گلّ کۄئی چالی سال پُراݨی ہَے۔ اسِیں امّْرِتسر دی اُدۄں دے ہِساب نال بھِیڑ والی اِکّ سڑک کںڈھّے کھڑھے گلّاں کر رہے ساں۔ اچانک اِکّ مۄٹرسائیِکل والے نیں کۄل آݨ کے بریک لائی تے سائۄُپُݨے بگَیر کہِݨ لگّا٬ “اِہ سڑک کِتھّے جاںدی ہَے؟” کہِݨ دے ڈھںگّ تۄں کھِجھے ہۄݨ کارن میرے مُۄںہۄں نِکل گِیا کِہ بہُت سال ہۄ گئے ویکھدِیاں٬ سڑک کدی کِتے گئی نہِیں٬ اِس تۄں لںگھّݨ والے کِتے ناں کِتے چلے جاںدے ہن۔ اِدّاں دا جواب سِرپھ مَیں نہِیں سی دِتّا٬ میرے واںگ کئی لۄکاں نیں کدے ناں کدے دِتّا ہۄئِیا ہۄویگا۔ اِنے کُ سالاں بائد وی اُہ سڑک کِتے جاںدی دِسّی نہِیں٬ لۄک ہی لںگھّ کے کِتے ناں کِتے جاںدے رہِںدّے ہن۔ سڑک ہۄوے جاں ساڈا بھارت دیش٬ بہُت گھٹّ پھرک سڑک وِچّ اتے اِس دیش دے ہالات وِچّ پِیا ہۄویگا۔ آواجائی سڑک اُتّے چۄکھی ودھ گئی اتے ابادی دیش وِچّ ودھ گئی٬ جِس کارن سڑک اُدۄں جِنّی گھٹّ چَۄڑی بُتّا نہِیں سار سکدی٬ چۄکھی چَۄڑی کرنی پئی تے اِدّاں ہی ودھ گئی ابادی اتے اِسدِییاں لۄڑاں مُتابک دیش دا ڈھاںچا وی کھِلارے والا ہۄ گِیا ہَے٬ باکی بڑا کُجھ اۄداں ہی ہَے۔ اُدۄں وی سڑکاں اُتّے چلّݨ لگِّیاں سِرپھ آپݨے بچا بارے سۄچݨا پَیںدا سی٬ اگلا بچدا کِہ نہِیں٬ اُس دی چِںتّا نہِیں سی کِیتی جاںدی اتے اجّ وی کِسے دی چِںتّا کرن دی لۄڑ نہِیں سمجھی جاںدی۔ دیش٬ سماج اتے راجنِیتی وِچّ وی اُدۄں واںگ آپݨا ہِت ویکھِیا جاںدا ہَے٬ بچ سکے تاں آپݨی اِذّت بچائُݨ بارے کھِیال رکھِّیا جاںدا ہَے٬ دُۄسرے دی اِذّت دا کی بݨدا ہَے٬ اِسدی چِںتّا کرن والا اُدۄں وی بیوکُۄپھ سمجھِیا جاںدا سی٬ چالی سالاں بائد اجّ وی اِدّاں ہی ہَے۔
اِس وکت بھارت وِچّ جۄ کُجھ ہُںدّا آئے دِن دِکھائی دِںدّا اتے کنّاں وِچّ گُۄںجدا ہَے٬ اُس دی کتھا کرن دی لۄڑ بیمتلبی جاپدی ہَے٬ ساڈے آںڈھ-گواںڈھ تے ساڈے پںجّاب وِچّ جاں نال لگّدے ہرِیاݨے وِچّ جۄ کُجھ تے جِنّا کُجھ واپردا ہَے٬ اُس وِچّۄں چھۄٹا جِہا ہِںدُّستان دِس سکدا ہَے۔ کی دیکھݨا ہَے بھارت دے ہۄر اِلاکِیاں وِچّ٬ اِہۄ ویکھݨ اتے سُݨن نُۄں مِلیگا کِہ آر اَیسّ اَیسّ اتے اُس دی بݨائی ہۄئی پارٹی دے آگُۄیاں نیں لۄکاں نُۄں اِنا مُۄرکھ منّݨ دی آدت نہِیں چھڈّی کِہ جۄ مرذی کہِ کے اُس نُۄں اِتِہاسک تتھّ کہِ دِتّا جاوے٬ اُنہاں دے پِچھّلگّ کھُد سچّ منّدے اتے ہۄرناں نُۄں منائُݨ واستے ذۄر لا دِںدّے ہن۔ کاںگرس دی لِیڈرشِپّ آپݨے نیڑلے گھیرے دے اٹھّ-دس آگُۄیاں نُۄں وی آپݨے کہِݨے وِچّ رکھّݨ وِچّ کدی کامیاب نہِیں ہۄ سکی٬ پر آپݨے آپ نُۄں سارے دیش دی راجنِیتی دی ہائی کمان منّدی ہَے۔ جِہڑے کِسے راج وِچّ اُس دے لِیڈر آپݨی جِتّ ہۄݨی یکِینی سمجھدے ہن تے آم لۄک وی اِہۄ منّ لَیںدے ہن٬ آکھر وِچّ پارٹی لِیڈراں دی آپسی گُٹّبںدّی کھِیر اُتّے اِہۄ جِہی کھیہ پائُںدی ہَے کِہ بیشرمی پلّے پَے جاںدی ہَے۔ اِسے کھرابی دا تاذا سبُۄت ہَے کِہ ہرِیاݨے وِچّ چۄݨاں وِچّ ہار جاݨ پِچھّۄں اِکّ مہِینا لںگھّا کے وی پارٹی وِرۄدھی دھِر دا نیتا چُݨن واستے سہِمتی کرن جۄگی نہِیں ہۄ سکی تے ہائۄُس وِچّ اُس دے وِدھائِک منمرذی دے سوال کردے اتے ہاکم دھِر بھاجپا دِییاں ٹِپّݨِییاں دے تِیر جھلّدے پھِردے ہن۔ باکی وِرۄدھی پارٹِییاں دی لِیڈرشِپّ وی اِکّ جاں دُۄسری ترہاں لگبھگ اِہۄ جِہی ہالات دی گھُمّݨگھیری وِچّ پھسی ہۄئی دِس سکدی ہَے۔
پںجّاب دی لِیڈرشِپّ آئے دِن اُپ چۄݨاں وِچّ اُلجھی رہِݨ دی مجبُۄری نُۄں بہانے وجۄں ورت لَیںدی ہَے٬ پر آپݨِییاں آدتاں تے رُجھان کِسے وی پارٹی نیں بدلݨ دی لۄڑ کدی مہِسُۄس نہِیں کِیتی۔ بدلݨ دی لۄڑ وی کی ہَے٬ جِہڑا آگُۄ اجّ اکالی دل وِچّ دِکھائی دِںدّا ہَے٬ بھلک نُۄں کاںگرس وِچّ تے پرسۄں بھاجپا وِچّ جاں آم آدمی پارٹی وِچّ جا کے اِدّاں سارِیاں دا مۄہری بݨ جاںدا ہَے٬ جِویں لاہَۄرِییاں دی بۄلی وِچّ کہِںدّے ہن کِہ نِکمّا کٹّا وگّ دا مۄہری ہُںدّا ہَے۔ اسِیں لۄک اجے تک ہرِیاݨے دے اِکّ راجسی مُہاورے ’آئِیا رام٬ گِیا رام‘ نال بُتّا ساردے پئے ہاں٬ جدۄں کِہ کِسے سمیں دے اُدۄں دے وِدھائِک گِیا رام تۄں ودھّ تماشبِینِییاں ساڈے پںجّاب دے آگُۄ کرن دے ماہر ہن۔ اِکّ لِیڈر نیں کاںگرس ولّۄں وِدھان سبھا چۄݨ لڑی اتے آم آدمی پارٹی تۄں ہارن دے اگلے سال آم آدمی پارٹی ولّۄں لۄک سبھا چۄݨ لڑی اتے جِتّی اتے اُس تۄں اگلے سال اُسے سِیٹ لئی بھاجپا دا اُمِیدوار جا بݨِیا سی۔ اِتھّے دل-بدلی کرن والے آگُۄیاں لئی ’آئِیا رام٬ گِیا رام‘ والا مُہاورا ورتݨ دی تھاں جلںدھّر دے اُس آگُۄ دا ناں وی لِیا جا سکدا ہَے٬ پر اسِیں ورتدے نہِیں۔ سانُۄں راجنِیتک پکھّ تۄں پہِلاں بِہار دا رام وِلاس پاسوان سبھ تۄں وڈّا مَۄسم وِگِیانی جاپدا ہُںدّا سی٬ کِئُںکِہ اُہ ہر چۄݨ مَۄکے دلبدلی کردا تے اُس گٹھجۄڑ نال جُڑ جاںدا ہُںدّا سی٬ جِسدی سرکار بݨنی ہُںدّی سی۔ پھِر نِتِیش کُمار جاں مہاراشٹر والا اجِیت پوار اِدّاں دا لِیڈر جاپݨ لگّ پِیا٬ پر اِدّاں سمجھ لَیݨا پںجّاب دے نِہال سِںگھّ والِیئے اُس آگُۄ نال کُجھ بیئِنساپھی جاپدا ہَے٬ جِس نیں نِتِیش کُمار جاں اجِیت پوار دے گٹھجۄڑ بدلݨ تۄں وی ودھّ پارٹِییاں بدلݨ دا کمّ کر وِکھائِیا سی۔ اُہدے ہکّ دا بݨدا کھِتاب کِسے ہۄر نُۄں نہِیں دیݨا چاہِیدا۔
راجنِیتک کھیتر وِچّ جِہڑے لۄک آئُںدے ہن٬ آذادی لہِر دے دِناں دَۄران اُنہاں وِچّۄں بہُت سارے دیشبھگتی دی بھاونا نال اۄت-پۄت ہُںدّے سن٬ بائد وِچّ آئِیاں وِچّۄں بہُتے آگُۄیاں دی سۄچ کُرسِییاں اُتّے بہِݨ اتے بَیٹھ گئے ہۄݨ تاں ٹِکے رہِݨ تک سِیمت ہُںدّی ہَے۔ اِس کارن بھارت دی لِیڈرشِپّ ہۄوے جاں کِسے وی راج دے آگُۄ ہۄݨ, جۄ کُجھ وِرۄدھی دھِر وِچّ ہُںدِّیاں آکھدے ہن٬ جدۄں کدے ستّا مِل جاوے تاں اَین اِس تۄں اُلٹ بۄلدے سُݨن لگّدے ہن۔ لۄک پْردھان مںتّری تک دے پُراݨے بھاشݨاں دِییاں کلِپّاں وائِرل کر کے کھُش ہۄئی جاںدے ہن اتے جِنہاں دے پُراݨے بھاشݨاں دِییاں وِیڈِیئۄ کلِپّاں وائِرل ہُںدِّییاں ہن٬ اُہ ناراذ ہۄݨ دی تھاں اِہ سۄچ کے کھُش ہۄئی جاںدے ہن کِہ لۄک اِنے کُ منۄرںجّن نال دِل دی ساری بھڑاس کڈھّ لَیݨ تاں اگلی چۄݨ تک اِنہاں گلّاں نُۄں آم جِہِییاں منّ کے پھِر ساڈا پائِیا چۄگا چُگݨ جۄگے ہۄ جاݨگے۔ اگلی چۄݨ وِچّ پھِر ستّا ماݨن والے اتے ستّا لئی ترلۄمچھّی ہۄݨ والے لِیڈراں وِچّ وۄٹراں نُۄں بیوکُۄپھ بݨائُݨ دا مُکابلا شُرُۄ ہۄ جاںدا ہَے تے جِہڑا وڈّی گپّ مارن دے سمرتھّ ہُںدّا ہَے٬ اُس نُۄں لۄک جیتُۄ کرار دیݨ دے لئی بیتاب ہۄ جاںدے ہن۔ اِکّ گلّ بھارتی سماج اتے پںجّابی سماج وِچّ اِہ وی پْرچلِت ہَے کِہ لۄک پںجّ سال جِنہاں گلّاں دا رۄݨا رۄںدے رہِںدّے ہن٬ وۄٹاں ویلے اُہ سبھ گلّاں بھُلّ جاںدے تے بھاشݨ کلا دی اَیکٹِںگّ دا ماہر لِیڈر ذرا بھاوُک ہۄ کے چار گلّاں کہِ دیوے تاں اُس دی جَے-جَے کار کرن لگّدے ہن۔ چۄݨاں دی گھڑی لںگھّݨ دے بائد ’سبھ کُجھ لُٹا کے ہۄش میں آئے تۄں کِیا آئے‘ والا ہال ہۄئِیا پتا لگدا ہَے۔
جدۄں دیش وِچّ اِدّاں دے ہالات ہن٬ کُجھ بدلدا دِکھائی نہِیں دِںدّا تاں لۄک اِسدا کارن سمجھݨ دی اِچھّا رکھّدے ہن٬ پر کدے اِہ نہِیں سۄچدے کِہ ہالات بدلدے نہِیں ہُںدّے٬ بدلݨ دی اِچھّا پُۄرتی واستے کُجھ کرنا وی پَیںدا ہَے۔ سماج بدلݨا جاں دیش دی راجنِیتی دی دِشا بدلݨی ہَے تاں اِسدے لئی کُجھ اِہۄ جِہے سماج سیوِییاں اتے سماج سیوی سںگّٹھناں نُۄں اگّے آئُݨ دی لۄڑ ہُںدّی ہَے٬ جِہڑے کھُد راجنِیتی دے کِسے وی پڑاء اُتّے آپݨے لئی جاں آپݨِیاں لئی کِسے کِسم دے لابھاں تۄں اگیتی تَۄبا کر سکدے ہۄݨ۔ بھارت دے لۄکاں نُۄں اجے تک اِہۄ جِہے ہالات دی چِراں تۄں تاںگھ رہی ہَے٬ پر بدکِسمتی ہَے کِہ جدۄں وی کدی اِدّاں ہۄ سکݨ دی ذرا جِنّی جھلک دِکھائی دِںدّی ہَے٬ روائِتی تِکڑمباذ راجنِیتی دی لاگ والے لِیڈر اگیتا راہ رۄکݨ لئی باکِییاں نُۄں مۄڈھے مار کے سبھ تۄں مۄہرے ہۄݨ لگّدے ہن۔ لۄڑ اُس بھرۄسییۄگتا دے پکیرے ہۄݨ دا بھرۄسا بجھّݨ دی ہَے٬ پر جدۄں ہر پاسے بھرۄسییۄگتا نُۄں کھۄرا لائُݨ دی راجنِیتی ہۄ رہی ہۄوے تاں لۄکاں دی اِچھّا پُۄرتی والی بھرۄسییۄگتا پیش کرن والا بھرۄسییۄگ وِئکتی لبھّݨا ہی اَۄکھا ہۄئِیا پِیا ہَے۔ اسِیں بہُت واری سُݨِیا ہَے کِہ دھرتی کدی باںجھ نہِیں ہُںدّی٬ اِہ اِتِہاس دے نائِک بݨن والے یۄدھِیاں نُۄں جنم دیݨ دی سمرتھّ ہمیشا رہِںدّی ہَے٬ پر جِس کھیت وِچّ بِیج ہی کِسے پُراݨے رۄگ دی لاگ والا کیرِیا گِیا ہۄوے٬ اُس کھیت تۄں کِکّراں دے بِیج کھِلار کے داکھاں اُگّݨ دی آس کرنی پھذُۄل ہُںدّی ہَے۔ چِراں تۄں اِہۄ ہُںدّا آئِیا ہَے٬ اِہۄ ہۄئی جا رِہا ہَے اتے اِسدا اِلاج اۄہڑ-پۄہڑ کرن تۄں اگّے نہِیں ودھ رِہا۔
