مَیں بہُت پڑھدا ہاں۔ جد وی سماں مِلدا مَیں کۄئی کِتاب٬ رسالا جاں اخبار ذرُۄر پڑھدا ہاں۔ پر مَیں کئی وار خُد نُۄں ہی پُچھّدا ہاں کِہ مَیں کِئۄں پڑھدا ہاں؟ کی پڑھدا ہاں؟ کِس مکسد لئی پڑھدا ہاں؟ پڑھن نال میرے وِچ کِہڑی تبدِیلی آئی اتے کِئۄں آئی؟ بہُت سارے پْرشن من-جُۄہے خرُۄد پائُںدے۔

مَیں پڑھدا ہاں تاں کِہ مَیں آپݨے آپ نُۄں مِل سکاں۔ کھُد نُۄں سمجھ سکاں۔ آپݨے آپ دی لِکھت وِچلے پاتراں نال تُلنا کر سکاں کِہ مَیں کِتھّے کھڑھا ہاں؟ کی اِہ پاتر میرے نالۄں چںگّے نیں جاں ماڑے؟ کی پاتر نرۄئے سماج دی سِرجݨا کردے جاں آپݨے کِہڑے کمّاں کرکے سماج لئی نمۄشی؟

پڑھدِیاں پڑھدِیاں مَیں آپݨے پُرخِیاں نُۄں مِلدا ہاں۔ اُنہاں دِییاں کتھا-کہاݨِییاں راہِیں٬ اُنہاں دے کارنامِیاں اتے کراماتی ورتارِیاں دے رُۄبرُۄ ہُںدّا ہاں۔ مَیں بابر-باݨی راہِیں بابا نانک دا بابر نال ہۄئِیا سںوّاد تھِیں گُذردا ہاں۔ مَیں گُرباݨی راہِیں بھگتاں٬ بھٹّاں اتے سُۄفی پھکِیراں نال رُۄہ دا رِشتا گںڈھّدا ہاں اتے گُرُۄیاں دی دُۄر-اںدّیشی سۄچ نُۄں سلام کردا ہاں۔ پھِر مَیں آپݨے آپ دا وِشلیشݨ وی کردا ہاں کِہ گُرباݨی کی کہِںدّی ہَے اتے مَیں کی کر رِہا ہاں؟ کی کرم-کاںڈاں وِچ تاں نہِیں اُلجھِیا جِسدی گُرباݨی وِچ مناہی ہَے؟ مَیں گُرباݨی دی جِیون-جاچ نُۄں کِنّا کُ اپݨائِیا اتے اجے کِنّا کُ اُۄݨا ہاں؟

پڑھن لگِّیا مَیں ورݨ-وںڈّ نہِیں کردا اتے ناں ہی بۄلِییاں تے کھِتِّیاں دی وںڈّ وںڈّائی وِچ پَیںدا ہاں۔ مَینُۄں تاں جِہڑی کِتاب چںگّی لگّدی ہَے اتے جۄ مانوی سُنیہِیاں نال اۄتپۄت ہۄوے٬ اُسنُۄں پڑھن وِچ اِک سُکھن مِلدا اتے پھِر اِہ کِتاب مِتّر-پِیارِیاں نُۄں پڑھن لئی کہِںدّا ہاں۔

مَیں اِتِہاس٬ مِتھِہاس٬ گِیان-وِگِیان سمیت ہر وِشا پڑھن دی رُچی رکھّدا ہاں کِئُںکِہ سںتُّلت وِکاس لئی اِہ وی جانݨا ذرُۄری ہَے کِہ بںدّا آپݨے آپ دے کِنّا کُ نیڑے ہَے؟ آپݨِیاں تۄں کِنّی کُ وِتھّ `تے ہَے؟ کُدرت نال بھائیِوالی کِنّی کُ پْرپکّ ہَے؟ اِسدا اِلم مَینُۄں پڑھدِیاں ہی ہُںدّا؟

