اِس وار جدۄں چۄݨ پْرچار شُرُۄ ہۄئِیا تاں اِںجھ جاپدا سی جِویں لۄکراج دا ساہ گھُٹِّیا جا رِہا ہۄوے اتے اِس نُۄں وۄٹ راج وِچّ تبدِیل کِیتا جا رِہا ہۄوے۔ بہُگِݨتی اُمِیدواراں دا مںتّو کیول وۄٹ پْراپتی ہی سی۔ لۄکراج وِچّ لۄک شکتی دا کِسے نُۄں فِکر ہی نہِیں سی۔ اُنہاں نُۄں جاپدا سی کِہ لۄکاں نُۄں سہِجے ہی گُمراہ کِیتا جا سکدا ہَے۔ کِسے نیں وی اِہ دسّݨ دا یتن نہِیں کِیتا کِہ اُہ دیش دے وِکاس بارے کی سۄچدے ہن۔ دیش وِچّۄں گرِیبی٬ انپڑھتا اتے بیرُذگاری دُۄر کرن بارے اُہ کِہڑے پْرۄگرام اُلِیکݨگے۔ ہر اُمِیدوار ولّۄں آپݨے وِرۄدھی اُتّے چِکّڑ سُٹّ اُس نُۄں نِیواں وِکھائُݨ دا یتن کِیتا جا رِہا سی۔ چِکّڑ-راجنِیتی دے نالۄ نال لۄکاں دی بھاوناواں نال کھیڈݨ دا وی یتن کِیتا گِیا۔ دھرم٬ جات٬ اِلاکے آدِ دے نام اُتّے وی وۄٹاں مںگِّییاں گئیِیاں۔ دیش دے وِکاس دی رُۄپ-ریکھا اُلِیکݨ دی تھاں مُپھت دِییاں رِیئۄُڑِییاں وںڈّݨ دا یتن کِیتا گِیا۔ جیکر کِسے پارٹی نیں آکھِیا کِہ چۄݨ جِتّݨ پِچھّۄں اسِیں پںجّ کِلۄ ہریک مہِینے اناج دیواںگے تاں دُۄجی دھِر نیں 10 کِلۄ اناج دیݨ دا وائدا کِیتا۔ آکھر اِس اناج لئی پَیسے تاں لۄکاں کۄلۄں ہی آئُݨے سن۔ اِہۄ پَیسا جیکر دیش وِچّ رُذگار دے وسِیلے وِکسِت کرن ول لگائِیا جاوے تاں لۄکاں نُۄں مںگّتے بݨائُݨ دی لۄڑ نہِیں ہۄویگی۔ شکتی تاں لۄکاں نیں ہی دیݨی ہَے۔ اِںجھ لۄک سبھ تۄں اُتّے ہۄ جاںدے ہن٬ پر اُنہاں نُۄں کُجھ سہُۄلتاں دا اَیلان کرکے اِہ مہِسُۄس کروائُݨ دا یتن کِیتا گِیا کِہ لۄکاں اُتّے ودھّ دئِیا کرن والے اُہ ہی ہن۔ لۄکراج وِچّ لۄک ہی راجے ہُںدّے ہن٬ اُہ ہی آپݨی وۄٹ راہِیں آپݨی پسںدّ دے نُمائِںدے چُݨدے ہن جِہڑے اُنہاں لئی سرکار چلائُݨ تے لۄک بھلائی دِییاں سکِیماں نُۄں لاگُۄ کرن۔

