مہامپُرکھاں دے دسّݨ انُسار منُکھّ دی مانسِک اتے آتمِک پْرتِبھا اسِیم ہَے پر اِسدے انُبھو وِئکتِیگت ہُںدّے ہن۔ اِنہاں دی کۄئی گِݨتی-مِݨتی جاں اِنہاں دا کۄئی ناپ-تۄل نہِیں کِیتا جا سکدا۔ اِہ اُجاگر گھٹّ ہُںدّے ہن اتے اِسے کرکے اِنہاں دی چرچا وی گھٹّ ہُںدّی ہَے۔ اِسدے اُلٹ منُکھّ دی سرِیرک سمرتھّا بھاویں اسِیم نہِیں پر اِسدا وی اُہ آپݨے کِیاس تۄں کِتے ودھّ وِکاس کر سکدا ہَے۔ اِس وِکاس نُۄں ہۄر چاہوان دیکھ٬ گِݨ اتے مِݨ سکدے ہن اتے اِس تۄں پْریرنا لَے سکدے ہن۔ اجّ سںسّار وِچّ نِئمِت ڈھںگّ نال اجِہِییاں انیکاں ترہاں دِییاں کاروائیِیاں٬ کھیڈاں اتے دَۄڑاں ہۄ رہِییاں ہن جِنہاں نیں منُکھّ دی سرِیرک سمرتھّا دا اِسدی چرم-سِیما تک وِکاس کر دِتّا ہَے۔ اُداہرݨ دے تَۄر ’تے آئِرنمَین٬ ٹْرائِتھلن٬ ڈَیکاتھلن٬ 3,100 مِیل دی نِئۄُیارک دَۄڑ آدِک جِنہاں نُۄں دیکھ کے جاں جِنہاں بارے پڑھ-سُݨ کے ہَیرانی وی ہُںدّی ہَے اتے اُتشاہ وی ہُںدّا ہَے۔

اِس ترہاں دی ہی اِکّ مہاں-دَۄڑ ہَے: ’سپارٹَیتھلن‘, جِہڑی کِہ 246 کِلۄمِیٹر دُۄری دی سالانا دَۄڑی جاݨ والی گرِیک مہاں-مَیراتھن ہَے۔ اِہ گرِیس دے شہِر اَیتھنج تۄں پْراچِین شہِر سپارٹا دے تھیہ اُپّر وسے ماڈرن شہِر سپارٹی تک دَۄڑی جاںدی ہَے اتے چھے مَیراتھناں لگاتار دَۄڑن دے برابر ہَے۔ اِتِہاس انُسار اجّ تۄں 2500 سال پہِلاں٬ اُس وکت دی سبھ تۄں وڈّی پھَۄجی شکتی پھارس نیں گرِیک دی رِیاست اَیتھنذ نُۄں کھتم کرن دی سہُں کھادھی۔ اَیتھنذ-واسِییاں نیں پھائیِڈاپائیِڈس نائۄں دے اِکّ دَۄڑاک پھَۄجی نُۄں آپݨے مِتّر-راج سپارٹا نُۄں تُرت پھَۄجی مدد لئی بینتی کرن واستے بھیجِیا۔ دۄہاں شہِراں وِچلا 246 کِلۄمِیٹر دا اِہ پھاسلا اُس نیں لگبھگ 36 گھںٹّے وِچّ پُۄرا کِیتا اتے سپارٹا-واسِییاں نُۄں سُنیہا دِتّا پر آپݨِییاں دھارمِک رسماں انُسار اُنہاں نیں تُرت مدد تۄں اسمرتھّا پرگٹ کِیتی۔ اِہ سُۄچنا اَیتھنذ-واسِییاں نُۄں دسّݨی ہۄر وی ذرُۄری سی٬ سۄ اُہ تُرت واپس مُڑ کے وی آئِیا سی۔ اِس سُۄچنا انُسار اَیتھنج نیں آپݨی رݨ-نِیتی وِچّ بدلائۄ کر کے اِکلّے ہی مَیراتھن دی اِتِہاسک لڑائی وِچّ پھارسی سَینا نُۄں ہرا دِتّا سی۔ ذِکریۄگ ہَے کِہ مَیراتھن دی لڑائی وِشو اِتِہاس دِییاں مہتّوپُۄرن لڑائیِیاں وِچّۄں گِݨی جاںدی ہَے۔