پڑھدِیاں پڑھدِیاں مَیں کُجھ اجیہے شبداں نُۄں مِلدا ہاں جِنہاں نُۄں مَیں کئی چِر تۄں لبھّ رِہا ساں۔ اِہ شبد ہی ہُںدّے جۄ مَینُۄں اُلتھائُݨ اتے پرِبھاشت کرن لئی سہِیۄگی ہُںدّے۔ شبداں دی وِبھِنّتا مَینُۄں بہُت ہی اچمبھّت کردی۔ اِسدی ونّ-سُونّتا لئی کدے کۄئی پۄٹھۄہاری لِکھت٬ کدے پُیادھی٬ کدے ملوئی٬ کدے ڈۄگری اتے کدے ماجھَیلی لِکھت نُۄں پڑھن دا چاء ہُںدّا۔ تاں ہی میری لِکھت وِچ اکسر ہی اجیہے شبد چُپّ-چُپِیتے آ جاںدے جِنہاں دی مہِک مَینُۄں شرشار کردی۔ اُردُۄ دِییاں لِکھتاں جد مَیں پںجّابی رُۄپاںترن وِچ پڑھدا تاں اِنہاں دی کھُشبُۄ میری لِکھت نُۄں سُگںدھّت کردی۔ اِنہاں شبداں وِچۄں ہی مَیں سہی شبد جۄڑ نُۄں پہِچاݨدا اتے جِنہاں دے کئی رُۄپ میری لِکھت وِچ سُتّے سِدھّ آ جاںدے۔

مَیں پڑھدا ہاں تاں کِہ مَینُۄں آپݨے بجُرگاں دِییاں کِیرتِییاں دا اہِساس ہۄوے۔ اُنہاں دِییاں گھالناواں دی سۄجھی ہۄوے۔ کِویں اُنہاں نیں رکّڑ اتے مںڈّ نُۄں واہِییۄگ بݨائِیا؟ کِویں ترائی دے کھیتر نُۄں آباد کر کے پںجّابِییاں نیں جھںڈّے گڈّے؟ کِویں اُنہاں نیں باراں نُۄں آباد کر کے بںدّے جمّݨ والی ذمِین بݨائِیا؟

پر پڑھدِیاں پڑھدِیاں میرے دِیدِیاں وِچ ہںجھُّۄیاں دی نَیںء وی وگ تُردی جد وںڈّ دَۄران پںجّابِییاں دی کتلۄگارت دا خُۄنی بِرتاںت سفِیاں `تے پھَیلدا۔ آپݨِیاں تۄں آپݨِیاں دا وِچھۄڑا٬ ساہاں ورگِییاں ساںجھاں دا سِوا سیکݨا اتے اکِیدتیۄگ استھاناں نُۄں خُد تۄں وکھّرا کرن دا سںتّاپ اتے آپݨے اِتِہاس تۄں وِروے ہۄݨ دا درد ورکِیاں `تے پھَیل٬ اݨیائی مَۄت لئی کِیرنے بݨ جاںدا۔ مَیں گُمّسُمّ ہۄئِیا٬ بِیتے دی تراسدی نُۄں کئی دِناں تِیک بھۄگدا اتے پِیڑ وِچ کراہُںدّا۔

مَیں بہُت بھاوُک ہاں تاں ہی درد-گاتھا نُۄں پڑھدِیاں جاں کِسے دی ویدنا دے وِکھِیان وِچ مَیں گھرالاں وِچ بھِجّ جاںدا اتے اِہ گھرالاں پاکِیذگی دا پْرماݨ بݨ, مَینُۄں اںدّر ڈُۄںگھا اُترن دی گُڑھتی دے جاںدِییاں۔

پڑھن `تے ہی پتا لگّدا کِہ دُنِییاں کی ہَے؟ اِہ کِہڑِییاں چالاں نال تُہانُۄں دھۄکھا دِںدّی؟ کِہڑِییاں کرتُۄتاں سدکا سماج وِچ اکھِّییاں نِیوِییاں کروائُںدی؟ کِہڑِییاں ساذِشاں گھڑدِیاں آپݨے کتلاں دا اِلذام نِردۄشِیاں سِر مڑھ کے آپ دُدھّ دھۄتی ہۄݨ دا پاکھںڈّ کردی؟