دیش دے ناگرِکاں نُۄں کیول وۄٹ سمجھݨا ساڈے آگُۄیاں دی بھُلّ سی۔ اُنہاں نُۄں لچھّیدار بھاشݨاں نال گُمراہ کرن دی نِیتی وی گلت سی۔ اِسدا اہِساس چۄݨ نتِیجِیاں نیں کروا دِتّا ہَے۔ دیش دے وۄٹراں دی بہُگِتی بھاویں گرِیب اتے انپڑھ ہَے پر انہاں نیں اِہ اہِساس کروا دِتّا ہَے کِہ اُہ آپݨی وۄٹ دی شکتی تۄں جاݨُۄ ہن۔ اِس شکتی نُۄں کھرِیدِیا نہِیں جا سکدا سگۄں چںگّے کمّکار اتے لۄک پکھّی نِیتِییاں نال ہی پْراپت کِیتا جا سکدا ہَے۔ اِس وار چۄݨاں وِچّ وۄٹراں نیں لۄک شکتی دا پْردرشن کِیتا ہَے اتے نیتا لۄکاں نُۄں اِہ پرپکّ کروائُݨ دا یتن کِیتا ہَے کِہ لۄکراج وِچّ لۄک ہی مالک ہُںدّے ہن۔ نیتا لۄک راجے نہِیں٬ سگۄں لۄک سیوک ہُںدّے ہن٬ جِنہاں نُۄں لۄک اِس کرکے چُݨدے ہن کِہ اُہ دیش اتے ناگرِکاں دے ہِتاں دی راکھی پُۄری اِمانداری نال کرنگے۔ پر اجِہا اُدۄں ہی ہۄ سکدا ہَے جدۄں نیتا لۄک آپ اِماندار ہۄݨگے۔ اِس وار تاں بیئیِمانی دِییاں ہدّاں پار کِیتِییاں گئیِیاں۔ پہِلاں وۄٹراں دی کھرِیدۄ پھرۄکھت ہُںدّی سی پر اِس وار اُمِیدواراں دی وی کھرِیدۄ پھرۄکھت ہۄئی۔ جِتّ سکݨ والے لِیڈراں اُتّے داء لگائے گئے۔ اِس کرکے اِس وار چۄݨاں دَۄران سبھ تۄں ودھّ دل-بدلی ہۄئی۔ اِتھّۄں تک نِگھار آئِیا کِہ نیتا دی آپݨی پارٹی نیں اُس نُۄں اُمِیدوار اَیلانِیا پر راتۄ رات اُس پارٹی بدل لئی۔ اجِہا ڈر جاں لالچ وِچّ آ کے کِیتا گِیا۔ لۄک شکتی نیں دل بدلُۄیاں نُۄں وی سبک سِکھائِیا۔ بہُتے دل بدلُۄ نیتاواں نُۄں ہار دا مُۄںہ ویکھݨا پِیا۔

پِچھلے دس سالاں تۄں پْردھان مںتّری نرِںدّر مۄدی دی اگوائی وِچّ راج کر رہی بھارتی جنتا پارٹی اِس وار لۄک سبھا وِچّ بہُمت ہاسل نہِیں کر سکی۔ اُس دے گھٹّۄ گھٹّ 30 مَیمبر 500 تۄں وی گھٹّ وۄٹاں نال جیتُۄ رہے ہن۔ ہُݨ تِیجی وار پْردھان مںتّری بݨن لئی مۄدی ساہِب نُۄں دُۄجِییاں پارٹِییاں دا سہارا لَیݨا پِیا ہَے۔ ہُݨ اُہ من کی بات نہِیں کر سکݨگے سگۄں سہِیۄگِییاں دی سہِمتی نال ہی فَیسلے لَیݨگے۔ اِسدے نال ہی اِکّ مذبُۄت وِرۄدھی دھِر وی ساہمݨے آئی سی۔ دس سالاں پِچھّۄں سدن نُۄں وِرۄدھی دھِر دا نیتا پْراپت ہۄویگا۔

ہُݨ لۄک سبھا مَیمبراں نُۄں آتم نِرِیکھݨ دی لۄڑ ہَے۔ پِچھلے دس سالاں دَۄران لۄک سبھا وِچّ اُسارُۄ بہِس نہِیں ہۄئی سگۄں سدن دے اںدّر وی اِکّ دُۄجے اُتّے چِکّڑ سُٹِّیا گِیا ہَے۔ مَیمبراں دا مکھَۄل اُڈائِیا گِیا ہَے۔ وِرۄدھی دھِر نیں دھرنے اتے ناہریباذی ہی کِیتی۔ لۄکاں ولّۄں مِلے پھتوے نُۄں سوِیکار کردِیاں ہۄئِیاں آگُۄیاں نُۄں لۄک شکتی دی تاکت دا اہِساس ہۄ جاݨا چاہِیدا ہَے۔ وۄٹراں نیں اُنہاں دی چۄݨ لۄک سیوا لئی کِیتی ہَے ناں کِہ ستّا دا انںدّ بھۄگݨ لئی کِیتی ہَے۔

