مَیں میری کلم نُۄں آکھِیا٬ "سرب ساںجھے گُرُۄ نانک ساہِب دا پْرکاش پُرب منائِیا جا رِہا ہَے۔ ساری دُنِییاں گُرُۄ ساہِب دے سنیہ وِچّ بھِجّی اُہناں بارے کُجھ ناں کُجھ آکھ رہی ہَے ..... چلّ آپاں وی آپݨے ولّۄں کُجھّ لِکھِیئے... میری کلم ہسّ پئی تے سوال کِیتا.. اَۄکات ہَے آپݨی لِکھݨ دی؟ "
" متلب ?" مَیں پُچھِّیا۔
" متلب.... گُرُۄ نانک ساہِب نُۄں پڑھِئَے ?" اُس نیں سوال کِیتا۔
" ہاں.... گُرُۄ نانک ساہِب تاں سبھ دے ساںجھے نیں۔ اُنہاں نُۄں تاں سارے پڑھدے نیں۔"
" تُۄں پڑھِیا ?"
" ہاں .... بچپن تۄں پڑھدے آ رہے آں۔ جدۄں تۄں اکھّراں دی پچھاݨ ہۄئی جاں پھِر اِہ وی آکھ سکدے آں کِہ جدۄں اکھّراں دی پچھاݨ وی نہِیں سی ہۄئی اُدۄں وی.... باپُۄ جی ...آپݨے ڈھِڈّ تے بِٹھا کے کںٹھّ کروائُںدے سی گُرُۄ ساہِب دی باݨی۔ " مَیں آکھِیا۔
"واہ جی واہ! ......چلۄ اِہ وی دسّ دِئۄ کِہ گُرُۄ نانک ساہِب نُۄں اںدّر کِنّا اُتارِیا؟ "
" اُہ تاں سبھ دے دِلاں دے اںدّر وسدے نیں..... سبھ دے ساںجھے.. جِویں سُۄرج نُۄں بُکّل وِچّ نہِیں لُکۄئِیا جا سکدا اِسے ترہاں گُرُۄ ساہِب دی رُۄہانی رَۄشنی نُۄں وی کۄئی لُکۄ نہِیں سکدا کۄئی ۔ اُہ کِسے کھاس دی جاگِیر نہِیں سبھ دے ساںجھے نیں.....۔" مَیں اجے گلّ پُۄری وی نہِیں سی کِیتی۔ اُس نیں کھِجھ کے آکھِیا٬
"مَیں سِرف تیری گلّ کردی آں٬ تُۄں سِرف آپݨی سمجھ دے ادھار تے جواب دِیا کر۔ "
مَیں سمبھّلݨ دی کۄشِش کِیتی۔ مَینُۄں لگِّیا کلم مَینُۄں اُلجھا رہی ہَے۔
" گُرُۄ نانک ساہِب بارے تُسِیں کافی کُجھّ جاݨدے اۄ۔" اُس نیں پھِر کِہا۔
" نہِیں... تھۄڑھا جِہا۔ " مَیں سۄچ کے کِہا ۔ مَیں سمجھ لِیا سی کِہ مَینُۄں اۄنا کُجھّ نہِیں پتا جِنّا مَیں سۄچ رکھِّیا سی۔
" گُرُۄ نانک ساہِب نُۄں کِویں جاݨِیا جا سکدا ہَے ۔ اُہ تاں کھُد لِکھ گئے نیں.... 'ایوڈُ اُۄچا ہۄوَے کۄئ تِسُ اُۄچے کۄ جاݨَے سۄئ۔۔' مَیں کِہا۔ اُہ سِرف مُسکرائی ۔
مَینُۄں پتا سی اُہ کی سوال کریگی۔ مَیں آپݨے آپ ہی کہِݨا شُرُۄ کر دِتّا..
