پںجّابِییاں بارے اِہ پْرسِدھّ ہَے کِہ اِہ مِہنتی لۄک ہن۔ کِرت کردے ہن٬ اُس نُۄں وںڈّ کے چھکّدے اتے پْرماتما دا شُکر کردے ہن۔ دھرم کۄئی وی ہۄوے٬ سارے پںجّابی بابا نانک دے ہُکماں انُسار آپݨے جِیون نُۄں سیدھ دِںدّے ہن۔ پر پِچھلے کُجھ سمیں تۄں اِہ ویکھِیا جا رِہا ہَے کِہ پںجّابی آپݨے اِنہاں گُݨاں تۄں دُۄر ہۄ رہے ہن۔ اِس وِچّ کۄئی شکّ نہِیں کِہ پںجّاب دی بہُگِݨتی کھیتی نال سمبّںدھِّت ہَے اتے کھیتی وِچّ سُکْرِت ہی ہُںدّی ہَے۔ پر کُجھ پںجّابی اجِہے وی ہن جِنہاں وِچّ بھْرِشٹاچار٬ رِشوتکھۄری٬ مِلاوٹ٬ ہَیںکڑ آدِ بُرائیِیاں دا وادھا ہۄ رِہا ہَے۔ سماج وِچّۄں اِمانداری دے نالۄ نال ہمدردی وی کھتم ہۄ رہی ہَے۔ اسِیں وِکھاوے لئی کھُلّہ کے کھرچ کرن لگّ جاںدے ہاں پر لۄڑوںدّاں دی سہائِتا کرن تۄں کنِّیں کترائُݨ لگّ پئے ہاں۔ کۄئی سماں سی جدۄں کِسے اُتّے وی کۄئی مُسِیبت آئُںدی سی تاں سارا بھائیِچارا اُس دی سہائِتا لئی نال کھڑھا ہُںدّا سی۔ جِس کۄل وسِیلے ہُںدّے سن اُہ لۄڑوںدّاں دی سبھ تۄں ودھّ سہائِتا کردا سی۔ ہُݨ اِسدے اُلٹ ہۄ رِہا ہَے۔ جِویں جِویں کِسے کۄل وسِیلے ودھدے ہن اُہ نڑھِنویں دے چکّر وِچّ پَے لۄڑوںدّاں دی سہائِتا کرن تۄں کنِّیں کترائُݨ لگّ پَیںدا ہَے۔ اُس وِچّۄں ہمدردی شبد منفی ہۄݨ لگدا ہَے۔ شائِد اِسے کرکے پںجّاب وِچّ گرِیب لۄک خُدکُشی کرن لئی ودھیرے مجبُۄر ہۄ رہے ہن۔ گرِیب دی باںہ پھڑن والِیاں دی گِݨتی گھٹ رہی ہَے۔ ہُشِیار پر گرِیب بچّے پڑھائی تۄں دُۄر ہۄݨ لئی مجبُۄر ہۄ رہے ہن۔

اںگّریذی وِچّ دۄ شبد ہن Sympathy اتے Empthy.

