پْرسِدھّ شائِر پْرۄپھَیسر مۄہن سِںگھّ نیں دیش وِچّ گرِیبی امِیری دے پاڑے دا ذِکر اِنہاں کاوِ-مئی بۄلاں راہِیں کِیتا ہَے:

دۄ ٹۄٹِیاں دے وِچّ بھۄئیں وںڈّی٬

اِک لۄکاں دی٬ اِکّ جۄکاں دی۔

اِنہاں ستراں وِچّ سِدھّے تَۄر ’تے گرِیباں٬ مذدُۄراں٬ لۄڑوںدّاں اتے کِرتِییاں دے ہکّاں ’تے ڈاکا مار کے سرمائیدار کہائُݨ والِیاں نُۄں ’جۄکاں‘ کِہا گِیا ہَے۔ بھاویں اُنہاں نیں اِہ کاوِ-مئی شبد 1961 وِچّ لِکھے سن٬ پر اِہ لہُۄ پِیݨِییاں جۄکاں دا گھیرا پہِلاں نالۄں وی وِشال ہۄ گِیا ہَے۔ اسلی ہکّداراں نُۄں پِچھّے دھکّ کے نِکمّے٬ لاپرواہ٬ لالچی اتے دُشٹ لۄکاں نیں پَیسے دے ذۄر نال سرکاری اتے گَیر سرکاری خیتراں وِچّ اہِم اہُدے پْراپت کِیتے ہۄئے ہن۔ اہِم اہُدے٬ نجائِذ کمّ اتے کئی وار اِنساپھ دے تراجُۄ نُۄں وی بیئِنساپھی والے پاسے اُلرن وِچّ سرمائیداراں٬ سرکاری تںتّر وِچّ بَیٹھے اُچّ ادھِکارِییاں اتے سِیاسی لۄکاں دے دلِّیاں نیں اہِم بھُۄمِکا نِبھا کے جِتھّے سماج نُۄں کھۄکھلا کرن وِچّ کۄئی کسر نہِیں چھڈّی٬ اُتھّے ہی وِدِّئک٬ کھیڈاں٬ کلا اتے ہۄر کھیتراں وِچّ ملّاں مارن والِیاں دِییاں پْراپتِییاں نُۄں کھُۄںجے لائُݨ وِچّ وی اہِم بھُۄمِکا نِبھائی۔ بھلا جدۄں اِنہاں دلِّیا راہِیں مۄٹی رکم کھرچ کے ایۄگ اُمِیدوار چںگِّییاں پۄسٹاں پْراپت کردے ہن٬ پھِر اُہناں دی بھوِکھّ وِچّ کارگُذاری کِہۄ جِہی ہۄویگی؟ اُہ آپݨے رِشوت وِچّ دِتّے پَیسے تۄں کِتے ذِیادا پَیسا اِکٹھّا کرن دی دَۄڑ وِچّ لگّے رہِݨگے۔ دُۄجے پاسے جِہڑے اسلی ہکّدار آپݨے ہکّ تۄں واںجھے رہِ گئے٬ اُہ گھۄر نِراشتا دا شِکار ہُںدِّیاں ہِںسّک پْروِرتِییاں دا شِکار ہۄ کے جاں تاں باگی سُر دھارن کرنگے جاں پھِر نشِیاں دی دلدل وِچّ دھس کے سِوِیاں ولّ رُکھ کرنگے۔ اجِہے گھِنائُݨے ورتارے وِچّ سماج٬ پْراںت اتے دیش دی کھُشہالی اُتّے پْرشن چِنّہ لگّݨا ہی ہَے۔

