تُسِیں الادِین دے چِراگ دی کہاݨی ذرُۄر سُݨی ہۄویگی۔ اِسے ترہاں الفلَیلا اتے الِیبابا چالی چۄر بارے وی جاݨِیا ہۄویگا۔ اِنہاں کہاݨِییاں دی سِرجݨا اِراک دی راجدھانی بگداد وِکھے ہۄئی۔ بگداد نُۄں دُنِییاں دے اُنہاں کُجھ کیںدراں وِچّۄں جاݨِیا جاںدا ہَے٬ جِتھّے سبھِّیاچار وِکسِت ہۄئِیا۔ بگداد نُۄں گِیان دا مہان کیںدر منِّیا جاںدا سی٬ اِسے کرکے گُرُۄ نانک ساہِب وی اِتھّے گئے سن۔ اِنہاں کہاݨِییاں وِچّ منُکھّی سِیاݨپ جھلک ماردی ہَے۔ اِہ سِدھّ کرن دا یتن کِیتا گِیا ہَے کِہ منُکھّ نُۄں کُدرت نیں اسِیمت سِیاݨپ دی بکھشِش کِیتی ہَے جِسدی ورتۄں کرکے اُہ وڈّی پْراپتی کر سکدا ہَے۔ جیکر منُکھّی دِماگ دی شکتی دا اںکّڑا 100 منّ لِیا جاوے تاں آم آدمی مساں 20% تۄں وی گھٹّ اِس شکتی دی ورتۄں کردا ہَے۔ ساڈے دیش وِچّ اِس نُۄں 16 کلاں آکھِیا جاںدا ہَے۔ اِہ وی منِّیا جاںدا ہَے کِہ سۄلاں کلاں کیول پْرماتما کۄل ہی ہن۔ اِہ شکتی رُۄپی چِراگ سارِیاں کۄل ہَے۔ اسِیں اِس چِراگ تۄں جۄ چاہُںدّے ہاں اُہ ہی پْراپت ہۄ جاںدا ہَے۔ مِسال دے تَۄر ’تے جدۄں اسِیں سۄچدے ہاں٬ بہُت تھکّ گئے ہاں٬ ہُݨ سَۄ جاݨا چاہِیدا ہَے٬ نِیںد آئُݨی شُرُۄ ہۄ جاویگی۔ تُسِیں کۄئی پْرۄگرام دیکھدے ہۄ تاں جیکر تُہانُۄں پسںدّ ہۄویگا تاں تُسِیں بِلکُل اکیواں جاں سُستی مہِسُۄس نہِیں کرۄگے۔ جیکر تُسِیں دْرِڑھ اِرادا بݨ لِیا ہَے کِہ مَیں سارا کمّ کھتم کرکے ہی سَۄواںگا تاں نِیںد تُہاڈے نیڑے نہِیں ڈھُکّیگی۔ تُسِیں سویرے سَیر کرکے تھکّ کے کِسے بَیںچ اُتّے آرام کرن لئی بَیٹھے ہۄ اچانک تُہانُۄں اُتھّے تُہاڈے ول آئُںدے اِکّ سپّ نذر آ گِیا تاں تُسِیں اِہ آکھ٬ چلۄ بھجّۄ٬ بھجّݨا شُرُۄ کر دِںدّے ہۄ۔ تُسِیں تاں تھکّے ہۄئے سی پھِر اِنی شکتی کِتھّۄں آ گئی۔ اِہ شکتی تُہاڈے غُلام جِنّ نیں دِتّی ہَے۔ جِہڑے لۄک چھیتی ہی ڈھیری ڈھاہ بَیٹھدے ہن٬ اُہ آپݨی شکتی دی گلت ورتۄں کردے ہن۔ جدۄں تُسِیں اِہ آکھدے ہۄ٬ چلۄ چھڈّۄ٬ اِہ میرے وسّ دا کمّ نہِیں٬ تاں تُہاڈا جِنّ ہُکم منّدے ہۄئے تُہانُۄں نِڈھال کر دِںدّا ہَے۔ اِس شکتی دا چمتکار اُہ وِئکتی ہی دیکھدے ہن٬ جِنہاں دے اِرادے دْرِڑھ ہُںدّے ہن اتے ہمیشا چڑھدی کلا وِچّ رہِںدّے ہن۔

