گُرسیوک ساڈے سکُۄل وِچّ شِیپھے دے ناں نال ہی جاݨِیا جاںدا سی٬ بھاویں سارے بچّے جاݨدے سن کِہ شِیپھے دا اسلی ناں گُرسیوک ہَے۔ اسل وِچّ گُرسیوک وی اُسدا اسلی ناں نہِیں سی٬ اسلی ناں اُسدا اہِمد سی۔ شِیپھا اہِمد تۄں گُرسیوک کِویں بݨِیا٬ اِہ وی اِکّ ہر من نُۄں جھںجّۄڑن والی کہاݨی ہَے۔ شِیپھا٬ کیول اتے جۄگِںدّر٬ تِنّۄں کبڈّی دے بہُت ودھِییا کھِڈاری سن۔ شِیپھا٬ کیول اتے جۄگِںدّر تۄں ودھِییا کبڈّی کھیڈدا سی۔ اُہ تِنّۄ میرے نانکے پِںڈّ تۄں اٹھّوِیں جمات پاس کر کے آئے سن۔ ساڈے سکُۄل دے مُکھی سردار گُرچرن سِںگھّ نُۄں کھیڈاں نال بہُت ذِیادا لگائۄ سی۔ ساڈے سکُۄل دِییاں والِیبال اتے کبڈّی دِییاں ٹِیماں کَۄمی پدھّر تک کھیڈ چُکِّییاں سن۔ کبڈّی اتے والِیبال دے چںگّے کھِڈاری ساڈے سکُۄل وِچّ اِس لئی داکھلا لَیںدے سی کِئُںکِہ ساڈے سکُۄل دِییاں ٹِیماں چںگِّییاں ہۄݨ دے نال نال سارے سکُۄل دی پڑھائی بہُت چںگّی ہُںدّی سی۔ ساڈے سکُۄل مُکھی کھِڈارِییاں دا بہُت دھِیان رکھّدے سن۔ گُرسیوک دا ناں شِیپھا اُسدے پُراݨے سکُۄل دے ادھِیاپکاں نیں بہُت چںگّی کبڈّی کھیڈدا ہۄݨ کرکے ہی رکھِّیا سی۔ ساڈے سکُۄل مُکھی گُرسیوک٬ کیول اتے جۄگِںدّر نُۄں کھُد اُنہاں دے پِںڈّ تۄں آپݨے سکُۄل وِچّ داکھل کرن لئی لَیکے آئے سن۔ اُہ تِنّۄں پڑھائی وِچّ ہُشِیار وی بہُت سن۔ کیول اتے جۄگِںدّر آپس وِچّ تائے چاچے دے مُںڈّے سن۔ اُنہاں نُۄں پتا سی کِہ شِیپھا اُنہاں دا نال دا جمِّیا بھرا نہِیں ہَے پر اُہ اُس نُۄں آپݨا سکا بھرا ہی سمجھدے سن۔

اِکّ دِن ساڈی جمات دے اِکّ مُںڈّے نیں شِیپھے نُۄں بُرا بھلا کہِ دِتّا۔ شِیپھے نیں تھۄڑھا بہُت گُسّا کرکے اُس مُںڈّے نُۄں چھڈّ دِتّا پر جمات دے بچِّیاں نیں کیول اتے جۄگِںدّر نُۄں دسّ دِتّا کِہ شِیپھے نُۄں جمات دے پھلانے مُںڈّے نیں بُرا بھلا کِہا ہَے۔ بسّ پھِر کی سی٬ چھُٹّی تۄں بائد کیول اتے جۄگِںدّر نیں اُس مُںڈّے نُۄں گھیر لِیا تے اُس نُۄں اُدۄں تک نہِیں چھڈِّیا٬ جدۄں تک اُسنے شِیپھے تۄں مُیافی نہِیں مںگّ لئی۔