ساڈے دیش نُۄں سںسّار دا سبھ تۄں وڈّا لۄکراج منِّیا جاںدا ہَے۔ اِسے ترہاں جِس سںوِّدھان انُسار لۄکراج ستھاپِت ہۄئِیا سی٬ اُس نُۄں سںسّار دا سبھ تۄں ودھِییا اتے سمپُّۄرن سںوِّدھان منِّیا جاںدا ہَے۔ اِس وِچّ دیش دے سارے ناگرِکاں نُۄں بِناں کِسے بھید-بھاو تۄں برابر دے ادھِکار دِتّے گئے ہن۔ دیش نُۄں گݨتںتّر بݨِیا ستّ دہاکِیاں تۄں ودھّ دا سماں ہۄ گِیا ہَے۔ ہُݨ تک ساڈے لۄکراج نُۄں سچّمُچّ سبھ دیشاں تۄں ودھِییا منِّیا جاݨا چاہِیدا سی پر اجِہا نہِیں ہَے۔ سمیں دے بِیتݨ نال اِس وِچّ نِکھار آئُݨ دی تھاں نِگھار آ رِہا ہَے۔ لۄکراج وِچّ سرکار نُۄں چلائُݨ لئی لۄکِیں آپݨے پْرتِینِدھ چُݨدے ہن جِہڑے پںجّ سال تک سرکار نُۄں چلائُںدے ہن۔ کِسے سپشٹ وِچاردھارا انُسار سرکار چلائُݨ لئی راجسی پارٹِییاں ہۄںد وِچّ آئُںدِییاں ہن٬ جِنہاں دا مںتّو اِکّ مِتھی سۄچ اتے نِیتی انُسار راج پْربںدھّ چلائُݨا ہُںدّا ہَے۔ اسل وِچّ اِکّ لۄکراج دیش وِچّ سرکار دا مُکھّ پھرذ ناگرِکاں دِییاں مُڈھلِییاں لۄڑاں دی پُۄرتی کرنا ہَے۔ اِسدا بھاو ہَے کِہ بِناں کِسے بھیدبھاو تۄں سبھناں لئی اجِہے وسِیلے پَیدا کرنے ہُںدّے ہن تاں جۄ اُنہاں نُۄں رۄٹی٬ کپّڑا٬ مکان٬ وِدِّیا اتے سِہت سہُۄلتاں دی پْراپتی ہۄ سکے۔ راجسی پارٹِییاں دے آگُۄ لۄک سیوک اتے سرکاری کرمچاری لۄکاں دے نَۄکر ہُںدّے ہن۔ ہُݨ ویکھݨا اِہ ہَے کِہ کی بھارت وِچّ اجِہا ہۄ سکِیا ہَے؟ اجّ وی سرکار 80 کرۄڑ لۄکاں بھاو دیش دی ادھِّئۄں ودھّ آبادی نُۄں مُپھت راشن دیݨ لئی مجبُۄر ہۄ رہی ہَے۔ اجِہا اُیدۄں ہی ہُںدّا ہَے جدۄں لۄکاں کۄل ڈھُکواں رُذگار ناں ہۄوے اتے اُہ آپݨی رۄذی رۄٹی دا پْربںدھّ ناں کر سکدے ہۄݨ۔ وسۄں دے جِس ہِسّے نُۄں ڈھِڈّ بھرن لئی سرکار ولّۄں مُفت اناج دِتّا جاںدا ہَے٬ اُہ بھلا آپݨے بچِّیاں لئی ودھِییا پڑھائی اتے پرِوار لئی چںگِّییاں سہُۄلتاں بارے کِویں سۄچ سکدی ہَے۔ سمیں دے بِیتݨ نال بہُتے رُذگار٬ وِدِّیا اتے سِہت وسِیلے نِجّی کھیتر وِچّ چلے گئے ہن۔ اِہ دیش دی ادھّی وسۄں دی پہُںچّ تۄں باہر ہۄ رہے ہن۔ اجِہا کِئۄں ہۄ رِہا ہَے؟ اِس لئی ساڈِییاں راجسی پارٹِییاں اتے نیتا ذِمّیوار ہن۔