آپݨے اںدّر دی شکتی تۄں بہُت وار اسِیں اݨجاݨ ہُںدّے ہاں پر کئی وار ساڈے ماپے جاں ادھِیاپک اِس تۄں جاݨُۄ کروا کے سفلتا دے راہے تۄر دِںدّے ہن۔ میرے اِکّ جاݨُۄ دے بیٹے دے اِمتِہان وِچّ 60% اںکّ آئے۔ پِتا نیں اُس نُۄں جھِڑک دی تھاں اُسدی پْرشںسّا کِیتی تے آکھِیا شاباش بہُت ودھِییا٬ اِسے ترہاں تھۄڑھی ہۄر مِہنت کر تیرے 80% نمبّر آ جاݨے ہن٬ پھِر آپݨی مرذی دے کِسے وی کالِج وِچّ داکھلا ہۄ جاویگا۔ سچّمُچّ اُہ اگلی وار 80% اںکّ لَے گِیا تے آپݨی مرذی دے کالِج اتے وِشے وِچّ داکھل ہۄ گِیا۔ اُسدا اِکّ مِتّر سی جِہڑا ہمیشا اُس تۄں اگّے رہِںدّا سی٬ اُسدے 65% اںکّ آئے سن۔ اُسدے پِتا نیں اںکّ دیکھ کے جھِڑکݨا شُرُۄ کر دِتّا٬ “اسِیں تیرے اُتّے اِنے پَیسے کھرچ کِیتے تے تُۄں کیول 65% نمبّر لَے کے آئِیا۔ پڑھائی تیرے بسّ دی نہِیں٬ اِہ تَیتھۄں نہِیں ہۄݨی٬ اسِیں تاں پَیسے برباد کر رہے ہاں۔” اُس بچّے دے من اُتّے اجِہا اسر ہۄئِیا کِہ اگلی وار اُہ تِیجے درجے وِچّ پاس ہۄئِیا۔

مَیں آپݨے اِکّ ادھِیاپک دی کہاݨی تُہاڈے نال ساںجھی کرنی چاہُںدّا ہاں۔ اُدۄں بہُت گھٹّ سکُۄل ہُںدّے سن۔ سکُۄل وی سرکاری ہی ہن۔ میرے ادھِیاپک نُۄں لاگلے پِںڈّ پڑھن جاݨا پَیںدا سی۔ پںجّوِیں تک ٹھِیک رِہا جدۄں ہائی سکُۄل وِچّ گِیا تاں بُری سںگّت وِچّ پَے گِیا۔ کئی وار سکُۄل پہُںچّدا ہی نہِیں سی۔ راہ وِچّ ہی کھیلدے رہِݨا٬ سکُۄل دا کمّ کرنا ہی نہِیں۔ اُدۄں ادھِیاپکاں کۄل سۄٹی ہُںدّی سی۔ جِہڑا کمّ ناں کر کے آوے تاں ہتھّاں اُتّے ذۄر نال سۄٹی ماردے سن۔ اُہ سۄٹِییاں کھاݨ دا اِنا آدی ہۄ گِیا کِہ جدۄں وی ماسٹر نیں کھڑھا کرکے کمّ بارے پُچھّݨا تاں اُس سۄٹی کھاݨ لئی ہتھّ اگّے کر دیݨے۔ اُہ ستّوِیں وِچّۄں پھیل ہۄ گِیا تے اُسنے آپݨے باپُۄ نُۄں آکھِیا٬ مَیں ہۄر نہِیں پڑھنا٬ تُہاڈے نال کھیتی کراںگا۔ باپُۄ آپ انپڑھ سی٬ اُنہاں دا اِکّۄ اِکّ پُتّر سی تے اُہ چاہُںدّے سن کِہ گھٹّۄ گھٹّ اٹھّ جماتاں تاں پاس کر لوے۔ اُدۄں اٹھّوِیں پاس نُۄں وڈّا سمجھِیا جاںدا سی۔ تُسِیں اِہ لۄک کہاݨی تاں ذرُۄر سُݨی ہۄویگی٬ “اُس نال کی بۄلݨا جِس مِڈل پاس ناں کِیتا۔” باپُۄ دے ذۄر دیݨ اُتّے اُہ سکُۄل جاݨ لئی راذی ہۄ گِیا پر شرت رکھّ دِتّی٬ مَیں اُس سکُۄل وِچّ نہِیں جاواںگا۔ کُدرتی اُنہاں دے پِںڈّ دے لاگے اِکّ ہۄر مِڈل سکُۄل سی۔ اُس نُۄں اُتھّے داکھل کروا دِتّا۔