یاد رہے کِہ مَیں ہڈّ-ماس دا پُتلا اتے اہِساساں تے بھاوناواں نال بھرپُۄر ہاں۔ ہر لِکھت نُۄں پڑھدِیاں٬ مَیں اسر-اںدّاذ ہُںدّا۔ کدے اِہ مَینُۄں ہسائُںدی تے کدے رُیائُںدی٬ کدے ذخم دِںدّی تے کدے مرہم لگائُںدی٬ کدے لاساں پائُںدی تے کدے سہِلائُںدی ہَے٬ کدے مۄہ کردی تے کدے اکھّاں دِکھائُںدی٬ اتے کدے نفرت کردی تے کدے مۄہ جتائُںدی۔ اِہ سارے رںگّ پڑھدِیاں-پڑھدِیاں میرے اںگّ-سںگّ رہِںدّے۔

مَیں پڑھدا ہاں تاں کِہ مَیں سِیاݨا ہۄ سکاں۔ آپݨِییاں٬ کمِییاں اتے کُتاہِییاں نُۄں گھٹا سکاں اتے اِنسانِیئت دا مارگی بݨ سکاں۔ مَیں آپݨے آپ `تے ہسّݨ لئی وی پڑھدا ہاں تے رۄݨ لئی وی۔ کھُد نُۄں اُتشاہِت کرن لئی وی پڑھن دا سہارا لَیںداں جد کدے وی مَیں ڈھہِںدِّییاں کلاں وِچ ہۄواں کِتاب پڑھنا میرے لئی آپݨے آپ نال اِکسُر ہۄݨ دا سبھ تۄں وڈّا سببّ۔ پڑھدِیاں مَیں گواچ جاںدا ہاں اتے اِہ گواچݨا ہی درئسل خُد نال اِکمِک ہۄݨ دا نام ہَے۔ پرتوِیں نذر نال پڑھدِیاں تُسِیں کِسے لِکھت وِچ کِویں اُترۄگے؟ اِسدے سُۄکھم سںدّیش اتے وِبھِنّ پرتاں دی کِویں تھاہ پا سکۄگے؟ میری اِنائِت٬ بںدّگی اتے برکت دی بںدِّیائی وِچۄں ہی مَینُۄں جِیون دے مجِیٹھی رںگّاں دا اہِساس ہُںدّا جِہڑے ذِںدّگی دا سُچّا ہاسل ہُںدّے۔

پڑھدِیاں مَینُۄں اُنہاں چِیذاں٬ لۄکاں٬ ورتارِیاں جاں کمِینگِییاں دی جاݨکاری مِلدی جِس تۄں مَیں اݨجاݨ ہاں اتے جِنہاں دا ساہمݨا ہریک نُۄں ذِںدّگی دے کِسے مۄڑ `تے ذرُۄر ہی کرنا پَیںدا۔ مَیں اِس لئی وی پڑھدا ہاں تاں کِہ مَیں جِنہاں نُۄں آپݨے کرِیبی سمجھدا ساں اتے جِہڑے میرے لئی اتّ پِیارے سن٬ اُنہاں نیں میرے نال اِںجھ کِئۄں کِیتا؟ اُنہاں دے من وِچ ماڑا خِیال کِئۄں آئِیا؟ اجیہی مانسِکتا لئی کَۄݨ اے کسُۄروار؟ میرے آپݨے ہی میرے لئی کبراں کِئۄں پُٹّݨ لگّ پئے؟

پڑھدِیاں پڑھدِیاں مَینُۄں اِہ وی پتا لگّدا کِہ اجّ-کلّہ کھیتاں وِچ کھُدکُشِییاں کِئۄں اُگدِییاں نیں؟ آڑاں دا پاݨی ناڑاں وِچ ذہِر کِئۄں گھۄلدا؟ کِئۄں کِسان کھیتاں دی بجائے دِلّی دے بارڈر `تے دھرنے لائُݨ لئی مجبُۄر ہُںدّا؟ گرِیب دی جھُگّی مہِلاں لئی خترا کِئۄں اے؟ سِیاست کدۄں دی وپار بݨ گئی؟ لہُۄ پِیݨِییاں جۄکاں کدۄں تِیک آم لۄکاں دے سبر دی پرکھ کرنگِییاں؟ کدۄں تِیک جوان پُتّاں دِییاں ارتھِییاں نال نشے دے سُداگراں دے مہِلاں دی تامِیرداری ہۄݨی اے؟ کدۄں تِیک اݨمنُکھّی ورتارا جاری رہِݨا؟

