سماں٬ سُپنے اتے اِچھّاواں اِکّ دُۄجے دے پُۄرک ہن اتے اِکّ دُۄجے تۄں بِناں ادھُۄرے وی ہن۔ اِہ اِس دھرت٬ کائِنات اتے منُکھّی ذِںدّگی دے اُہ ورتارے ہن جۄ اتِیت وِچّ وی نہِیں رُکے ہن تے ناں ہی بھوِکھّ وِچّ رُکݨگے۔ جیکر سمیں وِچّ کھڑۄت آ گئی تاں اتِیت٬ ورتمان اتے بھوِکھّ کِویں بݨنگے٬ دِناں راتاں٬ رُتّاں٬ سالاں اتے سدِییاں دا نِرماݨ کِویں ہۄویگا؟ اِہ سمیں دی گتِیشِیلتا ہی تاں ہَے جِس نال جِتّاں ہاراں٬ اُتار چڑھا٬ وِناش نِرماݨ, کھُشِییاں غمِییاں٬ امِیری گرِیبی٬ راجا رںکّ اتے کھُشہالی اتے بربادی دا سِلسِلا جاری رہِںدّا ہَے۔ جیکر سماں رُک جاںدا تاں نَیپۄلِیئن لڑائی دے مَیدان وِچّ پںجّ مِںٹّ دی دیری نال ناں پہُںچّدا اتے ناں ہی اُہ لڑائی ہاردا۔ سمیں دے وہِݨ نال ہی درِیاواں دے رُکھ اتے ستھان بدل جاںدے ہن۔ دیشاں دِییاں سرہدّاں وِچّ بدلاء آ جاںدا ہَے۔ سماں کدے کِسے نُۄں مُیاف نہِیں کردا۔ سمیں سِر ناں سمبھّلݨ والے لۄکاں نُۄں پچھتائُݨا پَیںدا ہَے۔ کِسے سمیں دِییاں کِیتِییاں ہۄئیِیاں گلتِییاں کارن منُکھّ نُۄں اُمر بھر پچھتائُݨا پَیںدا ہَے۔ باںدر تۄں سبھِّیا منُکھّ بݨکے ذِںدّگی جِئۄُݨ دا سفر سمیں دی تبدِیلی دا ہی پْرماݨ ہَے۔ جیکر سماں رُک جاںدا تاں منُکھّ دے من وِچّ ترکّی کرن٬ اگّے ودھݨ اتے بدلاء لِیائُݨ دی سۄچ ہی پَیدا ناں ہُںدّی۔ اِہ سمیں دا بدلاء ہی سی کِہ پاںڈواں نُۄں پںجّ پِںڈّ دیݨ تۄں ناںہ کرن والے کَۄرواں نُۄں آپݨے سامراج تۄں ہی ہتھّ دھۄݨا پِیا۔ جیکر سماں رُک جاںدا تاں منُکھّ نُۄں وِگِیانک٬ وپارک٬ سِکھِّئک٬ راجنِیتِک٬ سبھِّئک٬ آرتھِک اتے ہۄر ترکّی کدے وی ویکھݨ نُۄں نسِیب ناں ہُںدّی۔ منُکھّ سماں بدلݨ دی آس نال ہی جِئۄُںدا ہَے۔ جیکر سماں ہی رُک گِیا تاں منُکھّ دی چںگّا سماں آئُݨ دی آس دا کی بݨُۄ؟ اِکّ ٹاہݨی تۄں چھال مارکے دُۄجی ٹاہݨی تک پہُںچّݨ والا باںدر سمیں دے رُکݨ نال کدے وی نہِیں پہُںچّ سکدا سی۔ سماں بڑا بلوان ہَے٬ سماں بڑا سمرتھّ ہَے اتے سماں آپݨی چال نال چلّدا ہَے٬ اِہ اکھاݨ سمیں دی گتِیشِیلتا نُۄں ہی درسائُںدے ہن۔