کیول ہۄراں دا بابا میرے نانا جی دی بجاجی دی دُکان دا گاہک سی تے ساڈی آپݨی منِیاری دی دُکان دا وی۔ اُسدا ناں کرتارا سی تے اُہ پِںڈّ دا لمبّڑدار سی۔ اُسدا تھاݨے اتے کچہِری وِچّ آم ہی آئُݨا جاݨا لگِّیا رہِںدّا سی تے ساڈی آپݨی دُکان ’تے وی۔ ساڈے نانکِیاں دا ہۄݨ کرکے اُہ میری ماں نُۄں آپݨی دھی ہی منّدا سی۔ نانا جی دی اُنہاں نال پرِوارک ساںجھ سی۔ میری ماں اکسر ہی اِہ گلّ کردی رہِںدّی سی کِہ ساڈے پِںڈّ مُسلماناں دے بہُت گھر سن٬ اسِیں اُنہاں دے گھراں وِچّ ہی کھیڈدے رہِںدّے ساں تے سانُۄں ساڈے ماں باپ نیں اُنہاں دے گھر جاݨ تۄں کدے رۄکِیا وی نہِیں سی۔

اِکّ دِن مَیں آپݨی ماں نُۄں شِیپھے بارے پُچھِّیا۔ پہِلاں تاں ماں سمجھی نہِیں پر جدۄں مَیں کرتارے لمبّڑدار دا ناں لِیا تاں اُسنے جھٹّ سارا کُجھ دسّ دِتّا۔ اُسنے شِیپھے دی ذِںدّگی دی داستاں سُݨائُںدے ہۄئے کِہا٬ “ساڈے پِںڈّ مُسلماناں دے گھر بہُت سن۔ سارے دھرماں دے لۄکاں دا آپس وِچّ بہُت پْریم پِیار سی۔ کۄئی کِسے نُۄں بیگانا سمجھدا ہی نہِیں سی پر سن 1947 وِچّ ہۄئی وںڈّ سمیں ساڈے پِںڈّ دے بہُت مُسلمان پرِوار پاکِستان جاݨ لئی تِیار ہۄ گئے۔ ساڈے پِںڈّ دے لۄکاں نیں اُنہاں پرِواراں دے لۄکاں نُۄں بہُت سمجھائِیا کِہ پِںڈّ وِچّ اُنہاں نُۄں کۄئی کُجھ نہِیں کہیگا۔

پِںڈّ دے لۄکاں نال اُنہاں دی لمبّی ساںجھ سی٬ اُنہاں نُۄں پِںڈّ چھڈّکے جاݨ دی کۄئی لۄڑ نہِیں سی۔ کئی پرِواراں نیں پِںڈّ دے لۄکاں دی گلّ منّ لئی تے اُہ پِںڈّ چھڈّکے نہِیں گئے پر بہُت سارے پرِوار ساڈا پِںڈّ چھڈّکے چلے گئے۔ جاݨ والے پرِواراں وِچّۄں اِکّ پرِوار نُۄرے دا وی سی۔ نُۄرے دا اِکّ پُتّر سی٬ جِسدا ناں شپھِیک سی۔ شپھِیک دے گھر والی دا ناں رجِییا سی۔ کرتارے لمبّڑدار اتے نُۄرے دے پرِوارک سمبّںدھّ سن۔ کرتارے لمبّڑدار دے ڈںگّر پشُۄ تے کھیتاں دا کمّ شپھِیک ہی ویکھدا سی۔ شپھِیک دا وِیاہ کرتارے لمبّڑدار نیں آپݨے ہتھِّیں کِیتا سی۔ کرتارا لمبّڑدار اتے اُسدی پتنی رتنی٬ شپھِیک دی گھر والی نُۄں آپݨی نُۄںہ ہی منّدے سن۔ رات نُۄں پِںڈّ چھڈّدِیاں ہۄئِیاں نُۄرے نیں کرتارے لمبّڑدار نُۄں کِہا٬ “لمبّڑدار جی٬ اِہ میرا پںجّ سال دا پۄتا اہِمد آپݨے کۄل امانت وجۄں رکھّ لئۄ۔ اسِیں تاں پتا نہِیں بچݨا کِہ نہِیں بچݨا٬ گھٹّۄ گھٹّ اِس ماسُۄم دی جان تاں بچ جائۄُ۔ جیکر اسِیں جِئُںدے رہے تاں اِس نُۄں کدے ناں کدے آکے لَے جاواںگے٬ جیکر ناں بچے تاں اِس تۄں شپھِیک واںگ کھیتی باڑی اتے ڈںگّراں دا کمّ کرائُںدے رِہۄ۔