اۄشۄ رجنِیش نیں اِکّ واری کتھا کِیتی سی کِہ کۄئی نیک بںدّا جدۄں دھرتی اُتّے آئِیا تاں لۄک اُس دے پَیرۄکار بݨن لگّ پئے۔ ہر پاسے جدۄں اُس دی مہِما ہُںدّی ویکھی تاں شَیتان دے مںتّرِییاں نیں اُس نُۄں جا کے کِہا کِہ تُۄں کی کردا پِیا ہَیں٬ دھرتی اُتّے اِکّ نیک بںدّا آ گِیا ہَے٬ سبھ لۄک اُس نال جُڑی جاںدے ہن٬ اِدّاں ہی چلّی گِیا تاں تیری چَۄدھر دی سپھ ولہیٹی جا سکدی ہَے۔ اُس نیں آپݨے مںتّرِییاں نُۄں ہسّ کے کِہا سی٬ مَیں کچِّییاں گۄلِییاں نہِیں کھیڈِیا٬ آئۄ تُہانُۄں آپݨی کھیڈ سمجھا دِںدّا ہاں۔ سارِیاں دا مُۄںہ دھرتی ولّ کر کے اُس نیں پُچھِّیا سی کِہ اُتھّے کی ویکھدے ہن تے اُنہاں نیں کِہا کِہ اُہ نیک وِئکتی ہذاراں دی بھِیڑ مۄہرے کۄئی بھاشݨ کردا اتے آم لۄک سِر ہِلا رہے ہن۔ شَیتان نیں پُچھِّیا کِہ اُس دے گھیرے-گھیرے کَۄݨ لۄک ہن تاں مںتّرِییاں نیں کِہا کِہ ہذاراں دی بھِیڑ ہَے۔ اُس نیں پھِر پُچھِّیا کِہ ہذاراں دی بھِیڑ بھُلّ کے اسلۄں نیڑلے گھیرے والے لۄکاں ولّ ویکھ کے دسّۄ کِہ کَۄݨ ہن! مںتّرِییاں نیں کِہا کِہ سائۄُ جِہے کپّڑِیاں تے سائۄُ چِہرِیاں والے وِیہ-پںجھّی جݨے باکِییاں تۄں وکھّرے ستِکارت جِہے سجّݨ ہن۔ شَیتان نیں کِہا سی کِہ جِہڑے اِہ سائۄُ جِہے وِیہ-پںجھّی سجّݨ اُس نُۄں گھیرا پائی کھڑھے ہن٬ اِہ میرے پْرتِینِدھ ہن٬ اِنہاں ذِمّے اِہی کمّ ہَے کِہ لۄکاں نُۄں کہی جاݨ کِہ جِہڑا اِسدے درشن کر لویگا جاں اِسدے چرناں دی دھُۄڑ متھّے نُۄں چھُہا لویگا٬ اُس دا جنم سپھل ہۄ جاویگا٬ پر لۄکاں نُۄں اِس نیک وِئکتی دے راہ اُتّے کدے نہِیں چلّݨ دیݨگے۔ اۄشۄ دی کہی اِہ گلّ کئی یُگّاں تۄں امل وِچّ سچّی سابت ہُںدّی رہی ہَے٬ اجّ وی سچّ سابت ہُںدّی ہَے۔ اسِیں اُس وکت دی اُڈِیک کر سکدے ہاں تے سِدک-دِلی نال اُڈِیک کر سکدے ہاں٬ جدۄں کۄئی رہِبر آوے تاں اِہۄ جِہے سائۄُ دِکھّ والے گھاگاں دا گھیرا تۄڑ کے لۄکاں لئی کُجھ کر سکے۔ اُس وکت تک اِہ سڑک کِسے پاسے نہِیں جاݨی٬ اِتھّے دی اِتھّے رہیگی٬ اِس تۄں لںگھّݨ والے لںگھّدے رہِݨگے تے دیش وی اۄداں دا اۄداں ہی سمیں دے کَیلںڈّر دے ورکے اُتھلّدا رہیگا٬ لِیڈر مذے ماݨدے رہِݨگے٬ پتا نہِیں کدۄں تک!