سال 2015 تۄں 2017 دے ادھّ تک جِنِّییاں وی سرکاری جاں اردھ سرکاری نَۄکرِییاں دے اِشتِہار نِکلے٬ اُہناں اِشتِہاراں اُتّے اُتّر پْردیش نال سمبّںدھِّت لکھنئۄُ دے سںجّے کپُۄر سْری واستو اُرپھ گُرُۄ دی تِرچھی نذر پئی اتے اُسنے مائِیا دا اجِہا جال کُجھ ادھِکارِییاں٬ کرمچارِییاں ولّ سُٹِّیا کِہ اُہ اُس جال وِچّ پھس گئے۔ اُمِیدواراں دی یۄگتا پرکھݨ لئی لِکھتی اِمتِہان دے جِتھّۄں پْرشن پتّر چھپدے سن٬ اُہناں دا تھہُ ٹِکاݨا اِس چلاک دلّے نیں پْراپت کرکے پھِر پْرِںٹِّںگّ پْرَیسّ والِیاں نال وی پَیسے دے ذۄر نال گںڈھّ تُپ کرن اُپرںتّ پْرِیکھِیا تۄں پہِلاں ہی پْرشن پتّر پْراپت کر لِیا۔ اِس دلّے نیں اگاںہ ہۄر دلِّیاں راہِیں اُمِیدواراں نال سمپّرک کرکے 10 لکھّ تۄں 50 لکھّ تک پْرتی اُمِیدوار پْراپت کرکے اُہناں نُۄں لکھنئۄُ بُلا کے ’اِک دِن دی ٹْرینِںگّ‘ دیݨ اُپرںتّ اگلے دِن پںجّاب دے وکھّ-وکھّ تھاںواں ’تے بݨے پْرِیکھِیا کیںدراں وِچّ پْرِیکھِیا دیݨ لئی بھیج دِتّا۔ اِںج دلِّیاں نیں جِتھّے کرۄڑاں رُپئے اِکٹھّے کِیتے٬ اُتھّے ہی پْربںدھّکی کھیتر وِچّ سنّہ لا کے ایۄگ اُمِیدواراں نُۄں نَۄکرِییاں دِوائُݨ وِچّ وی سپھل ہۄئے۔ مئی 2017 وِچّ جدۄں اِس دلّے نُۄں پھڑِیا گِیا تد ہی وِجلَیںس وِبھاگ نُۄں اُسدے بُݨے گئے اِس جالھ سبںدھّی پتا لگِّیا۔ اُنہاں دِناں وِچّ ہی ہرِیاݨے دے رہِݨ والے مُشتاک اہِمد ناں دے دلّے نُۄں وی گْرِپھتار کِیتا گِیا سی۔ گْرِپھتاری دے سمیں جدۄں اُسدا مۄبائِل چالُۄ کِیتا گِیا تاں جِہڑے اُمِیدواراں نال اُسنے سَۄدا تَیء کِیتا ہۄئِیا سی٬ اُنہاں دے دھڑاں دھڑ پھۄن آئُݨے شُرُۄ ہۄ گئے سن۔ اُہ مُشتاک اہِمد تۄں پْرِیکھِیا وِچّ بَیٹھݨ تۄں پہِلاں پْرشن پتّر سبںدھّی پُچھّ رہے سن۔

اِںج ہی سال 2002 وِچّ دلِّیاں نیں پںجّاب سروِس کمِشن وِچّ وی گھُسپَیٹھ کرکے اُس سمیں دے چیئرمَین روی سِدھُّۄ نال سِدھّا رابتا کائِم کرکے اُچّے اہُدِیاں دی نِلامی لا دِتّی سی۔ اِہ بھاںڈا اُدۄں بھنّ ہۄئِیا جدۄں روی سِدھُّۄ نُۄں پںجّاب وِجِیلَیںس وِبھاگ نیں کابُۄ کِیتا اتے اُسدے لاکراں وِچّۄں اٹھّ کرۄڑ دی راشی برامد ہۄئی سی۔ دلِّیا راہِیں پَیسے دے ذۄر نال اہِم نِیُکتِییاں پْراپت کرن والے اُمِیدواراں نُۄں پںجّاب سرکار نیں نَۄکرِییاں تۄں واںجھے وی کر دِتّا سی۔

جُۄن 2025 وِچّ پںجّاب دی اِکّ سب ڈوِیذن نال سمبّںدھِّت اَیسّ.ڈی.اَیمّ. دے سٹَینۄ دی الماری وِچّۄں وِجِیلَیںس وِبھاگ نیں 24.06 لکھّ دی راشی برامد کِیتی سی۔ بہُت سارے اجِہے کیس ساہمݨے آ رہے ہن جِتھّے کئی ادھِکارِییاں دے پی.اے. جاں سٹَینۄ دلّے دا کمّ کرکے اپھسراں نُۄں رِشوتاں پہُںچّائُںدے ہن۔ درئسل جے پںجّاب بہُ-پکھّی اتے بہُ-پرتی سمسِّیاواں وِچّ گھِر کے رںگّلا پںجّاب دی تھاں ’وِچارا پںجّاب‘ بݨ گِیا ہَے تاں مُکھّ کارناں وِچّۄں اِکّ بھْرِشٹ راج تںتّر دا ہۄݨا ہَے۔ درئسل بہُت سارے راجنِیتک آگُۄ٬ سِول پْرشاسن اتے پُلِس پْرشاسن وِچّ بَیٹھِییاں کالِییاں بھیڈاں نیں جِتھّے لۄکتںتّر دی سںگھّی نپّی ہۄئی ہَے٬ اُتھّے ہی ہکّدار لۄکاں دا کھُۄن چُۄس کے اُہناں دِییاں دُرئسِیساں دے بھاگی وی بݨے ہن۔ اجِہِییاں دُر اسِیساں دا جھمبِّیا ہۄئِیا ادھِکاری جاں راجنِیتک آگُۄ بہُت وار نائِک تۄں کھلنائِک بݨ کے نرک بھری ذِںدّگی بتِیت کردا ہَے۔