اِسے پھائیِڈاپائیِڈس نیں پھِر لڑائی جِتّݨ تۄں بائد مَیراتھن دے مَیدان تۄں جِتّ دا سُنیہا اَیتھنذ پہُںچّائِیا سی۔ ہَیرانی دی گلّ ہَے کِہ اِس نُۄں بہُتا دُۄسرے کارنامے کر کے جاݨِیا جاںدا ہَے جِہڑا مَیراتھن دَۄڑ دا آدھار ہَے۔ اُس دے پہِلے کارنامے دی یاد وِچّ رَۄئِل ایئر پھۄرس دے اپھسر جَۄہن پھۄڈن نیں اجۄکی سپارٹَیتھلن مہاں-دَۄڑ دا 1983 وِچّ ارمبھّ کِیتا۔ جِویں-جِویں اِہ دَۄڑ ہرمن-پِیاری ہُںدّی گئی٬ اِس وِچّ بھاگ لَیݨ واستے کانُۄن وی سخت کِیتے گئے تاں کِہ اِہ یکِینی بݨائِیا جا سکے کِہ سِرپھ اۄہی دَۄڑاک بھاگ لَیݨ جۄ پُۄری ترہاں پھِٹّ ہۄݨ اتے دَۄڑ پُۄری کرن دے سمرتھّ ہۄݨ۔ اِس نُۄں سںسّار دِییاں سبھ تۄں اَۄکھِییاں دَۄڑاں وِچّۄں منِّیا جاںدا ہَے۔ اِسدا رستا اُگھڑ-دُگھڑے٬ چڑھائی-اُترائی اتے چِکّڑ والھے پہاڑی رستے والھا ہَے۔ سبھ تۄں اَۄکھا ہِسّا چار ہذار پھُٹّ دی چڑھائی اتے پھِر اُترائی ہَے۔ رستے وِچّ تیذ ہوا چلدی ہَے اتے دِن دا تاپمان 40 ڈِگری اتے رات نُۄں برپھ جمّݨ دے نیڑے-تیڑے ہۄ جاںدا ہَے۔

اِس مہاں-دَۄڑ دی وںگّار منُکھّ دِییاں سرِیرک اتے مانسِک شکتِییاں دی بہُت اَۄکھی پْرِیکھِیا ہَے۔ تکڑے تۄں تکڑے اتے تجربیکار اتھلِیٹ وی سرِیر اتے سمیں ولّۄں سُنّ ہۄ کے آپ-مُہارے دَۄڑدے چلے جاںدے ہن۔ اِس واستے اُہ سالاں-بدھّی ابھِیاس کردے ہن پر پھِر وی ودھّ تۄں ودھّ ادھّے دَۄڑاک ہی دَۄڑ پُۄری کرن وِچّ سفل ہُںدّے ہن۔ اِس وِچّ بھاگ لَیݨ واستے بہُت کرڑِییاں شرتاں پُۄرِییاں کرنِییاں پَیںدِییاں ہن۔ ہر دیش دا کۄٹا نِئت کِیتا ہۄئِیا ہَے اتے کُل 390 دَۄڑاک اِس وِچّ ہِسّا لَیںدے ہن۔ کِئُںکِہ ارذِییاں بہُت ودھّ ہۄ جاںدِییاں ہن اِس کر کے اِکّ کھاس ڈھںگّ نال چۄݨ کِیتی جاںدی ہَے۔ اِہ ستمبّر دے آکھری شُکّروار نُۄں اَیتھنذ تۄں شُرُۄ ہُںدّی ہَے اتے سنِچّروار نُۄں سپارٹی وِچّ کھتم ہُںدّی ہَے اتے 36 گھںٹّے تۄں پہِلاں کھتم کرنی ہُںدّی ہَے۔