پڑھ کے ہی پتا لگا کِہ کِویں پںجّ درِیاواں نُۄں ڈھائی آب بݨا کے بریتِیاں وِچ تبدِیل کرن دی ساذِش رچی گئی؟ پںجّابِییاں تۄں پںجّاب کِویں کھۄہِیا جا رِہا؟ کِئۄں پںجّابی٬ پںجّاب نُۄں سدا لئی الوِدا کہِ رہے؟ کُجھ کُ سالاں دی ہی گلّ رہِ گئی آ جد پںجّاب٬ اِتِہاس دا ہِسّا بݨ کے رہِ جاویگا۔

پڑھ کے مَینُۄں آس٬ دھرواس اتے وِشواس مِلدا جد مَیں تھِڑکِیا ہۄواں٬ ستائِیا ہۄواں٬ ہارِیا ہۄواں جاں اݨگَۄلِیا ہۄواں۔ پڑھن نال مَینُۄں ہَۄںسلا تے تاکت مِلدی۔ مَیں پھِر نویں جۄش اۄ جنُۄن نال آپݨے پَیراں وِچ سفر اتے متھّے وِچ مںذّل دا سِرناواں ٹِکائُںدا ہاں اتے راہاں نُۄں آڑی بݨائُںدا ہاں۔

مہان شخسِیئتاں دِییاں جِیون-گاتھاواں پڑھدِیاں اُنہاں نُۄں رۄل ماڈل بݨائُںدا ہاں اتے اُنہاں دِییاں دسِّییاں ترکِیباں اتے اپݨائیِیاں ترجِیہاں نُۄں آپݨا مکسد بݨائُںدا ہاں۔

پڑھدِیاں پڑھدِیاں مَینُۄں اِہ جاݨکاری مِلدی کِہ اکاش مںڈّل کی ہَے؟ اِہ چنّ تے تارے کی ہن؟ رَۄشنی تے گرمی کِویں پَیدا ہُںدّی؟ کِویں اِہ لمبّا پںدھّ تَیء کر دھرت دے جِیو لئی سہائی ہُںدّی؟ دھرتی٬ سُۄرج دُیالے کِویں گھُمّدی ہَے؟ ساڈے بْرہِمںڈّ دی رفتار٬ بݨتر اتے ورتارے `تے کِہڑے سِدھاںت لاگُۄ ہُںدّے؟ اِنہاں ساہویں مَیں کِنّا چھۄٹا ہاں؟ مَینُۄں پتا لگّدا کِہ مَیں تاں کُجھ وی جاݨدا اتے اتھاہ گِیان بارے تاں مَیں پُۄݨی وی نہِیں چھۄہی۔

پڑھن `تے مَینُۄں اِہ وی سمجھ آئُںدی کِہ ذِںدّگی دا سفر جاری رہِݨا ہی درئسل جِیون دا سبھ تۄں وڈّا سچّ۔ کِئُںکِہ کھڑۄت بںدّے نُۄں جںگّال دِںدّی اتے جںگّالی سۄچ اتے ورتارے سماج لئی جانلیوا سابت ہُںدّے۔ اِس لئی سفر وِچ رہِیئے تاں جِئۄُݨا سفل ورنا اِہ ساہاں دی پُۄرتی ہی ہُںدّی۔

پڑھنا اِس لئی چںگّا لگّدا جد مَیں کُجھ بہُت ہی اچمبھّت اتے اذِیم خِیال پڑھدا اتے اِسنُۄں کمرے دی کںدھّ دا شِںگّار بݨائُںدا تاں کِہ مَیں اِس خِیال تۄں پْریرنا لَے کے کُجھ چںگّیرا کر سکاں۔ اِہ بھاویں کوِتا دِییاں لائیِناں ہۄݨ, شیئر ہۄوے جاں کۄئی واک ہۄوے۔

پڑھدِیاں ہی مَینُۄں کُجھ اجیہے خِیال مِلدے جِنہاں نال آپݨے وِچاراں نُۄں بِہتر ترِیکے نال پْرگٹاء سکاں۔ درئسل پڑھنا تُہانُۄں اُہ کُجھ دِںدّا جِہڑا بہُتی وار تُہانُۄں سماج وِچۄں نہِیں مِلدا۔