" گُرُۄ ساہِب بھاویں اِتھّے پْرماتما دی گلّ کردے نیں... پر مَیں اِس لئی آکھِیا ہَے کِہ گُرُۄ ساہِب نُۄں سمجھݨ لئی وی اُہناں ورگی اُچّ اوستھا دی ذرُۄرت اےَ۔ اُس اوستھا دے نیڑے تیڑے وی نہِیں ڈھُک سکدی مَیں۔ "
" چلۄ..... اِہ دسّۄ... گُرُۄ نانک ساہِب دے درشن کردے اۄ؟ "
" ہاں۔ " مَیں کِہا۔
" کِتھّۄں ? " اُس پھِر پُچھِّیا۔
" دھارمِک ستھاناں تے٬ دُکاناں تے٬ گھراں دِییاں کںدھّاں 'تے , کِتاباں وِچّۄں٬ مۄبائیِل وِچّۄں نَیٹّ کھۄلہ کے کر لئیِدے نیں رۄذ۔ "
" اُہناں دے اسل درشن پتَے کِتھّۄں ہُںدّے نیں؟ " اُہ گمبھِّیر ہۄ کے بۄلی۔ مَیں چُپّ کر کے اُس ولّ ویکھ رہی سی۔
" اُہناں دے اسل درشن اُہناں دی باݨی وِچّۄں ہُںدّے نیں.... دُۄسرے اُہناں بارے کی لِکھدے نیں٬ کی بۄلدے نیں٬ کی تسوِیراں وِچّ دِکھائُںدے نیں٬ اِہی دیکھدے اۄ ناں تُسِیں ? پر جۄ اُہ کہِ گئے نیں اُس باݨی وِچّۄں درشن کِیتے کدی؟ " مَیں چُپّ سی کُجھّ نہِیں سی سُجھّ رِہا۔
" گُرُۄ نانک ساہِب دی باݨی کںٹھّ ہۄویگی.... پڑھدے سُݨدے وی ہۄوۄگے۔ آپݨے سُوِدھا انُسار متلب وی کڈھّ لَیںدے ہۄوۄگے۔"
" ہاں۔ " میرِییاں نذراں جھُکِییاں ہۄئیِیاں سن۔ اُس نیں شائِد میری ہالت بھامپ لئی سی۔
" چلۄ چھڈّۄ..... بہُتے لۄکاں دا اِہی ہال اےَ۔ لۄکاں دا ای نہِیں کئی وڈّے وڈّے بھاشݨ دیݨ والے وی املاں والے پاسِئۄں کھۄکھلھے ہُںدّے نیں۔ تَینُۄں شائِد اِہ وی نہِیں پتا ہۄݨا جِہڑے آپݨے آپ نُۄں گُرُۄ نانک ساہِب دے بہُتے نیڑے ہۄݨ دا دِکھاوا کردے نیں... اُہ وی کھالی پِیپِیاں دی ترہاں کھڑکݨا ہی جاݨدے نیں بس۔ اُہناں نیں جۄ بۄلݨا ہُںدَّے٬ اُہ وی اُہناں دے آپݨے وِچار نہِیں ہُںدّے کِسے ہۄر دے ہُںدّے نیں۔" اُس دِییاں گلّاں سُݨ کے مَیں وی نذراں اُپّر نُۄں چُکِّییاں۔
" سارے اِکّ ورگے نہِیں ہُںدّے..... بتھیرے بہُت چںگّے وی ہُںدّے نیں۔" مَیں کِہا۔
" ہاں ہُںدّے نیں... تَینُۄں پتَے اسِیں بڑِییاں ٹَۄہراں ماردے آں...گُرُۄ نانک ساہِب ساڈے نیں۔ پر اسِیں اُہناں دے بݨِیئے تاں گلّ بݨے ۔ جے اسِیں اُہناں دے بݨے ہُںدّے تاں کِرت دا مُلّ پَیںدا۔ کِرت سبھِّیاچار نُۄں کھۄرا ناں لگّدا۔ کِرت کرن والے آپݨے ہکّاں لئی سںگھّرش دے راہ تے تُر ہۄئے نیں۔ گرمِییاں سردِییاں سڑکاں 'تے گُذارن لئی مجبُۄر نیں۔ بابے نانک نُۄں سِر جھُکائُݨ والے٬ اُہناں دے جنم دِن 'تے سارے جگت نُۄں ودھائیِیاں دیݨ والے اُہناں دے کِرتِییاں نُۄں رۄل رہے نیں...... ہَے ناں کمال دی گلّ۔"