اِس دَۄڑ وِچّ بھاگ لَیݨ والِیاں نُۄں کئی کِسم دِییاں اَۄکھِیائیِیاں دا ساہمݨا کرنا پَیںدا ہَے٬ جِویں کِہ:

(1) 246 کِلۄمِیٹر دا پھاسلا جِس نُۄں 36 گھںٹّے وِچّ پُۄرا کرنا ذرُۄری ہَے۔

(2) چھۄٹِییاں-مۄٹِییاں چڑھائیِیاں-اُترائیِیاں تۄں اِلاوا رات دے سمیں دی چار ہذار پھُٹّ دی چڑھائی اتے پھِر اُترائی۔

(3) دِن دا 40 ڈِگری دا اتے رات دا ذِیرۄ ڈِگری تۄں گھٹّ دا تاپمان برداشت کرنا۔

(4) کئی جگہا لُکّ دی پکّی سڑک ’تے دَۄڑنا۔

(5) پر سبھ تۄں اَۄکھی گلّ اِہ ہَے کِہ رستے دے ہر چَیکّ-پُیائِںٹ تے نِردھارت وکت انُسار پہُںچّݨا ہُںدّا ہَے اتے اُہ وی رہِںدّی دَۄڑ نُۄں پُۄری کر سکݨ دی سمرتھّا نال۔ اِس ترہاں دے 75 دے کرِیب چَیکّ-پُیائِںٹ ہن اتے ہر پُیائِںٹ دی پْرِیکھِیا پاس کرنی ذرُۄری ہَے۔ اکھِیرلے دَۄڑاک دے پِچھّے ’ڈَیتھّ بسّ‘ چلّ رہی ہُںدّی ہَے جِہڑی شرتاں پُۄرِییاں ناں کر سکݨ والھے دَۄڑاک نُۄں وِچّ بِٹھا کے نیڑلے ہۄٹل وِچّ پہُںچّا دِںدّی ہَے۔

اِس مہاں-دَۄڑ دے کُچھ دِلچسپ تتھّ اِہ ہن:

پہِلا ستھان پْراپت کرن والھے اتھلِیٹ نُۄں کۄئی اِنام جاں تگما آدِ نہِیں مِلدا۔ سِرپھ جَیتُۄن دی ٹاہݨی دا بݨِیا گۄلھ تاج-نُما بُکّے اُس دے سِر ’تے پہِنائِیا جاںدا ہَے اتے نال وگدے ایورۄٹاس ناں دے درِیا وِچّۄں پاݨی دا گھُٹّ پِیائِیا جاںدا ہَے۔

گرِیس دا ہی یِیانِس کائُرس ناں دا اِکّ ہۄر اتھلِیٹ 1983 دی پہِلی دَۄڑ وِچّۄں پہِلے ستھان ’تے آئِیا سی اتے اُس تۄں بائد اُہ تِنّ وار پھِر پہِلے ستھان ’تے رِہا بھاو کُل چار وار۔ اُس دا رِکارڈ اجّ تک کائِم ہَے۔