اُدۄں سکُۄلاں وِچّ اُردُۄ اتے پھارسی پڑھائی جاںدی سی۔ پھارسی دے ادھِیاپک نیں سبک پڑھائِیا تے اگلے دِن یاد کرکے آئُݨ نُۄں آکھِیا۔ ساڈے اِہ ادھِیاپک سرِیرک تَۄر اُتّے درشنی سن۔ دُۄجے دِن مَۄلوی ساہِب نیں اُس نُۄں آکھِیا چلّ بئی سبک سُݨا۔ اِسنے دۄویں ہتھّ اگّے کردے ہۄئِیاں اُتّر دِتّا جی٬ “آئُںدا نہِیں۔” ادھِیاپک نیں سۄٹی مارن دی تھاں آکھِیا٬ “گلّ سُݨ, ساری جمات وِچّۄں تُۄں سبھ تۄں اُچّا اتے تکڑا مُںڈّا ہَیں٬ تیرے لئی اِہ سبک یاد کرنا کی مُشکِل ہَے؟ چلّ بَیٹھ٬ کلّہ نُۄں یاد کر کے آوِیں۔” تے ادھِیاپک نیں اگلا سبک پڑھا دِتّا۔ ادھِیاپک دے اِنہاں شبداں نیں اںدّر بَیٹھے جِنّ نُۄں سُچیت کر دِتّا۔ گھر جا کے رٹا مارِیا اتے سبک یاد کر لِیا۔ دُۄجے دِن ادھِیاپک نیں اُس نُۄں سبک سُݨائُݨ لئی آکھِیا تے ساڈے نائِک نیں پھٹافٹ سارا سبک سُݨا دِتّا۔ ادھِیاپک نیں اِہ نہِیں آکھِیا کِہ کلّہ والا سبک یاد کرنا سی سگۄں آکھݨ لگّے٬ “شاباش٬ جیکر اِسے ترہاں مِہنت کریںگا تاں تَینُۄں اٹھّوِیں وِچّۄں وذِیفا مِل جاویگا۔” تے سچّمُچّ اُس نُۄں اٹھّوِیں وِچّۄں وذِیپھا مِل گِیا۔ اُہ دیش اتے وِدیش وِچّ بہُت اُچّے اہُدِیاں ’تے رہے۔ اُنہاں دا شُمار دیش وِچّ ہی نہِیں سگۄں سںسّار دے چۄٹی دے کھیتی ارتھشاسترِییاں وِچّ کِیتا جاںدا ہَے۔