" ہاں..... دُکھدائی وی اےَ اِہ سبھ ۔" مَیں کِہا۔
" دُنِییاں دی کہِݨی تے کرنی وِچّ پھرک آ گِیا۔ لۄک دِکھاوا کُجھ ہۄر کردے نیں... ہُںدّے کُجھ ہۄر نیں۔ کئی وار تاں ساری اُمر آپݨے آپ نُۄں اُہی سمجھ بَیٹھدے نیں جۄ اُہ نہِیں ہُںدّے۔ جدۄں سُرت آئُںدی اےَ اُدۄں پچھتائُںدے نیں۔ " اُہ گمبھِّیر سی۔
" آپاں لِکھِیئے ہُݨ کُش .....۔" مَیں مُسکرائُںدِیاں کِہا۔ اُس نیں ہَیرانی نال ویکھِیا تے بۄلی٬ " اجے وی لِکھݨ دا سۄچ رہی ایں ? "
" ہاں۔ " مَیں کِہا۔
" کی لِکھݨا چاہُںدّی ایں ? "
" سچّ۔ "
" ہِمّت ہَے؟ " اُس دا سوال سی۔
" ہاں.... سچّ لِکھݨا اَۄکھا نہِیں... جھُۄٹھ نُۄں سچّ دے لیپ چڑھا کے لِکھݨا اَۄکھا ہُںدَّے ۔" مَیں کِہا۔
" کی لِکھِیئے؟"
" اُہی جۄ ہُݨے گلّبات کِیتی۔ "
" متلب؟ " اُہ ہَیرانی نال تکّ رہی سی۔
" متلب کِہ اسِیں پھۄکِییاں پھڑھاں مارن والے آں.... اسِیں گُرُۄ بابے دی گلّ منّݨ نُۄں تِیار نہِیں۔ اسِیں کہِںدّے کُجھ ہۄر 'تے کردے کُجھ ہۄر ہاں۔ دِکھاوے تے شۄہرت لئی بہُت کُجھ اجِہا کہِںدّے جاں کردے ہاں جۄ سانُۄں کھُد نُۄں وی ٹھِیک نہِیں لگّدا ہُںدّا کئی وار۔ پتا وی ہۄوے کِہ گلت بۄل رہے ہاں تاں وی بۄلی جاںدے ہاں ۔پتا ہۄوے کِہ گلت بںدّے دی تارِیف کردے ہاں تاں وی کری جاںدے آں۔ پتا ہۄوے گلت بںدّے دے نال تُردے ہاں پھِر وی نہِیں رُکدے ۔ آپݨے آپ نُۄں دُنِییاں تۄں وکھّرا رکھّ کے سۄچدے ہاں کِہ گُرُۄ ساہِب دے سِدھاںتاں تے آپݨے آپ نُۄں تۄرنا ذرُۄری نہِیں سمجھدے۔ اِہی سۄچدے آں کِہ باکی دُنِییاں نُۄں چلّݨا چاہِیدا ہَے۔ گُرُۄ ساہِب دے اُپدیش پڑھ کے سُݨائُݨ نال ہی آپݨی ذِمّیواری تۄں مُکت ہۄ جاںدے ہاں۔ امل کرن لئی دُۄسرِیاں نُۄں آکھدے ہاں۔ " مَیں پتا نہِیں کِنّا کُ بۄلدی۔ اُس نیں مَینُۄں رۄکدِیاں آکھِیا٬
" چل بس کر۔ "
اُس دے بُلّہاں تے وڈّی ساری مُسکان آئی۔ مَیں اُس دے چِہرے ولّ دیکھِیا اُس دِییاں اکھّاں وی مُسکرا رہِییاں سن۔ اسِیں گھُٹّ کے جپھّی پائی۔ مَیں اُس دا متھّا چُمِّیا تے اُہ کاگذاں نُۄں سجدا کر کے اکھّراں نُۄں مۄتِییاں واںگ پْرۄݨ لگّی۔