2010 وِچّ اَیمِلی گَیلڈر پہِلی مہِلا دَۄڑاک نیں اِہ مہاں-دَۄڑ پُۄری کِیتی۔

جرمنی دا ہِئۄُبرٹ کارل ہُݨ تک 21 وار اِس مہاں-دَۄڑ وِچّ بھاگ لَے چُکّا ہَے۔

اِتھّے اِہ گلّ ماݨ نال دسّی جاںدی ہَے کِہ 2016 وِچّ 23-سالا کِرن ڈی’سُۄجا نیں اِہ مہاں-دَۄڑ 33 گھںٹّے وِچّ پُۄری کِیتی اتے اِہ ماݨ پْراپت کرن والھا پہِلا بھارتی اتھلِیٹ بݨِیا۔ اُس تۄں بائد اجے ہۄر کِسے بھارتی نیں اِس وِچّ بھاگ نہِیں لِیا۔ ورݨنیۄگ ہَے کِہ اِس مہاں-دَۄڑ دے 38-سالا اِتِہاس وِچّ 25 سال دی اُمر تۄں گھٹّ والھے سِرپھ 25 اتھلِیٹاں نیں بھاگ لِیا ہَے۔ اجّ-کلّہ اُہ اِس کھیتر وِچّ بہُت ملّاں مار رِہا ہَے۔

سپشٹ ہَے کِہ اِس ترہاں دِییاں دَۄڑاں جن-سدھارن واستے نہِیں ہُںدِّییاں۔ اِنہاں وِچّ دِلچسپی اتے اِنہاں بارے گِیان پْراپت کرن تۄں بھاو آپۄ-آپݨی سمرتھّا اتے سادھناں انُسار سرِیرک کاروائیِیاں دے نِئمِت ابھِیاس راہِیں ودھّ تۄں ودھّ تںدّرُست اتے چُست-درُست رہِݨا۔

ساڈے سِکھّݨ والھِییاں دۄ گلّاں ہن:

سرسری ڈھںگّ نال کمّ کرن دِییاں آدتاں چھڈّ کے ہر کمّ سُچیت اتے سُہِرد ڈھںگّ نال کرنا سِکھِّیئے٬ کھاس کر کے سِہت-سمبھّال نال سبںدھِّت کمّ۔

سرِیرک کسرت سݨے ہر کمّ کرن تۄں پہِلاں پُۄرا ابھِیاس اتے پُۄری تِیاری کرنا سِکھِّیئے جۄ بہُت ذرُۄری ہَے۔ اِنہاں دی گھاٹ کر کے ہۄئی اسپھلتا نُۄں اسِیں پْرتِبھا اتے سمرتھّا دی گھاٹ سمجھ بَیٹھدے ہاں٬ کارن-وسّ سِرڑ نال اگلے ہمبھّلے کرنے چھڈّ بَیٹھدے ہاں۔ اِنہاں دۄناں گُݨاں نُۄں گْرہِݨ کرن واستے اݨگہِلی اتے سُستی دا تِیاگ ذرُۄری ہَے۔

اِس مہاں-دَۄڑ دے بانی جَۄہن پھۄڈن دی ہِسّا لَیݨ والھے اتھلِیٹاں نُۄں نسِیہت ہَے:

“مَیں تُہانُۄں شُبھ-اِچھّا نہِیں کہاںگا کِئُںکِہ جے تُسِیں پُۄرا ابھِیاس کِیتا ہَے تاں تُہانُۄں اِسدی ذرُۄرت نہِیں٬ اتے جے پُۄرا ابھِیاس نہِیں کِیتا تاں تُہانُۄں اِسدا کۄئی پھائِدا نہِیں۔”

کَۄوِڈ-19 کر کے 2020 دی اِہ مہاں-دَۄڑ ردّ کر دِتّی گئی سی پر اِس سال اِہ نِئم انُسار ستمبّر 24-25 نُۄں کروائی گئی جِہڑی 39’وِیں دَۄڑ سی۔ اِس دَۄڑ وِچّ گرِیس دے اتھلِیٹ پھَۄٹِس ذِسِیمۄپائۄُلس ہی 21 گھںٹّے 57 مِںٹّ دے بہُت شاندار ٹائیِم نال پہِلے ستھان ’تے آئے۔ مہِلا اتھلِیٹاں وِچّۄں لاٹوِییا دی ڈائِنا ڈذاوِذا نیں پہِلا ستھان پْراپت کِیتا۔ 2022 واستے داخلا شُرُۄ ہۄ چُکّا ہَے۔