“کرتارے نیں اہِمد نُۄں رکھّ لِیا۔ کرتارے نُۄں کی پتا سی کِہ اِہ مُںڈّا اُسدے پرِوار نال آپݨِیاں ورگا مۄہ پا لویگا۔ اہِمد کیول اتے جۄگِںدّر دے نال سکُۄل جاݨ لگّ پِیا۔ کرتارے دے اِکّ مُںڈّے گجّݨ دے کۄئی بچّا نہِیں سی۔ گجّݨ نیں اہِمد نُۄں آپݨے کۄل رکھّ لِیا۔ جدۄں اہِمد نُۄں سکُۄل داکھل کروائُݨ دا ویلا آئِیا تاں گجّݨ نیں اُسدا ناں گُرسیوک رکھّکے اُسدے پِئۄ دی جگہا آپݨا ناں لِکھوا دِتّا۔ اہِمد نُۄں گجّݨ اتے اُسدی گھر والی نیں اَینا پِیار دِتّا کِہ اُہ اہِمد تۄں گُرسیوک اتے پھِر شِیپھا بݨ گِیا۔ کُجھ سالاں بائد گجّݨ دے آپݨے گھر وی مُںڈّا ہۄ گِیا۔ گجّݨ نیں اِہ منّ لِیا کِہ اہِمد کرکے ہی اُسدے گھر اَۄلاد ہۄئی ہَے۔ اہِمد نُۄں اگّے نالۄں وی ودھّ پِیار مِلݨ لگّ پِیا۔

“نُۄرے دی پاکِستان جاکے مَۄت ہۄ گئی پر اِکّ دِن رجِییا اتے شپھِیک آپݨے پُتّر اہِمد نُۄں لَیݨ ساڈے پِںڈّ آ پُجّے۔ اُنہاں نیں کرتارے نُۄں کِہا کِہ اُہ آپݨا پُتّر لِجاݨا چاہُںدّے ہن۔ گجّݨ نیں تاں اہِمد نُۄں دیݨ تۄں ساپھ ناںہ کر دِتّی پر کرتارے نیں کِہا کِہ اُسنے اُنہاں دا پُتّر اُنہاں دے آئُݨ ’تے اُنہاں دے ہوالے کرن دا وائدا کِیتا ہۄئِیا ہَے٬ اُہ اہِمد نُۄں پُچھّ لَیݨ۔ جیکر اہِمد اُنہاں دے نال جاݨا چاہُںدّا ہَے تاں اُہ اُس نُۄں لِجا سکدے ہن۔ رجِییا اتے شپھِیک نیں جدۄں اہِمد نُۄں اُنہاں دے نال جاݨ لئی کِہا تاں اُسنے جاݨ تۄں ساپھ ناںہ کردِیاں کِہا کِہ اُس دا ناں گُرسیوک ہَے تے اُسدے ماں باپ گجّݨ اتے اُسدی پتنی ہن۔ ... رجِییا اتے شپھِیک نُۄں کھالی ہتھّ جاݨا پِیا۔”

اہِمد یُۄنِیورسٹی تۄں اَیمّ اَیسّ سی کرن تۄں بائد اِکّ بَیںک وِچّ اپھسر لگّ گِیا۔ کُجھ سالاں بائد اُہ امرِیکا چلا گِیا۔ امرِیکا جا کے اُسنے سارے پرِوار نُۄں آپݨے کۄل سدّ لِیا۔ گجّݨ سِںگھّ دے کہِݨ ’تے اُہ رجِییا اتے شپھِیک نُۄں مِلݨ لگّ پِیا اتے اُنہاں دی مدد وی کرن لگّ پِیا۔