ہمدردی بارے تاں پںجّابی جاݨدے ہن بھاویں کِہ بہُگِݨتی اِس بھاونا تۄں وی دُۄر ہۄ رہی ہَے۔ سڑک وِچّ ہۄئے ہادسے لئی مدد کرن نُۄں سائیِکل سوار تاں ذرُۄر کھڑھا ہۄ جاویگا پر کار والا کۄئی گھٹّ ودھّ ہی بْریک ماردا ہَے۔ اِہ چِںتّا دا وِشا ہَے۔ کِئُںکِہ اِس نال بھائیِچارے دی بھاونا نُۄں ٹھیس پُجّدی ہَے اتے رِشتِیاں دا نِگھّ گھٹّ ہۄݨ لگدا ہَے۔ جِتھّۄں تک Empthy شبد دا سمبّںدھّ ہَے پجابِییاں وِچّ اِسدی گھاٹ رڑکدی ہَے۔ اسل وِچّ پںجّابی شبد کۄش وِچّ اِس لئی کۄئی دُۄجا شبد نہِیں ہَے۔ سارِیاں اِسدا انُواد وی ہمدردی ہی کِیتا ہَے۔ اِس شبد دا انُواد کردِیاں اہِساس جاں مہِسُۄستا بارے وِچار کِیتا جا سکدا ہَے۔ اِسدا بھاو ہَے کِہ جدۄں اسِیں کۄئی کرم کردے ہاں تاں اُدۄں اِہ مہِسُۄس کرنا کِہ جیکر کۄئی میرے نال اجِہا کرے تاں مَینُۄں کِویں مہِسُۄس ہۄویگا۔ پںجّابی اِس گُݨ تۄں بِلکُل ہی دُۄر ہۄ رہے ہن۔ اسِیں کیول آپݨے بارے ہی سۄچدے ہاں۔ لئیِن وِچّ کھڑھے ہۄ کے آپݨی واری دی اُڈِیک ناں کرنی٬ اگّے لںگھّݨ لئی دھکّے مارنے٬ پَیسے کمائُݨ لئی رِشوت مںگّݨی٬ مِلاوٹ کرنی٬ دُۄجِیاں دا ہکّ مارنا آم جِہا بݨدا جا رِہا ہَے۔ اجِہا کردے سمیں اسِیں گُرُۄ نانک ساہِب دے تِنّاں ہی اُپدیشاں نُۄں بھُلّ جاںدے ہن۔ کِرت اُہ ہُںدّی ہَے جۄ اِمانداری نال کِیتی جاوے۔ وںڈّ چھکݨ والا٬ ہیرا-پھیری٬ مِلاوٹ٬ بیئیِمانی آدِ نہِیں کردا۔ جِہڑا اجِہے کرم کردا ہَے٬ اُہ نام نہِیں جپ سکدا۔ جیکر کۄئی جپدا ہَے تاں وِکھاوا کردا ہَے۔ نام جپݨ والا ہمیشا رہِم دِل سچّا تے سُچّا جِیون جِیئُݨ دا یتن کردا ہَے۔ پںجّاب کدے دیش دا سبھ تۄں ودھّ وِکست سُۄبا منِّیا جاںدا سی۔ بھارت وِچّۄں ہی نہِیں سگۄں سارے سںسّار وِچّۄں سماجِک وِگِیانی اِس چمتکار دا ادھِئَن کرن آئُںدے سن۔ اُہ کئی کئی مہِینے آم گھراں وِچّ رہِ کے پںجّابی گُݨاں دی گھۄکھ کردے سن۔ پںجّابِییاں 1947 وِچّ ہۄئی بربادی اتے اُجاڑے وِچّۄں سبھ کُجھ گُیا کے مِہنت کرکے آپݨے آپ نُۄں پَیراں اُتّے ہی کھڑھا نہِیں کِیتا سگۄں اگاںہ ودھݨ لئی اِکّ دُۄجے نال سکاراتمک مُکابلا وی کِیتا۔ پر ہُݨ اِہ گُݨ وِسارے جا رہے ہن۔ پںجّابی کِرت تۄں دُۄر ہۄ رہے ہن۔ نوِیں پِیڑھی تاں کھیتاں اتے رسۄئی گھراں تۄں دُۄر ہۄ رہی ہَے اتے دُۄجے سُۄبِیاں تۄں آئے کامِیاں اُتّے نِربھر ہۄ رہے ہن۔ جِہڑے کدے پںجّابِییاں دے گُݨ سن ہُݨ باہرۄں آئے کامے پںجّاب وِچّ رہِ کے پںجّابِییاں تۄں اِہ اِہ گُݨ سِکھّ کے اِنہاں انُسار کارج کر رہے ہن۔ ہُݨ اُنہاں دا سارا ٹبّر چںگّے بھوِکھّ لئی دِن رات مِہنت کرن لگّ پِیا ہَے۔ پںجّاب وِچّ دھارمِک ستھاناں اتے دھرم دے پْرچارکاں وِچّ بڑی تیذی نال وادھا ہۄئِیا ہَے پر اُنہاں نیں پںجّابِییاں دے گُݨاں نُۄں پْرپکّ کرن اتے اِس وِچّ ہۄر وادھا کرن دے یتناں دی تھاں اُنہاں نُۄں کرم کاںڈا وِچّ اُلجھائِیا ہَے۔ کِرت کرن اتے وںڈّ چھکݨ دا پاٹھ پڑھائُݨ دی تھاں سُکھّاں سُکھّݨ نال پْراپتِییاں دے راہے پائِیا ہَے۔

جدۄں کِسے منُکھّ وِچّۄں اہِساستا دی گھاٹ آ جاوے تاں اُہ کیول آپݨے بارے ہی سۄچدا ہَے٬ دُۄجے دے درد نُۄں سمجھݨا اُہ بیوکُۄپھی منّدا ہَے۔ اِس نال ہر پاسے آپادھاپی وِچّ وادھا ہُںدّا ہَے۔ سماجِک بُرائیِیاں سِر چُکّݨ لگّدِییاں ہن اتے رِشتِیاں وِچّ کمذۄری آئُںدی ہَے۔ نِتّ آپݨِیاں ہتھّۄں آپݨِیاں دے کتل دِییاں وارداتاں سُݨن نُۄں مِلݨ لگّ پئیِیاں ہن۔ لۄکائی نُۄں سِدھّے راہ پائُݨ والا کۄئی نہِیں ہَے۔ ساڈے آگُۄ کیول آپݨے بارے ہی سۄچدے ہن۔ آپݨی بھلائی لئی اُہ لۄکائی نُۄں کُراہے پا رہے ہن۔ اِس وِچّ کیول راجنِیتک آگُۄ ہی نہِیں سگۄں دھارمِک آگُۄ اتے سماج سُدھارک وی شامِل ہن۔

جِہڑا سماج اتے ماہَۄل ڈھائی سدِییاں دے پْرچار٬ بیئںتّ کُربانِییاں دے کے سِرجِیا سی اُس نُۄں سمبھّالݨا بہُت ذرُۄری ہَے۔ ساڈے آگُۄیاں نُۄں مائِیا جال وِچّۄں نِکل کے وِگڑ رہے سماج نُۄں سمبھّالݨ دی لۄڑ ہَے۔ سُکھ سہُۄلتاں اتے مائِیا نال نہِیں جاݨی٬ سگۄں کھالی ہتھّے ہی جاݨا پَیںدا ہَے۔ پِچھّے کیول گُݨاں دی ہی چرچا ہُںدّی ہَے٬ جیکر اگّے کۄئی کچہِری ہَے وی٬ اُتھّے وی اِنہاں گُݨاں دی ہی کدر پَیںدی ہَے۔ رںگّلا پںجّاب بݨائُݨ لئی گُرُۄ نانک ساہِب دے اُپدیش نُۄں اپݨائُݨ دی لۄڑ ہَے۔ ہمدردی اتے اہِساستا نُۄں آپݨے جِیون دا اںگّ بݨائیِئے۔ اجِہا اُدۄں ہی ہۄ سکدا ہَے جیکر کِرت کِیتی جاوے٬ لۄڑوںدّاں دی سہائِتا کِیتی جاوے اتے کادر اتے کُدرت نُۄں ہمیشا آپݨے اںگّ سںگّ سمجھِیا جاوے۔