سُپنِیاں تۄں بِناں تاں منُکھّی ذِںدّگی دی کلپنا وی نہِیں کِیتی جا سکدی۔ سُپنے ہی تاں منُکھّ نُۄں جِئۄُںدا رکھّدے ہن۔ جِنہاں دے سُپنے رُک جاںدے ہن٬ اُہ ترکّی کرن اتے اگّے ودھݨ دے راہ وی بھُلّ جاںدے ہن۔ سُپنے ہی سںگھّرش دا راہ تِیار کردے ہن۔ سُپنے ہی سفلتا اتے جِتّاں دی پْراپتی لئی ہَۄسلے بُلںدّ کردے ہن۔ مرہُۄم را شٹرپتی ڈاکٹر اے.پی.جے ابدُل کلام کہِںدّے سن کِہ سُپنے اُہ نہِیں جۄ سُتِیاں ہۄئِیاں نُۄں آئُںدے ہن٬ سُپنے تاں اُہ ہُںدّے ہن جۄ منُکھّ نُۄں سَۄݨ نہِیں دِںدّے۔ سُپنے تاں ہاراں اتے اسفلتاواں تۄں بائد وی نہِیں رُکدے۔ ہاراں نُۄں جِتّاں وِچّ اتے اسپھلتاواں نُۄں سپھلتاواں وِچّ بدلݨ لئی تاں سُپنِیاں دی چال ہۄر تیذ ہۄ جاںدی ہَے۔ ذِںدّگی وِچّ اُتار چڑھا٬ کھۄݨ پائُݨ, جِتّݨ ہارن اتے امِیری گرِیبی دا سِلسِلا سُپنِیاں نال جُڑِیا ہۄئِیا ہَے۔ نِکمّے٬ آلسی٬ لاپرواہ تے سِرپھ سۄچݨ والے لۄکاں دے سُپنے کیول مُںگّیری لال دے سُپنِیاں ورگے ہی ہُںدّے ہن۔ جِنہاں لۄکاں نُۄں کُجھ کرکے وِکھائُݨ دے سُپنے آئُںدے ہن٬ اُہ کدے وی اَۄکڑاں دی پْرواہ نہِیں کردے۔ اُہ ہکِیکت تۄں جاݨُۄ ہُںدّے ہن۔ سُپنے اُنہاں نُۄں آرام نال بَیٹھݨ نہِیں دِںدّے۔ اِکّ سُپنے اُہ ہُںدّے جۄ کیول آپݨی ترکّی اتے پْراپتی تک مہِدُۄد ہُںدّے ہن۔ اُنہاں سُپنِیاں دی چرچا تے شلاگھا کُجھ لۄکاں تک ہی مہِدُۄد رہِںدّی ہَے پر دیش٬ سماج اتے کَۄم دِییاں پْراپتِییاں٬ وِکاس اتے تبدِیلِییاں لئی لئے گئے سُپنِیاں دا اِتِہاس لِکھِیا جاںدا ہَے۔ اُنہاں دی چرچا لمبّے سمیں تک ہُںدّی رہِںدّی ہَے۔ کلپنا چاولا اتے راکیش شرما دا پُلاڑ وِچّ جاکے آپݨے دیش دے جھںڈّے نُۄں لہِرائُݨ دے سُپنِیاں دا ذِکر ہر کۄئی کردا ہَے۔

اِچھّاواں منُکھّ دے جنم تۄں لَے کے جِیون دے اںتّ تک کدے وی نہِیں رُکدِییاں۔ منُکھّ دی اِہ پھِترت ہَے کِہ بھاویں اُس دِییاں جِنِّییاں مرذی اِچھّاواں پُۄرِییاں ہۄ جاݨ, پر اُسدِییاں اِچھّاواں کدے مُکّدِییاں نہِیں ہُںدِّییاں۔ جِویں جِویں ذِںدّگی دے پڑاء بدلدے ہن٬ اُویں اُویں اِچھّاواں دا رُۄپ وی بدلدا جاںدا ہَے۔ سِکھِّیا٬ نَۄکری تے دھن ہاسل کرن دی اِچھّا٬ وِیاہ اتے بچّے پَیدا ہۄݨ دی اِچھّا٬ مکان بݨائُݨ اتے ہۄر سُکھ سہُۄلتاں ہاسل کرکے چںگّی ذِںدّگی گُذارن دی اِچھّا٬ اِہ سارا کُجھ منُکھّ دی ذِںدّگی دے نال نال چلّدا ہَے۔ اِچھّاواں دِییاں وی بہُت سارِییاں کِسماں ہن۔ کئی اِچھّاواں نِجّی ذِںدّگی نال جُڑِییاں ہُںدِّییاں ہن۔ کئی اِچھّاواں دا سمبّںدھّ پرِوار٬ سماج٬ دیش اتے کَۄم نال ہُںدّا ہَے۔ کئی اِچھّاواں دُۄجِیاں نُۄں نِیواں وِکھائُݨ, لۄکاں دا بُرا کرن اتے بدلا لَیݨ لئی پَیدا ہُںدِّییاں ہن۔ اِچھّاواں دا سکاراتمک اتے اگاںہ ودھُۄ سۄچ والِییاں ہۄݨا منُکھّ دی اُچّی اتے چںگّی سۄچ دا پْرتِیک ہُںدّا ہَے پر نکاراتمک اتے گھٹِییا سۄچ والِییاں اِچھّاواں منُکھّی شکھسِیئت دے پْربھاو نُۄں پیتلا کردِییاں ہن۔ پْرسِدھّ دارشنِک پلُۄٹۄ کہِںدّا ہَے کِہ جدۄں منُکھّ آپݨے من وِچّ دُۄجِیاں تۄں بدلا لَیݨ اتے کِسے دا بُرا کرن بارے سۄچدا ہَے تاں اُسدا آپݨا بُرا پہِلاں ہُںدّا ہَے کِئُںکِہ اُسنے جۄ تاکت آپݨی ترکّی اُتّے لگائُݨی ہُںدّی ہَے٬ اُسدی اُہ تاکت دُۄجِیاں دا بُرا کرن دے ڈھںگّ لبھّݨ اُتّے لگّ جاںدی ہَے۔

سارے دھارمِک گْرںتھّاں وِچّ اِہ دسِّیا گِیا ہَے کِہ منُکھّ نُۄں آپݨِییاں اِچھّاواں اُتّے کابُۄ رکھّݨا چاہِیدا ہَے۔ منُکھّ جِنِّییاں ودھّ تۄں ودھّ اِچھّاواں پالدا ہَے٬ اُہ اُنّا ہی تݨاء وِچّ رہِںدّا ہَے۔ جِہڑے لۄک سمیں٬ سُپنِیاں اتے اِچھّاواں دی ہکِیکت نُۄں سمجھدے ہن٬ اُنہاں دی آپݨی وکھّری پچھاݨ ہُںدّی ہَے۔

* * * * *