سمیں دے بِیتݨ نال راجنِیتک پارٹِییاں کۄل کۄئی نِیتی نہِیں ہَے۔ آگُۄیاں دی نِیئت کھۄٹی ہۄ گئی ہَے۔ ہُݨ اُہ لۄک سیوا دی تھاں نِجّ سیوا کردے ہن۔ آپݨے اسُۄلاں اتے کِیتے لۄک بھلائی دے کمّاں آدھارِت وۄٹ نہِیں مںگّدے سگۄں وۄٹاں مںگّݨ لئی ہر ترہاں دے گلت ڈھںگّ ترِیکِیاں دی ورتۄں کر رہے ہن۔ میری پِیڑھی نُۄں 1952 وِچّ ہۄئیِیاں پہِلِییاں چۄݨاں تۄں لَے کے 2024 دِییاں چۄݨاں نُۄں نیڑِیاں ویکھݨ دا مَۄکا مِلِیا ہَے۔ جیکر پِچھلجھات ماری جاوے تاں 1967 تک چۄݨاں لۄک سبھا اتے اسَیمبلی دِییاں اِکٹھِّییاں ہی ہُںدِّییاں سن تے سارا کمّ اِکّ ہفتے وِچّ نِبّڑ جاںدا سی۔ چۄݨ پْرچار وِچّ سادگی سی۔ لۄک آپݨے لِیڈراں دا ستِکار کردے سن۔ اُنہاں نُۄں سُݨن دُۄرۄں دُۄرۄں پَیدل چلّ کے آئُںدے سن کِئُںکِہ اُدۄں تک آواجائی دے سادھن اِنے وِکسِت نہِیں سن ہۄئے۔ اَیمّ پی اتے اَیمّ اَیلّ اے نُۄں بِناں کِسے سُرکھِّیا تۄں سائیِکل اُتّے پھِردے ویکھِیا ہَے۔ اُنہاں دے گھراں اگّے ہُݨ واںگ سِفارشِییاں دی بھِیڑ نہِیں سی ہُںدّی۔ وذِیراں کۄل وی جِیپاں ہی سن تے اگّے پِچھّے پُلِس دی سُرکھِّیا وی نہِیں سی۔ لۄکاں وِچّ اُتشاہ سی اُہ وِکاس دے کارجاں وِچّ ودھ چڑھ کے ہِسّا پائُںدے سن۔ مُپھت دِییاں رِئُڑِییاں٬ جِنہاں نُۄں ہُݨ گارںٹِّییاں آکھِیا جاݨ لگّ پِیا ہَے٬ نہِیں دِتِّییاں جاںدِییاں سن۔ لۄک اُمِیدوار دے کِردار اتے پارٹی دی نِیتی انُسار وۄٹ پائُںدے سن۔ پْرچار سِیمت سی۔ مِیڈِییا تاں ہَے ہی نہِیں سی۔ کیول اکھباراں سن جِنہاں دی پہُںچّ سِیمت سی جاں سرکاری ریڈِیئۄ سی۔ پَیسے٬ نشے جاں کۄئی ہۄر لالچ وی نہِیں سن۔ لۄکاں دی نُمائِںدِیاں تک پہُںچّ سَۄکھی سی۔