16 اکتُۄبر 2025 نُۄں کْرِشانُۄں شاردا ناں دا دلّا سی.بی.آئی. دے شِکںجّے وِچّ آئِیا ہَے٬ جِسدے گھرۄں تلاشی لَیݨ تے 21 لکھّ نکد٬ ڈیڈھ کِلۄ چاںدی اتے اُسدی پتنی دے بَیںک کھاتے وِچّ 1.20 کرۄڑ رُپئے جمہاں ہۄݨ دا پتا لگِّیا ہَے۔ گۄبِںدّگڑھ مںڈّی دے سکرَیپ ڈِیلر آکاش بتّا تۄں رۄپڑ ریںج دے ڈی.آئی.جی. لئی دلّے وجۄں 8 لکھّ دی رِشوت مںگّݨ سمیں پںجّ لکھّ دی راشی آکاش بتّا ولّۄں دِںدِّیاں ڈی آئی جی ہرچرن بھُلّر اتے دلّا کْرِشانُۄں شاردا سی.بی.آئی. نیں رںگّے ہتھِّیں پھڑ لئے ہن۔ ڈی.آئی.جی. اتے کْرِشانُۄں شاردا نُۄں سی .بی .آئی ولّۄں رِماںڈ ’تے لِیا گِیا ہَے۔ کْرِشانُۄں شاردا تۄں پُچھّگِچھّ اُپرںتّ جۄ کُجھ ساہمݨے آئِیا ہَے٬ اُہ سانُۄں سبھ نُۄں سُنّ کرن والا ہَے۔ اُسنے سِرپھ ہرچرن بھُلّر لئی ہی دلّے دا کمّ نہِیں کِیتا سگۄں بہُت سارے ہۄر بھْرِشٹ اپھسراں لئی دلّے دا کمّ کردے ہۄئے نِئماں نُۄں چھِکّے ٹںگّدِیاں من مرذی دے کمّ کرواکے اپھسراں دِییاں تِجَۄرِییاں وی بھرِییاں اتے آپݨا ہِسّا وی رکھِّیا۔ بدلِییاں٬ پۄسٹِںگّاں٬ اِنکُیارِییاں وِچّ پڑتال دا رُکھّ مۄڑنا٬ ٹَیکس چۄری دے دھںدّے٬ تھاݨِیاں وِچّ اَیپھّ.آئی.آر. درذ کروائُݨی جاں پھِر ردّ کروائُݨی اِس دلّے دا کارج کھیتر رِہا ہَے۔ اُس کۄلۄں پْراپت ڈائِری اتے ہۄر اہِم دستاویذاں تۄں پتا لگِّیا ہَے کِہ سکتّریت وِچّ بَیٹھے بہُت سارے ادھِکارِییاں دا کْرِشانُۄں شاردا چہیتا رِہا ہَے۔ اُنہاں دا ’کمائۄُ پُتّ‘ جُ سی۔ سی.بی.آئی. ولّۄں رِیئل اسٹیٹ نال سمبّںدھِّت کارۄبارِییاں دے دپھتراں اتے گھراں وِچّ کِیتی چھاپیماری تۄں اِہ وی سپشٹ ہۄئِیا ہَے کِہ رِیئل اسٹیٹ نال سبںدھّت کئی کارۄبارِییاں نیں دلّے وجۄں کمّ کردِیاں بھْرِشٹ اپھسراں دے کالے دھن نُۄں ’شُدھّ کمائی‘ وِچّ بدلݨ لئی اہِم بھُۄمِکا نِبھائی ہَے۔

کْرِشانُۄں شاردا ورگے پتا نہِیں کِنّے کُ دلّے ہر تھاں گاہکاں دی تلاش وِچّ بھٹکدے پھِردے ہن۔ دلِّیاں٬ بھْرِشٹ اپھسراں اتے راجنِیتک آگُۄیاں نُۄں گمبھِّیر ہۄ کے اِہ چِںتّن کرنا چاہِیدا ہَے کِہ پَیسے دی انّہی دَۄڑ من دا چَین گُیائُںدی ہَے اتے اجِہا گھٹِییا کرم لۄکاں نال غداری وی ہَے۔ کاش! اجِہی سۄچ اُہناں دے اںگّ سںگّ رہے:

دِن رات بھٹکدی ہَے ہوس٬ سۄنے کی دُکانۄ پر۔

گرِیبی کان چھِدواتی ہَے٬ اَۄر تِنکا ڈال لیتی ہَے۔

* * * * *