بھارت دی پارلِیمَیںٹ دا اِس وار دا مَۄنسُۄن سماگم بِیتے ہپھتے اݨمِتھے سمیں لئی مُلتوی کر دِتّے جاݨ نال رۄذ دی راجسی کھِچّۄتاݨ دا اِکّ اکھاڑا دْرِش تۄں لامبھے ہۄ گِیا۔ اِس نال آم لۄکاں نُۄں کُجھ سَۄکھا ساہ مِل سکدا ہَے٬ پر ڈھیر سارے مُدّے اِہۄ جِہے ہۄر ہن٬ جِہڑے دسّدے ہن کِہ اگلِییاں چۄݨاں جِنِّییاں وی دُۄر ہۄݨ, دیش دِییاں دۄواں مُکھّ وِرۄدھی دھِراں دا آڈھا اِدّاں ہی لگّا رہیگا اتے سرکار چلا رہی دھِر کِسے وی ترہاں دی لچک دیݨ دا کۄئی سںکّیت نہِیں دیویگی۔ اِسدے باوجُۄد وِرۄدھی دھِر کُجھ گلّاں وِچّ سرکار نُۄں آم لۄکاں دی ستھّ وِچّ بیپرد کرن وِچّ سپھل رہی ہَے۔ اِہ کۄئی چھۄٹی گلّ نہِیں٬ پر وِرۄدھی دھِر نالۄں اِس وِچّ ودھّ یۄگدان ادالتاں وِچّ چلدی پْرکِرِیا دا ہَے٬ جِسدے ولاویں وِچّ پھسے ہۄئے چۄݨ کمِشن دی بہُت ہیٹھی ہۄئی تے کڈھّے گئے وۄٹر واپس لَیݨ دا کَۄڑا گھُٹّ وی بھرنا پِیا ہَے۔

اگلے سمیں دی راجنِیتی وِچّ بہُت وڈّا اُلٹپھیر کرن دی سمبھّاونا والا اِہ ماملا جدۄں شُرُۄ وِچّ لۄکاں ساہمݨے آئِیا تاں اِکّ راجنِیتک دُۄشݨ جِہا جاپدا سی۔ راہُل گاںدھی نیں مہاراشٹر دِییاں پِچھلِییاں چۄݨاں وِچّ لکھّاں لۄکاں دِییاں وۄٹاں کٹِّییاں جاݨ اتے اُنہاں لکھّاں وۄٹاں دی تھاں اُنہاں تۄں ودھّ وۄٹاں ہۄر جۄڑے جاݨ دی گلّ کہی تاں کئی لۄکاں نُۄں اِسدا یکِین نہِیں سی ہُںدّا۔ پھِر اِہۄ جِہے کئی سبُۄت ساہمݨے آئُݨ لگّ پئے٬ پر چۄݨ کمِشن اِنہاں دا جواب نہِیں سی دے رِہا٬ دیش دی سرکار دی اگوائی کردی بھارتی جنتا پارٹی دے بُلارے اتے سِینِیئر آگُۄ اِس نُۄں کٹّݨ لئی سِر پرنے ہۄ رہے سن تے اِس نال وِواد ہۄر ودھدا گِیا۔ اِدّاں دے وِواد وِچّ بِہار وِچّ وۄٹراں دی پُݨچھاݨ دی وِشیش مُہِمّ دی چرچا چھِڑ گئی٬ جِس وِچّ اِکّ پکھّ دِییاں وۄٹاں کٹّݨ لئی چۄݨ کمِشن نیں اِدّاں دِییاں شرتاں لا دِتِّییاں سن٬ جِہڑِییاں سِرپھ سرکاری دھِر دے لۄک پُۄرِییاں کردے ہۄ سکدے سن تے جِس کِسے دی وۄٹ کٹّݨ دا اِرادا ہۄوے٬ آرام نال ’ناگرِکتا سابت نہِیں کر سکِیا‘ کہِ کے کٹّی جا سکدی سی۔ اِسے مَۄکے اِکّ مُدّا کرناٹک وِچّ وۄٹر لِسٹاں دی گڑبڑ دا ساہمݨے آ گِیا اتے کاںگرس آگُۄ راہُل گاںدھی نیں دۄش لا دِتّا کِہ کُجھ لۄکاں دِییاں وۄٹاں اِکّ تۄں ودھّ تھاںئیِں بݨِییاں ہۄئیِیاں ہن۔ چۄݨ کمِشن نُۄں اِسدے بائد چُپّ تۄڑنی پئی تاں دۄشاں دا کھںڈّن کردے سمیں کھِلارا ہۄر وی ودھ گِیا۔ سُپرِیم کۄرٹ تک وی گلّ پُجّ گئی اتے اُتھّے کئی دِن چلّی بہِس پِچھّۄں بِیتے شُکّروار جِہڑا پھَیسلا دِتّا گِیا٬ اُس نال گلّ مُکّ نہِیں سکی٬ نویں اُٹھّے کئی ہۄر سوال جواب مںگّدے دِسدے ہن۔ چۄݨ کمِشن نُۄں سُپرِیم کۄرٹ دے پھَیسلے نیں وی پھسا دِتّا ہَے اتے اگلے اُٹھّ رہے سوالاں نیں وی اِس سمُچّے سِسٹم نُۄں جھںجّۄڑ دِتّا ہَے۔

سَۄ مُدِّیاں دا مُدّا اِہ گلّ بݨ گئی کِہ وۄٹر دی پچھاݨ لئی پیش کِیتے جاںدے سبُۄتاں وِچّ ادھار کارڈ جائِذ منِّیا جاوے جاں نہِیں اتے اِس بارے سُپرِیم کۄرٹ نیں مۄہر لا دِتّی ہَے کِہ ادھار کارڈ اِکّ جائِذ سبُۄت ہَے۔ چۄݨ کمِشن نُۄں اِہ منّݨا پَیݨا ہَے٬ پر اِہ سٹّ چۄݨ کمِشن نُۄں نہِیں٬ دیش دی سرکار چلا رہی پارٹی دی لِیڈرشِپّ نُۄں ودھّ ہَے٬ جِہڑی کِسے وی گلّ بارے آپݨی سہُۄلت دے مُتابک پَیںتڑے ملّدی ہَے۔ ڈاکٹر منمۄہن سِںگھّ دی سرکار دے وکت جدۄں ادھار کارڈ شُرُۄ کرن بارے پہِل کدمی ہۄئی تاں بھاجپا لِیڈراں نیں اِس نُۄں ’آدھار نہِیں٬ پھراڈ کارڈ‘ کِہا سی٬ پر ہالات پلٹݨ نال جدۄں اُہ کھُد دیش نُۄں چلائُݨ جۄگے ہۄئے تاں ہر کمّ لئی سبھ تۄں وڈّا سبُۄت اِس کارڈ نُۄں منِّیا جاݨا شُرُۄ ہۄ گِیا سی۔ اِتھّۄں تک کِہ ناگرِکتا دا سبھ تۄں وڈّا سبُۄت منّے جاںدے پاسپۄرٹ دی ارذی دیݨ لئی وی سبھ تۄں پہِلا سبُۄت ادھار کارڈ مںگِّیا جاںدا سی٬ پر چۄݨ کمِشن اِس کارڈ نُۄں وۄٹ واستے پکّا سبُۄت منّݨ تۄں اِنکار کردا رِہا اتے بھاجپا آگُۄ اِسدی ہِمائِت کردے پھِردے سن۔