چۄݨ جِتّݨ پِچھّۄں پںجّاں سالاں وِچّ وِدھائِک کرۄڑپتی بݨ جاںدے ہن۔ اِسے لالچ لئی دیش وِچّ رِشوتکھۄری دا وادھا ہۄئِیا ہَے۔ نشِیاں دے وِئُپار اتے مِلاوٹ وِچّ وی کئی آگُۄیاں دا نام بۄلدا ہَے۔ لِیڈراں وِچّ پَیسے دی بھُکھّ نال وِدھائِکاں دی کھرِیدۄ-پھرۄکھت شُرُۄ ہۄ گئی تے دیش وِچّ دلبدلی اِکّ دھںدّا بݨ گئی۔ اِس نُۄں رۄکݨ لئی دلبدلی وِرۄدھی کانُۄن بݨائِیا گِیا پر اِس نال دلبدلی رُکݨ دی تھاں اِس وِچّ وادھا ہۄ رِہا ہَے۔ دلبدل کے وِدھائِک مَیمبری تۄں استِیپھا دے دِںدّا ہَے۔ دۄ مہِینِیاں پِچھّۄں اُتھّے مُڑ چۄݨ ہُںدّی ہَے تاں اُہ ہی وِدھائِک نوِیں پارٹی دی ٹِکٹ اُتّے جِتّ پْراپت کر لَیںدا ہَے۔ جنتا نُۄں دُۄجی وار ہۄئی چۄݨ دا کھرچا جھلّݨا پَیںدا ہَے۔

ہُݨ تاں سارِییاں پارٹِییاں دی اِکّۄ نِیتی ہَے کِہ کِویں چۄݨاں جِتِّییاں جاݨ۔ دیش وِچّ ودھ رہی مہِںگّائی٬ بیرُذگاری٬ ابادی اتے گھٹ رِہا پِیݨ والا پاݨی تے واہی ہیٹھ دھرتی ورگے مسلِیاں بارے کۄئی چرچا ہی نہِیں ہَے۔ دیش وِچّ دَۄلت دا وادھا ہۄئِیا ہَے پر اِہ وی سچّ ہَے کِہ اِہ کُجھ کُ پرِواراں دے کبذے ہیٹھ آ گئی ہَے۔ اِکّ اںدّاذے انُسار دیش دے اِکّ پْرتِیشت لۄکاں کۄل دیش دا 40 پْرتِیشت تۄں وی ودھ سرمائِیا ہَے۔ اربپتِییاں دی گِݨتی ودھ رہی ہَے تے اِسدے نال ہی گرِیباں دی گِݨتی وِچّ وی وادھا ہۄ رِہا ہَے۔

دیش دے بہُپکھّی وِکاس لئی یۄجنا کمِشن بݨائِیا گِیا سی٬ جِہڑا دیش دے وِکاس لئی پںجّ سالا یۄجنا بݨائُںدا سی تے اُسے انُسار وِکاس دے کارج ہُںدّے سن۔ نوِیں سرکار نیں اِسدا نام بدل کے نِیتی آیۄگ رکھّ دِتّا ہَے پر پِچھلے دس سالاں وِچّ دیش دے بہُپکھّی وِکاس لئی کۄئی وی یۄجنا تِیار نہِیں ہۄ سکی ہَے۔ چۄݨاں اِنِییاں کھرچِیلِییاں ہۄ گئیِیاں ہن کِہ کۄئی وی اِماندار آدمی چۄݨ لڑن دی ہِمّت نہِیں کر سکدا۔ چۄݨاں لڑن اُتّے ہذاراں کرۄڑ رُپئِیا کھرچِیا جاںدا ہَے۔ اِہ پَیسا کمپّنِییاں اتے کارپۄریٹ گھراݨے چںدّے دے رُۄپ وِچّ دِںدّے ہن۔ اُہ دیش پْریم لئی چںدّا نہِیں دِںدّے٬ سگۄں آپݨے پھائِدے لئی اُلِیکے پْرۄگرام نُۄں لاگُۄ کروائُںدے ہن۔ اِںجھ اُہ آپݨی کمائی وِچّ تیذی نال وادھا کر رہے ہن۔

وِدھائِکاں نیں آپݨِییاں سہُۄلتاں وِچّ بیتہاشا وادھا کِیتا ہَے۔ اِنہاں نُۄں ویکھ سرکاری کرمچاری وی ودھِییا جِیون جِیئۄ رہے ہن۔ وِکاس لئی پَیسا بچدا ہی نہِیں۔ دیش دی بہُتی پُلِس لِیڈراں اتے اپھسراں دی سُرکھِّیا وِچّ لگّی ہۄئی ہَے۔ آم لۄکاں دی سُرکھِّیا دا ربّ ہی راکھا ہَے۔ بہُتِیاں نُۄں اِس سُرکھِّیا دی لۄڑ نہِیں٬ سگۄں اِہ وڈپّݨ دی نِشانی بݨ گِیا ہَے۔