یاد رہے کِہ پڑھنا سِرف کِتاباں ہی نہِیں ہُںدِّییاں٬ سگۄں پڑھنا تاں بںدِّیاں نُۄں وی ہُںدّا٬ ورتارِیاں تے گھٹناواں نُۄں وی اتے رِشتِیاں نُۄں جِنہاں نیں تُہاڈے جِیون نُۄں کئی رُۄپاں نال پْربھاوِت کرنا ہُںدّا۔

پڑھن نال بںدّے نُۄں آپݨے اُس رُۄپ٬ گُݨاں اتے پْرتِبھا دا پتا لگّدا جِنہاں تۄں کئی وار بںدّا کھُد وی اݨجاݨ ہُںدّا۔ کھُد نُۄں جانݨ دی جگِیاسا ہی درئسل پڑھن دا سبھ تۄں وڈّا ہاسل۔ کئی وار جد تُسِیں کِسے لِکھت نُۄں پڑھدے ہۄ تاں تُسِیں لِکھت وِچلے پاتراں اتے ورتارِیاں وِچ کھُبھّ کے اِسدا ہِسّا بݨدے ہۄ تاں تُہانُۄں بںدّے دے بہُت سارے رُۄپاں دا گِیان ہُںدّا کِہ اِہ پاتر کِویں گِرگِٹ واںگ رںگّ بدل٬ آپݨِیاں لئی ساڑستّی بݨدے۔

پڑھنا پِیار کرنا وی سِکھائُںدا اتے نفرت کرن دا سلِیکا وی۔ آپݨے آپ نُۄں مِلݨ دا ہُنر وی اتے آپݨے تۄں دُۄری سِرجݨ دا ول وی۔ آپݨِیاں پْرتی بیگانگی دی بھاونا دا وی پتا لگّدا اتے آپݨِیاں پْرتی لگاء دا گِیان وی ہُںدّا۔

پڑھنا سِرف پڑنا ہی نہِیں ہُںدّا سگۄں لِکھت دا انِکھّڑواں اںگّ وی بݨنا ہُںدّا۔ کوِتا پڑھدِیاں کوِتا-کوِتا ہۄݨا ذرُۄری ہُںدّا۔ پڑھدِیاں تُہانُۄں شبد جِئُںدے٬ جاگدے٬ ہسّدے٬ رۄںدے٬ منّدے٬ منائُںدے٬ کُتکُتارِییاں کڈھّدے٬ پِیار جتائُںدے اتے آپݨا بݨائُݨا لۄچدے۔ شبد تُہانُۄں پِیار کردے جِس وِچ تُسِیں پِگھل جاںدے۔ اِہ پِگھلݨا ہی کِسے پڑھت دی سبھ تۄں وڈّی پْراپتی۔ جِہڑی کہاݨی٬ لیکھ جاں کوِتا چںگّی لگّدی٬ مَیں وار وار پڑھدا اتے ہر پڑھت وِچۄں نوِیں پرت اُجاگر ہُںدّی۔

پڑھدِیاں مَینُۄں اِئۄں لگّدا جِویں مَیں اِنہاں شبداں دے مۄڈھے `تے سِر رکھّ کے رۄ وی سکداں٬ آپݨا دُکھّڑا پھرۄل وی سکداں اتے پِیار وی کردا ہاں۔ کئی وار شبد تُہاڈے دِل دے اِنے کرِیب ہۄ جاںدے کِہ تُسِیں اِنہاں دی رہِبری وِچۄں اجیہی سِرجݨا کردے جِسدا کدے کِیاس وی نہِیں کِیتا ہُںدّا۔

پڑھدِیاں پڑھدِیاں مَیں اُنہاں لۄکاں٬ تھاواں اتے رہُرِیتاں نُۄں شبداں راہِیں دیکھدا ہاں جِنہاں تۄں مَیں اجے تِیک اݨجاݨ ساں۔ وکھّ-وکھّ دھرتِییاں٬ کھِتِّیاں٬ شہِراں اتے کبِیلِیاں نُۄں پڑھ کے جاݨ سکدے ہاں اتے پھِر ساڈے من وِچ اُنہاں نُۄں دیکھݨ اتے مِلݨ دی تاںگھ پَیدا ہُںدّی۔