دُۄسری گلّ وِواد دا کارن اِہ بݨدی گئی کِہ چۄݨ کمِشن آپݨے اُتّے دۄش لائُݨ والِیاں تۄں ہلپھِییا بِیان مںگّݨ لگّ پِیا٬ پر اُس کۄل آئے ہلپھِییا بِیاناں نُۄں ردّ کرن جاں اِنہاں بارے کۄئی ہۄر کاروائی کرن بارے دسّݨ نُۄں تِیار نہِیں سی۔ اِس بارے سماجوادی پارٹی دے مُکھی اکھِلیش سِںگھّ یادو نیں چۄݨ کمِشن دی رسِید وی وِکھا دِتّی کِہ اُنہاں نیں ہلپھِییا بِیان دِتّا ہۄئِیا ہَے تے کمِشن نیں کاروائی نہِیں کِیتی٬ پر اِس بارے چۄݨ کمِشن چُپّ ہی وٹّ گِیا۔ اِہ گلّ بھید بݨی رہِ گئی کِہ جِہڑا چۄݨ کمِشن راہُل گاںدھی تۄں ہلپھِییا بِیان مںگّدا سی٬ اُتّر پْردیش دی بھاجپا سرکار وِرُدھّ اُہۄ چۄݨ کمِشن اُسے راج دے سابکا مُکھّ مںتّری اکھِلیش سِںگھّ یادو دے اَیپھِیڈیوِٹ بارے کُجھ کردا کِئۄں نہِیں تے اِسدی تھاں بہِس دا رُکھ ادھار کارڈ دی جائِذتا بارے بہِس اُتّے کیںدرت ہۄ گِیا۔ اِہۄ نہِیں٬ سگۄں گلّ ہۄر اگّے سِیاسی پارٹِییاں دی بھُۄمِکا ولّ مۄڑن دا کمّ شُرُۄ ہۄ گِیا تے سُپرِیم کۄرٹ نیں وی سِیاسی دھِراں نُۄں کہِ دِتّا کِہ آپݨے بی اَیلّ اے (بُۄتھ لَیول ایجںٹّس) نُۄں آپݨی ذِمّیواری نِبھائُݨ نُۄں کہِݨ اتے سِرپھ چۄݨ کمِشن دا کسُۄر ناں کڈھّدِییاں رہِݨ۔ لۄکاں نیں بی اَیلّ اۄ سُݨے سن٬ پر بُۄتھ لَیول ایجںٹّ دی نوِیں گلّ اُٹھّݨ نال اِس مُدّے اُتّے وی اِکّ بہِس شُرُۄ ہۄ گئی ہَے۔

آم وۄٹر اِہ نہِیں جاݨدا کِہ چۄݨ پْرکِرِیا وِچّ کِنّے پدھّراں دے کِنّے ایجںٹّ ہُںدّے ہن اتے اُہ کِس کمّ لئی کِنّے ذِمّیوار منّے جا سکدے ہن! چۄݨ پْرکِرِیا لئی اُمِیدوار ولّۄں پہِلا ذِمّا جِس وِئکتی سِر ہُںدّا ہَے٬ اُس نُۄں ’چۄݨ ایجںٹّ‘ کہِںدّے ہن اتے اُہ چۄݨ لڑ رہے اُمِیدوار ولّۄں ہر کاگذ اُتّے دستکھت کرن نُۄں پُۄرا ادھِکارت ہُںدّا ہَے۔ دُۄسرے پدھّر دے ’پۄلِںگّ ایجںٹّ‘ ہُںدّے ہن٬ جِہڑے وۄٹاں پَیݨ دے وکت نالۄ نال وۄٹر سُۄچی وِچّ دیکھدے ہن کِہ وۄٹ پائُݨ آئِیا وِئکتی اسلی وۄٹر ہَے جاں اُسدی تھاں کۄئی پھراڈِییا بںدّا ہَے۔ تِیسرے پدھّر اُتّے وۄٹاں دی گِݨتی مَۄکے اُتھّے ہاذر ہۄݨ والے وِئکتی ہُںدّے ہن اتے اُنہاں نُۄں ’کائۄُںٹِںگّ ایجںٹّ‘ کِہا جاںدا ہَے۔ اُہ سِرپھ اِہ دیکھدے ہن کِہ گِݨتی کردے سمیں کِسے کِسم دی گڑبڑ ناں چلدی ہۄوے۔ اَیتکِیں اِکّ نواں شبد ’بُۄتھ لَیول ایجںٹّ‘ آم لۄکاں نیں سُݨ لِیا ہَے٬ جِسدی اُنہاں نُۄں سمجھ نہِیں آ رہی۔ چۄݨ کمِشن ولّۄں نِیُکت ’بی اَیلّ اۄ‘ سِرپھ گھراں وِچّ جا کے ہر کِسے دی وۄٹ بݨائُݨ اتے وۄٹاں پَیݨ ویلے وۄٹر سُۄچی دی کِسے شِکائِت دے ہلّ لئی مَۄکے اُتّے رہِݨ دی ذِمّیواری نِبھائُںدے ہن۔ نواں سُݨِیا ’بی اَیلّ اے‘ اسل وِچّ سِیاسی پارٹی ولّۄں کِسے پۄلِںگّ بُۄتھ دے لئی نِیُکت کِیتا وِئکتی ہُںدّا ہَے٬ جِہڑا وۄٹاں بݨن تۄں بھُگتݨ تک آپݨے بُۄتھ دی ہر پْرکِرِیا نُۄں چَیکّ کرن دے ادھِکار رکھّدا ہَے۔ سرکار دے بی اَیلّ اۄ اِکّ ترہاں دے چۄݨ کمِشن دے لئی مامُۄلی بھتّے اُتّے گلِییاں وِچّ دھکّے کھاݨ والے اُہ کرِںدّے ہُںدّے ہن٬ جِنہاں نال کِسے ترہاں دی اُلجھݨ مَۄکے پْرشاسن نُۄں اُنہاں دی سرپْرستی کرنی پَیںدی ہَے٬ پر سِیاسی پارٹِییاں دے بی اَیلّ اے نُۄں جے کۄئی پھڑ کے کُٹّ وی دیوے تاں تھاݨے شِکائِت دے سکدا ہَے٬ پْرشاسن اُسدے لئی ذِمّیوار نہِیں ہُںدّا۔ اِہۄ جِہے ایجںٹّاں دی نِیُکتی دا نِئم سال 2008 وِچّ لِیاںدا گِیا سی٬ پر سِیاسی پارٹِییاں ولّۄں اِدّاں ایجںٹّ رکھّݨ دی رِوائِت اجے تک پکّی نہِیں بݨی٬ سِرپھ بھاجپا اِدّاں کردی ہَے تے اِسدا کارن اِہ ہَے کِہ اِہۄ جِہے ایجںٹّ جاں تاں سمرپݨ بھاونا نال مُپھت کمّ کرن والے ہۄ سکدے ہن جاں پھِر سِیاسی پارٹِییاں نُۄں پَیسے کھرچ کر کے رکھّݨے پَیݨگے٬ جدۄں کِہ کئی پارٹِییاں اِنے پَیسے کھرچݨ جۄگِییاں ہُںدِّییاں ہی نہِیں۔

بھاجپا اِس کمّ وِچّ باکی سارِیاں تۄں اگّے ہَے تے اُہ سِرپھ بی اَیلّ اے (بُۄتھ لَیول ایجںٹّ) نہِیں٬ اِس تۄں اگّے ’پنّا پْرمُکھّ‘ وی نِیُکت کردی ہَے٬ کِئُںکِہ اُس کۄل سمرپݨ والے سۄئِم سیوک وی مَۄجُۄد ہن اتے پَیسے دیݨے پَیݨ تاں مائِیا دی وی کمی نہِیں۔ ہر بُۄتھ لئی ’پنّا پْرمُکھّ‘ بݨائے بھاجپا دے ورکر اِس گلّ دا کھِیال نہِیں رکھّدے کِہ بُۄتھ وِچّ کی کُجھ واپردا ہَے٬ اُہ آپݨے بُۄتھ دے وۄٹراں دی سُۄچی دے سِرپھ اِکّ پنّے اُتّے اکھّ رکھّ کے سرگرمی کردے ہن۔ ہر بُۄتھ اُتّے وۄٹاں والی سُۄچی دس-پںدّراں سپھِیاں دی جاں اِس تۄں ودھّ دی ہُںدّی ہَے٬ اِنے سپھے (پنّے) ہۄݨ اُتّے ہر سپھے لئی اِکّ ایجںٹّ جاں پْرمُکھّ رکھّݨ جۄگی کۄئی وی ہۄر پارٹی ناں پںجّاب وِچّ دِسدی ہَے٬ ناں باکی بھارت وِچّ۔ چۄݨ کمِشن نیں سُپرِیم کۄرٹ وِچّ جا کے اِہ پَیںتڑا لَے لِیا کِہ سِیاسی پارٹِییاں آپݨے بی اَیلّ اے (بُۄتھ لَیول ایجںٹّس) دُیارا وۄٹاں دی سُۄچی وِچلے نُکس چۄݨ کمِشن نُۄں دسّݨ تاں اُہ شِکائِت دُۄر کر سکدا ہَے اتے چۄݨ کمِشن جاݨدا ہَے کِہ بھاجپا تۄں بِناں باکی پارٹِییاں کۄل اِہۄ جِہے پکّے نِیُکت کِیتے ایجںٹّ ہُںدّے ہی نہِیں۔ اسل وِچّ اِس داء نال چۄݨ کمِشن نیں بھاجپا دے ایجںٹّاں ولّۄں وۄٹر لِسٹاں وِچّ ہر کِسم دے دکھل لئی راہ کھۄلہݨ اتے باکی پارٹِییاں دی کمذۄری دا لابھ لَیݨ نُۄں سںوِّدھانک رںگّ دیݨا چاہِیا ہَے۔ بِناں کہے اِہ گلّ کہِ دِتّی گئی ہَے کِہ بُۄتھ لَیول ایجںٹّ دی نِیُکتی کرنی ہۄوے تاں کر لوۄ٬ اَیویں چۄݨ کمِشن دے نُکس کڈھّݨ دی لۄڑ نہِیں۔ کی اِسدا ارتھ پھِر اِہ کڈھِّیا جاوے کِہ جے سِیاسی پارٹِییاں آپݨا بُۄتھ لَیول ایجںٹّ نِیُکت نہِیں کر سکدِییاں تاں چۄݨ کمِشن دا سٹاپھ جۄ مرذی کردا رہے جاں اِس سٹاپھ نُۄں اگّے لا کے جۄ مرذی کروا لِیا جاوے٬ کِسے گلّ دی شِکائِت کرن دا کۄئی لابھ نہِیں رہِ جاویگا!

اِہ چُستی باکی راجسی پارٹِییاں دے وکِیلاں جاں ججّ ساہِبان دی پکڑ وِچّ کِئۄں نہِیں آئی جاں آئی تاں وڈّی کِئۄں نہِیں منّی گئی٬ اِہ سانُۄں نہِیں پتا٬ پر اِکّ گلّ ساپھ ہَے کِہ اِہۄ جِہے پَیںتڑے نال بھاجپا نیں کھُد پِچھّے بَیٹھی رہِ کے چۄݨ کمِشن دے وکِیلاں راہِیں وڈّا داء کھیڈ لِیا ہَے۔ اِس پِچھّۄں بِہار وِچّ اگلِییاں چۄݨاں کِہۄ جِہِییاں ہۄݨگِییاں تے باکی بھارت وِچّ کِس ترہاں دِییاں٬ اِہ دسّݨ جۄگی اکل والا بںدّا لبھّݨا اَۄکھا لگدا ہَے۔ بہُت سارے لۄک سۄچدے ہن کِہ چۄݨ کمِشن پھس گِیا ہَے اتے اُس نُۄں کدم پِچھّے کھِچّݨے پئے ہن٬ امل وِچّ جۄ کُجھ ہۄ سکدا ہَے٬ اُہ اجے ساہمݨے آئُݨ وِچّ وکت لگّ سکدا ہَے۔ اِہ ماملا اِنا اُلجھݨ بھرِیا ہَے کِہ اِسدی تہِ وِچّ کُجھ ہۄر وی ہۄوے تاں ہَیرانی دی کۄئی گلّ نہِیں کہی جا سکدی۔ اِتھّے تاں کُجھ وی ہۄ سکدا ہَے٬ کُجھ وی٬ کِئُںکِہ اِہ بھارت جُ ہَے۔