اِس وار لۄکاں نیں آپݨی شکتی دا پْرگٹاوا کِیتا ہَے۔ اِہ لِیڈراں اتے راجنِیتک پارٹِییاں لئی اِکّ چِݨَۄتی ہَے۔ نویں چُݨے گئے مَیمبراں نُۄں آپݨی سۄچ بدلݨی پویگی۔ پِچھلے کئی سالاں تۄں لۄک سبھا وِچّ کۄئی اُسارُۄ بہِس نہِیں ہۄئی سگۄں اِکّ دُۄجے اُتّے چِکّڑ ہی سُٹِّیا جاںدا رِہا ہَے۔ وِرۄدھی دھِر کمذۄر ہۄݨ کرکے اُہ کیول شۄر شرابا کرکے سدن دی کاروائی نُۄں رۄکدے رہے ہن اتے سرکار ولّۄں پیش بہُتے بِلّ بِناں کِسے بہِس تۄں پاس ہُںدّے رہے ہن۔ اسل وِچّ پارلِیمَیںٹ وِچّ ہُںدّی چرچا نُۄں بہِس نہِیں آکھݨا چاہِیدا کِئُںکِہ بہِس دا مُکھّ مںتّو اِکّ دُۄجے نُۄں گلت سابت کرنا ہُںدّا ہَے۔ اِس نُۄں وِچار وٹاںدرا آکھݨا چاہِیدا ہَے تاں جۄ سارے مَیمبر دیش دے ساہمݨے مُکھّ سمسِّیاواں جِویں کِہ گرِیبی٬ بیرُذگاری٬ انپڑھتا٬ ودھ رہی ابادی٬ گھٹ رِہا پاݨی٬ رُکھّاں دی کٹائی آدِ بارے سںجِّیدا وِچار وٹاںدرا کرن۔ دۄواں دھِراں نُۄں رلکے کُجھ اُسارُۄ سُجھاو دیݨے چاہِیدے ہن تاں جۄ اِنہاں سمسِّیاواں دے ہلّ لئی کارجشَیلی تِیار کِیتی جا سکے۔

سرکاری کرمچاری پارلِیمَیںٹ ولّۄں تِیار سکِیماں نُۄں سہی ڈھںگّ نال چلائُݨ, اِسدی نِگرانی آپۄ آپݨے ہلکے دے مَیمبراں نُۄں کرنی چاہِیدی ہَے۔ لۄکاں نیں اُنہاں اُتّے وِشواس کِیتا ہَے اتے وِشواسگھات کرنا اِکّ وڈّا گُناہ ہَے۔ مَیمبراں نیں دیش دی سیوا کرن دی سہُں کھادھی ہَے٬ اُنہاں نُۄں آپݨے بارے سۄچݨ دی تھاں لۄکاں بارے سۄچݨا چاہِیدا ہَے۔ ہرام دی کمائی بدنامی اتے گھبراہٹ دا کارن بݨدی ہَے جدۄں کِہ لۄک سیوا٬ سںتُّشٹی اتے انںدّ دی پْراپتی وِچّ سہائی ہُںدّی ہَے۔ وذِیراں اتے مَیمبراں نُۄں آپ سادا جِیون جِیئُݨا چاہِیدا ہَے تاں جۄ اُہ دُۄجِیاں لئی آدرش بݨ سکݨ۔ جیکر اُہ اِمانداری نال آپݨے فرذاں دی پُۄرتی کرنگے تاں اگلی وار لۄک آپ ہی اُنہاں نُۄں چُݨ لَیݨگے اتے چۄݨ جِتّݨ لئی گلت ڈھںگّ ترِیکِیاں دی ورتۄں نہِیں کرنی پویگی۔ پْرماتما نیں لۄک سیوا دا سُنہِری مَۄکا بکھشِیا ہَے٬ جِہڑا بھاگاں والِیاں نُۄں ہی نسِیب ہُںدّا ہَے۔ لۄکاں ولّۄں دِتّے جھٹکے نُۄں سمجھِیئے اتے اِمانداری نال آپݨے پھرذ نِبھائیِئے۔

* * * * *