھباراں وِچّ تاں رَۄلا وی بتھیرا پَیںدا رِہا٬ پر یُۄنِیورسِٹی وِچّ بۄرِییاں بھر کے تنکھاہاں لَیݨ والے ادھِکارِییاں نُۄں کۄئی پھرک ہی نہِیں پِیا۔

جدۄں اِہ ماملا اگّے ودھِیا٬ اِکّ پڑاء اُتّے کِرپال سِںگھّ پنُّۄں ہُراں نں اُس یُۄنِیورسِٹی دے اِکّ وائیِس چاںسلر تۄں مَیں وی وکت لَے کے دِتّا۔ وائیِس چاںسلر نیں کِہا کِہ دُۄجا بںدّا آپݨا پکھّ ٹھِیک آکھدا ہَے۔ مَیں دسِّیا کِہ اِس ماملے وِچّ سائیِبر کرائیِم براںچ تۄں پڑتال کروا لوۄ٬ سارا کُجھ نِکھّر کے ساہمݨے آ جاویگا٬ تے جے کِرپال سِںگھّ پنُّۄں ہُرِیں دۄشی نِکلے تاں اِنہاں دے کھِلاپھ گواہ مَیں بݨاںگا۔ اِس دے بائد اینا تاں ہۄئِیا کِہ پنُّۄں ہُراں نں آپݨی گلّ دسّ سکݨ دا مُناسب مَۄکا دے دِتّا گِیا٬ پر گڈّی جِہڑے چِکّڑ وِچّ پہِلاں پھسی کھڑۄتی سی٬ اۄتھے ہی پھسی رہی۔

کِرپال سِںگھّ پنُّۄں سِرپھ ساپھٹویئر دے ماہر ہی نہِیں٬ اِکّ پںجّابی لیکھک ہی نہِیں٬ نِجّی جِیون وِچّ اِکّ کھُد-دار اِنسان وی ہن۔ اُنہاں دی اِسے کھُد-داری نیں اُنہاں نں اُس آپے بݨے ہۄئے وِدوان وِرُدھّ مُکدّمیباذی دے راہے نہِیں پَیݨ دِتّا۔ پُچھّݨ اُتّے اِہ آکھ چھڈِّیا کِہ ’بیشرم بںدّے نں آپے کِسے دِن ذمِیر لاہنتاں پائۄُگی٬ اِہۄ جِہے چکّر وِچّ پَے کے مَیں کچہِرِییاں دے بَیںچاں اُتّے جا کے بَیٹھا تاں لۄکاں نں جاپیگا کِہ کِرپال سِںگھّ پنُّۄں ہرجانے دے چار چھِلّڑ لَیݨ نں بھجّا پھِردا ہَے۔ ساری اُمر پَیسے پِچھّے بھجّا نہِیں٬ ہُݨ وی اِہ گلّ آکھݨ دا مَۄکا کِسے نں کاہنُۄں دیݨا ہَے۔‘

اِہۄ جِہے اِنسان نال نیڑ دا جِنّا ودھّ تۄں ودھّ ماݨ کۄئی مہِسُۄس کر سکدا ہَے٬ اۄنا کُ ماݨ کرن دا ہکّ میرا وی ہَے۔ میری کامنا ہَے کِہ اُہ تے اُنہاں دی جِیون-ساتھݨ اِکّ لمّی تے سُکھاوِیں ذِںدّگی جِئۄُݨ۔ اِہ کہِݨ پِچھّے اِکّ میری ہۄر سِکّ وی ہَے۔ پنُّۄں ہُرِیں بُڈھاپے دا اسر کبُۄلݨ والے نہِیں ہن٬ اِس لئی جِنّا ودھّ لمّا جِئۄُݨگے٬ پںجّابِیئت دی ہۄر ودھّ تۄں ودھّ سیوا کردے رہِݨگے۔