دُۄجے دے دُکھّ درد نُۄں سمجھݨا ہی اِنسانِیئت ہَے۔ اِسے گُݨ نال ہی بھائیِچارا مذبُۄت اتے مِسالی بݨدا ہَے۔ جیکر وِکست دیشاں ول جھاتی مارِیئے اُتھّۄں دے رہِݨ والے رۄذانا جِیون وِچّ دۄ شبد Sorry اتے Thanks دی سبھ تۄں ودھّ ورتۄں کردے ہن۔ ویسے تاں اُہ کِسے دا نُکسان کرن جاں تکلِیپھ پہُںچّائُݨ تۄں گُریذ کردے ہن پر جیکر گلتی نال اجِہا ہۄ جاوے تاں جھٹّ مُیاپھی مںگّ لَیںدے ہن۔ دُۄجے ولّۄں کِیتی مامُۄلی سہائِتا لئی وی جھٹ دھنّواد کردے ہن۔ ہمیشا ہی مُسکرا کے گلّ کردے ہن اتے چِہرے اُتّے مُسکراہٹ رہِںدّی ہَے۔ مُسکراہٹ اتے باݨی دے گُݨ کیول اِنسان نُۄں ہی بکھشِش ہۄئے ہن۔ اِنہاں دی رِشتِیاں نُۄں مذبُۄت کرن لئی ورتۄں کرنی چاہِیدی ہَے۔ کۄئی وی کارج کرن تۄں پہِلاں دُۄجِیاں بارے سۄچݨا چاہِیدا ہَے۔ جیکر کۄئی مِلاوٹ کردا ہَے تاں اُس نُۄں اِہ سۄچݨا چاہِیدا ہَے کِہ جیکر اُس نُۄں اِہ وست کھاݨی پوے تاں کی اُہ کھا لویگا۔ جدۄں اسِیں اجِہا سۄچاںگے تاں ساڈی ذمِیر سانُۄں کدے وی کۄئی گلت کارج کرن دی آگِیا نہِیں دیویگی۔

منُکھّ اِکّ سماجِک جِیو ہَے۔ سماج وِچّ اِکّ دُۄجے دے دُکھّ سُکھ وِچّ شرِیک ہۄݨا ہی آپسی سمبّںدھّاں نُۄں مذبُۄت کرنا ہَے۔ کِسے دے سُکھ جاں ترکّی نُۄں ویکھ کے اِیرکھا کرن دی تھاں کھُش ہۄوۄ اتے سارِیاں دا بھلا مںگّۄ۔ چڑھدی کلا اتے سربتّ دا بھلا کیول ارداس ویلے ہی ناں مںگِّیا جاوے سگۄں اِس نُۄں جِیون دا اںگّ بݨائِیا جاوے۔ دُۄجِیاں نُۄں سمجھݨ لئی سُݨن دی آدت پائیِئے۔ ہُݨ سُݨن دی آدت کھتم ہۄ رہی ہَے۔ کُجھ سال پہِلاں تک بچپن وِچّ ہی سُݨن دی آدت پَے جاںدی سی جدۄں رۄذ رات نُۄں سَۄݨ تۄں پہِلاں دادی تۄں باتاں جاں کہاݨِییاں سُݨدے ساں۔ ہمدردی کیول وِکھاوے لئی نہِیں ہۄݨی چاہِیدی ہَے٬اِہ تُہاڈِییاں اکھّاں اتے سرِیر وِچّۄں جھلکݨی چاہِیدی ہَے۔ اِسے ترہاں مُیاپھی جاں دھنّواد دی جھلک وی چِہرے اتے سرِیرک ہاو بھاو وِچّۄں مِلݨی چاہِیدی ہَے۔ بۄل باݨی مِٹھّی چاہِیدی ہَے پر اِہ وِکھاوے لئی مِٹھّی نہِیں٬ سگۄں سچّمُچّ مِٹھّی ہۄݨی چاہِیدی ہَے۔ مِٹھّی باݨی رِشتے جۄڑدی ہَے٬ بُری باݨی رِشتے تۄڑدی ہَے۔ ہمیشا دُۄجِیاں دے کمّ آئُݨا چاہِیدا ہَے۔ کِسے سںگّی ساتھی نُۄں مُسِیبت وِچّ پھسے نُۄں ویکھ کھُش ہۄݨ دی تھاں اُس دی سہائِتا کرِیئے۔ نِمرتا اتے سںتّۄکھ منُکھّ دے گہِݨے ہُںدّے ہن۔ اُہ منُکھّ دُۄجِیاں دے دُکھّ درد نُۄں وی سمجھ سکدا ہَے اتے کدے وی کۄئی اجِہا کارج نہِیں کردا جِس نال کِسے دے من نُۄں ٹھیس پُجّے جاں اُس دا کۄئی نُکسان ہۄوے۔ گُرُۄ نانک ساہِب دے اُپدیشاں ول مُڑ مۄڑا پائُݨ دی لۄڑ ہَے تاں جۄ آپݨے پںجّاب نُۄں مُڑ سہی ارتھاں وِچّ پںجّاب بݨائِیا جا سکے۔