تُسِیں اَیڈِیسن دا نام تاں سُݨِیا ہی ہۄویگا٬ جِسنے بلب بݨا کے ہنیرے وِچّ رَۄشنی کِیتی۔ اُسنے سبھ تۄں ودھّ وِگِیانک کھۄجاں کِیتِییاں ہن۔ اِہ اُسدے دْرِڑھ اِرادے اتے سپھلتا دے یکِین کارن ہی ہۄ سکِیا ہَے۔ آکھِیا جاںدا ہَے کِہ بلب بݨائُݨ سمیں اُہ کۄئی اِکّ ہذار وار پھیل ہۄئِیا پر اُسنے اِس نُۄں سفلتا ول پُٹِیا اِکّ ہۄر کدم آکھِیا۔ اِنہاں پْراپتِییاں لئی اُسدی ماں دی اہِم بھُۄمِکا سی۔ اِکّ دِن جدۄں سکُۄل تۄں چھُٹّی ہۄئی تاں اُسدی ٹِیچر نیں اِکّ چِٹھّی دِتّی کِہ آپݨی ماں نُۄں دے دیوِیں۔ ماں نیں جدۄں چِٹھّی پڑھی تاں پہِلاں اُہ کُجھ گھبرا گئی پر چھیتی سمبھّل گئی۔ چِٹھّی وِچّ لِکھِیا سی کِہ تُہاڈا بچّا مںدّبُدھّی ہَے۔ اِہ ساڈے سکُۄل وِچّ پڑھن دے کابل نہِیں ہَے۔ اَیڈِیسن نیں جدۄں پُچھِّیا کِہ چِٹھّی وِچّ کی لِکھِیا ہَے تاں ماں آکھݨ لگّی٬ “تُہاڈا بچّا آم بچِّیاں نالۄں ودھّ ہُشِیار ہَے٬ اِتھّے کلاس وِچّ تاں اُسدا سماں برباد ہی ہۄویگا٬ اُس نُۄں گھر آپݨے آپ پڑھن دِتّا جاوے۔” ماں دے اِنہاں بۄلاں نیں بچّے اںدّر سُتّے پئے جِنّ نُۄں جگا دِتّا تے بچّے نیں پُۄری لگن نال پڑھائی شُرُۄ کر دِتّی اتے دُنِییاں دا سبھ تۄں پْرسِدھّ وِگِیانی بݨِیا۔

کُجھ اجِہے وی ہُںدّے ہن٬ جِنہاں نُۄں آپݨی تاکت اُتّے بھرۄسا نہِیں ہُںدّا جاں اُہ اݨجاݨ ہُںدّے ہن۔ اُہ ہمیشا شِکائِت کردے ہن تے دُۄجِیاں دی سفلتا دیکھ کے جھُۄردے ہن۔ اُنہاں دے اںدّرلا جِنّ اِنہاں کھاہِشاں نُۄں پُۄرِییاں کرن وِچّ سہائِتا کردا ہَے تے اُہ ساری ذِںدّگی دُکھی ہی رہِںدّے ہن۔

جیکر تُہانُۄں آپݨے آپ اُتّے بھرۄسا ہۄوے اتے دْرِڑھ اِرادا ہۄوے تاں وڈّی تۄں وڈّی جںگّ وی جِتّی جا سکدی ہَے۔ تُسِیں پۄرس اتے سِکںدّر دی کہاݨی ذرُۄر پڑھی ہۄویگی۔ اُس انُسار سِکںدّر نُۄں مہان اتے پۄرس نُۄں ہارِیا ہۄئِیا دسِّیا گِیا ہَے۔ سِکںدّر نیں پۄرس اُتّے ہملا کِیتا٬ کُجھ بُکّل دے سپّ سِکںدّر نال جا رلے اتے پۄرس پھڑِیا گِیا۔ سِکںدّر نیں جدۄں پۄرس نُۄں پُچھِّیا٬ دسّ تیرے نال کی سلُۄک کِیتا جاوے تاں اُس سِر اُچّا کر کے آکھِیا کِہ میرے نال اُہ ہی سلُۄک کرۄ جۄ اِکّ بادشاہ دُۄجے بادشاہ نال کردا ہَے۔ اِہ سُݨ سِکںدّر نُۄں گُسّا آ گِیا تے پۄرس نُۄں کَید کر لِیا۔ پۄرس نُۄں بھرۄسا سی کِہ اُسدے وفادار ساتھی ذرُۄر کَید وِچّۄں کڈھّ لَیݨگے۔ اِںجھ ہی ہۄئِیا۔ اُسدے وفاداراں نیں آپݨِییاں جاناں دی پْرواہ ناں کردے ہۄئے رات دے ہنیرے وِچّ پۄرس نُۄں کَید وِچّۄں کڈھّ لِیا۔ پۄرس نیں مُڑ آپݨی پھَۄج اِکٹھّی کِیتی اتے سِکںدّر دی پھَۄج اُتّے گۄرِیلے ہملے شُرُۄ کر دِتّے۔ سِکںدّر دے سِپاہی جدۄں بِیاس درِیا نُۄں پار کرن دا یتن کردے تاں اُنہاں نُۄں ڈۄب دِتّا جاںدا۔ برسات شُرُۄ ہۄ گئی۔ پۄرس دی پھَۄج اتے مچھّراں نیں سِکںدّر دے پھَۄجِییاں نُۄں اِنا پریشان کر دِتّا کِہ اُنہاں نیں واپس جاݨ دا پھَیسلا کر لِیا۔ سِکںدّر نیں بہُت سمجھائِیا پر پھَۄج اگّے ناں ودھی تے واپس مُڑ پئی۔ ساری دُنِییاں نُۄں فتِہ کرن لئی تُرے سِکںدّر تۄں اِہ نمۄشی جھلّی ناں گئی تے راہ وِچّ ہی ربّ نُۄں پِیارا ہۄ گِیا۔