پڑھنا میرے لئی تاذا ہوا دا بُلّہا٬ سُگںدھّت فِذا٬ پِیاسے لئی بُکّ بھر پاݨی٬ رکّڑ دے پِںڈّے `تے بارش-بُۄںداں اتے بریتِیاں دا پاݨی نال مِلاپ ورگا۔

کئی وار پڑھدِیاں اِہ وی پتا لگّدا کِہ نیڑے رہِںدِّیاں وی ستّ سمُںدّراں دی دُۄری کِویں پَیدا ہُںدّی اتے ستّ-سمُںدّر دُۄر ہُںدِّیاں وی نیڑتا دا اہِساس من نُۄں کِویں بھردا؟ کِویں سجّݨاں دی مہِک٬ چَۄگِردے `چ پھَیلدی اتے ساہاں دی سُگںدھّ وِچۄں جِیون دی سُگات مِلدی؟

پڑھدِیاں مَیں سِرف شبدی ارتھاں تِیک ہی سِیمت نہِیں رہِںدّا سگۄں اِس دِییاں ادِکھّ پرتاں نُۄں پھرۄلدا ہاں۔ وکھّرے دْرِشٹِیکۄݨ تۄں شبدی ورتارے نُۄں کِیاسدا اتے اِس دِییاں پرتاں وِچۄں سُۄہی پرت نُۄں اُجاگر کرن دی کۄشِش کردا۔ پڑھدِیاں اِںجھ جاپدا جِویں اِہ شبد میری رُۄہ دے ہاݨی ورگے جِنہاں نال پِیار کر سکداں٬ میرے بچِّیاں ورگے جِنہاں نال لاڈ لڈا سکداں٬ میرے دۄہترے دۄہترِییاں ورگے جِنہاں نال تۄتلے بۄل ساںجھے کر سکداں٬ میرے مِتّر ورگے جِنہاں نال گُجھّے بھیت ساںجھے کر سکداں جاں رہِبر ورگے جۄ میرِییاں رمذاں نُۄں جاݨدے۔

کئی وار تاں پڑھدِیاں لگّدا ہَے جِویں اِہ شبد کِسے کھاس رِدم وِچ گا رہے ہۄݨ۔ اِنہاں دی سںگِّیتک سُر وِچ مَیں آپݨی سُدھّ-بُدھّ گوا بہِںدّا ہاں۔ آویشی الہام وِچ آپݨے آپ دے سبھ تۄں کرِیب ہُںدّا٬ آپݨا ہی ہبِیب ہُںدّا٬ کھُد دا ادِیب ہُںدّا اتے سبھ کُجھ ہُںدِّیاں وی مَیں بہُت غرِیب ہُںدّا۔

مَیں سِرف پڑھدا نہِیں سگۄں لِکھت وِچلے ہئُکِیاں وِچ ہئُکے بݨدا٬ ہاسِیاں وِچ ہسّدا٬ شبد رۄݨ لگّدے تاں رۄݨ لگّدا٬ اُداس ہُںدّے تاں اُداس ہۄ جاںدا٬ کھامۄش ہُںدّے تاں کھامۄش اتے پر ہلّا-گُلّا کردے تاں شۄر مچائُںدا۔ درئسل مَیں وی شبداں دی سںگّت وِچ شبد-سںوّاد بݨ جاںدا ہاں۔

میرے لئی پڑھنا٬ آپݨے کرِیبی نُۄں مِلݨا ہَے۔ نِگھّی سںگّت مانݨا ہَے جِہڑی سُمتّاں نال لبریذ ہُںدّی۔ دِللگِّییاں کرن واںگ ہَے جِہڑی آپݨے پِیارے نال کِیتِییاں جا سکدِییاں۔

سچّی گلّ تاں اِہ ہَے کِہ پڑھدِیاں مَیں کھُد نُۄں مِلداں٬ خُد نال سںوّاد رچائُںدا ہاں۔ آپݨے اںتّرِیو نُۄں پچھاݨدا ہاں اتے آپݨی اںدّرلی مَیل نُۄں دھۄ٬ آپݨی دِکھّ نُۄں نِکھارن لئی اُدم کردا ہاں۔