مہاراجا رݨجِیت سِںگھّ کیول 12 سال دا سی جدۄں اُہ آپݨی مِسل دا سردار بݨِیا۔ اِہ مِسل سبھ تۄں چھۄٹی سی۔ ابدالی دے پۄترے نیں سۄچِیا کِہ ہُݨ مُڑ ہِںدّۄستان نُۄں لُٹّݨ دا سُنہِری مَۄکا ہَے٬ اِہ اِکّ اکھّ والا 12 سال دا لڑکا میرا کی مُکابلا کریگا۔ رݨجِیت سِںگھّ نُۄں آپݨے آپ ’تے بھرۄسا سی۔ چڑھدی کلا والے لِیڈر دی اگوائی وِچّ ہی پھَۄجاں جِتّدِییاں ہن۔ ابدالی دے پۄترے نُۄں اجِہی ہار ہۄئی کِہ مُڑ اِس پاسِئۄں بھارت اُتّے کِسے دا وی ہملا کرن دا ہَۄسلا نہِیں پِیا۔

کُجھ سال پہِلاں آئی اے اَیسّ وِچّ پہِلے نمبّر اُتّے کیرلا دی اِکّ کُڑی آئی سی۔ آپݨی کہاݨی سݨائُںدِیاں اُسنے دسِّیا کِہ مَیں بَیںک وِچّ نَۄکری کردی سی تے میری اِچھّا آئی اے اَیسّ اپھسر بݨن دی سی۔ تِیاری کرکے اِمتِہان دِتّا پر پھیل ہۄ گئی۔ دُۄجے سال پھِر اِمتِہان دِتّا پر اِںٹروِئۄُ وِچّ رہِ گئی تے مَیں مُڑ کۄشِش ناں کرن دا پھَیسلا کر لِیا۔ اِکّ دِن مَیں دپھتر تۄں گھر آکے باہر بَیٹھی چاہ پی رہی سی کِہ مَیتھۄں کھںڈّ دے کُجھ کِݨکے ہیٹھاں ڈِگ پئے۔ اُتھّے اِکّ کِیڑی آئی۔ اُس کھںڈّ دا اِکّ کِݨکا چُکِّیا تے تُر پئی۔ تھۄڑھی دُۄر جاݨ ’تے کِݨکا ہیٹھاں ڈِگِیا پر کِیڑی نیں مُڑ چُکِّیا۔ کِݨکا کئی وار ہیٹھاں ڈِگِیا پر کِیڑی نیں ہِمّت نہِیں ہاری٬ آکھر آپݨی کھُڈّ وِچّ لَے گئی۔ میرے اںدّرۄں آواذ آئی٬ “مَیں اَیویں ہَۄسلا چھڈّ بَیٹھی ہاں٬ اِکّ وار ہۄر کۄشِش کراںگی۔ مَیں پُۄری لگن اتے دْرِڑھ اِرادے نال تِیاری کِیتی تے نتِیجا تُہاڈے ساہمݨے ہَے۔”

ساڈے سبھناں کۄل الادِین والا چِراگ ہَے۔ اِسدے جِنّ تۄں جۄ اسِیں مںگّدے ہاں٬ اُہ اُہِیئۄ سانُۄں دیݨ دا یتن کردا ہَے۔ جے اسِیں آپݨی اسِیم شکتی اُتّے بھرۄسا رکھّکے دْرِڑھ اِرادے نال یتن کرِیئے٬ مںذِّل ہمیشا پْراپت ہُںدّی ہَے۔